Shkrimi i bukur? Ta mësosh nuk ka më kuptim
Lamtumir shkrimit t bukur, q do dit e m shum duket se i ka ditt e numruara. N epokn dixhitale, kur fmijt fillojn gjithmon e m shum t shkruajn n kompjuterin e prindrve dhe prdorin tastiern elektronike shum m shpesh se lapsin apo stilolapsin, nuk ka m kuptim t’i torturosh me ushtrime t vshtira, rregulla torturuese dhe modele jofleksible pr t
shkrim t bukur. Pr fat t keq, sot t rinjt nuk din t shkruajn m mir me shkrim dore. Me prfundimin e shkolls fillore, ata “e braktisin” stilolapsin dhe jo vetm sepse fillojn t prdorin kompjuterin, por edhe sepse bukurshkrimi ka koh q sht hequr si lnd msimore. Por nj fmij q mson t shkruaj n mnyr t rregullt dhe t lexueshme, do t dij q edhe n kompjuter t shkruaj n kt mnyr, por e kundrta nuk mund t ndodh. Nj studim sht realizuar koht e fundit te detyrat e shtpis s studentve t kolegjit t Edimburgut n Britanin e Madhe. Ky studim ka arritur n konkluzionin se rreth 80 pr qind e studentve din t shkruajn vetm me gabime ortografike dhe vet msuesit e pranojn se nuk i lodhin m nxnsit e tyre q t shkruajn me shkrim dore, sepse “ekziston kompjuteri, i cili e lehtson punn”. Propozimi pr heqjen e pjesshme apo t prgjithshme t kaligrafis si disiplin shkollore, sidomos n fillore, po bhet gjithmon e m shum realitet n Gjermani. Shkenctar dhe pedagog, gjithmon e m t shumt n numr, po krkojn braktisjen e rregullave t ashpra t vendosura q nga klasa e par fillore, ku n ort shtes duhet t msosh n klas si t shkruash n mnyr perfekte do shkronj nga fillimi deri n fund t alfabetit, me t madhe apo me t vogl qoft. T hiqet kaligrafia nga disiplinat shkollore? Mendja t shkon menjher tek e kaluara, n fmijrin ton. Sa shum jemi lodhur pr t shkruar nj /a/, nj /c/ apo nj /o/ ashtu si duhej. T gjith i kujtojm notat e kqija pr shkak t nj germe /f/ apo /g/ q ndonjher na dilte nga rreshtat dhe nuk ishte ashtu si duhej t ishte. Po /m/ dhe /n/, aq shum t ngjashme me njra-tjetrn, sa her na e kan nxir jetn kur i ngatrronim. Le t mos harrojm pastaj germn /o/ q duhet t ishte e rrumbullakosur deri n perfeksion. Edhe n Gjermani deri pak koh m par rregullat ishin shum t ashpra: kaligrafia ishte nj lnd e rndsishme, q vlersohej me not n fund t vitit. Ekzistojn tre sisteme shkrimi analoge n t gjith Europn: ai m tradicionali i quajtur “shkrimi tradicional latin”, i frymzuar nga shkronjat e budistve, para se Gutenbergu t shpikte shtypin; sistemi modern q sht thjeshtzuar pas lufts dhe ai mes modernes dhe tradicionales, i shkollave gjermano-perndimore. Tani nuk ka m kuptim thon shum pedagog dhe shkenctar. Iniciativs s tyre gazeta “Frankfurter Allgemeine” i ka kushtuar nj faqe t plot. Pyetja m e rndsishme q shtrohet sipas ekspertve sht: Prse prdoruesit e ardhshm t kompjuterit, e-mail-it, SMS-ve dhe internetit duhet t djersiten dhe lodhen pr t msuar n perfeksion kaligrafin? Sot fmijt dhe t rriturit shkruajn do dit SMS me celular apo e-mail -e dhe gjithka tjetr me tastiern e kompjuterit q kan n shtpi. Shkruajm me dor vetm n pak raste n vit, tregon profesori Georg Rueschemeyer. E ka fjaln pr kartolinat q shkruajm kur jemi me pushime, ndonj urim t veant, apo pr t shkruar artikujt q nuk duhet t harrojm t blejm n listn e shpenzimeve. Edhe kush merr pjes n ndonj konkurs, e bn online, duke shkruar prmes tastiers. Edhe institucionet, qofshin kto shtetrore apo jo, nuk t krkojn m ndonj shkres t shkruar bukur me shkrim dore. Po ashtu, te noteri, testamentet nuk shkruhen m me dor. E vetmja disiplin ku mbretron kaligrafia sht ajo e provimeve t studentve n gjimnaze dhe universitete. Ende nuk dihet se pr sa koh do t jetoj edhe n kt aspekt, megjithat dika sht e sigurt. As aty nuk ka rndsi shkrimi i bukur, por thjesht i kuptueshm. Me pak fjal, kaligrafis duhet t’i themi lamtumir. “sht nj stres m vete pr fmijt”, thoshte pak koh m par shoqata e shkollave fillore gjermane. Kush nuk lodhet shum me rregullat e kaligrafis dhe shkruan me dor sipas nj sr rregullash t thjeshta, mson t shkruaj m shpejt dhe m mir. Por sipas shkenctares Sibylle Hursler, e vetmja gj q nuk duhet harruar ka t bj me faktin se kaligrafia luan nj rol t dors s par n stimulimin e aktivitetit motor t fmijve. Vetm kshtu truri i tyre i njom mund t zhvilloj nj njohje m t thell t fjalve, frazave, koncepteve. Gjja m e mir, sipas Sigrun Ritcher, nj tjetr eksperte gjermane, sht t kombinosh kaligrafin me msimin n shkolla t shkrimit n kompjuter. Kshtu kapaciteti motor, intuitiv dhe intelektual do t ruaj n kujtes modelet e s kaluars dhe do t prshtatet m mir me botn dixhitale ku jetojm. Dihet q kompjuteri nuk mund ta zvendsoj dot shkrimin me dor apo bukurshkrimin, madje ndikon n prkeqsimin e tij. Nse nj fmij mson t prdor edhe kompjuterin edhe shkrimin n fletore, do t jet m e leht pr at q t mos t harroj kaligrafin e bukur. Kur flitet pr shkrimin me dor, t vjen ndrmend ish-kryeministri Tony Blair: ai ishte nga t vetmit q i hidhte fillimisht n letr mendimet, si dhe deklaratat e ndryshme, dhe m pas ia dorzonte zdhnsit pr shkrimin n kompjuter.