Skandale në Botën Financiare: Skema Ponzi
Charles Ponzi (1882 - 1949) mbahet si mjeshtri i parë i madh i sistemit “Top-bore” që edhe deri më sot do të shërbnte si letër kopjativ i mashtrimeve në investime, si p.sh. skema piramidale që lulëzoi në Shqiperi ne vitet 1993-1996, episodet aktuale të Madofit etj. Emri Ponzi është në botën anglishtfolëse aq shumë i njohur saqë, “Sistemi Top-bore” etiketohet edhe si Skema Ponzi (Marifeti-Ponzi). Në fakt këtë skeme nuk e shpiku Ponzi. Ishte shkrimtari Charles Dickens në novelën e tij Little Dorrit, në 1857, ku ai përshkruante një skemë të tillë dekada para se Ponzi të kishte lindur, por ky i fundit realizoi këtë operacion mashtrues financiar, duke xhiruar aq shumë para saqë ishte i pari që u bë kaq i njohur në Amerikën e atëhershme.
Charles Ponzi me origjinë nga Parma e kishte një damar krimineli. Ne vitin 1903 i gjendur në një varfëri të madhe, ai emigroi në Shtetet e Bashkuara ku punonte si kamerier në një restorant dhe ku bënte hile me llogaritë e restorantit. Më pas ai u largua për në Kanada ku për ca kohë banonte bashkë me një nëpunës banke i cili tregonte se si shefi i tij joshte klientët me interesat e larta. Ai i paguante përqindjet e interesave klientëve të vjetër nga depozitat e klientëve të rinj – një sistem klasik „Topi-bore“ që Ponzi do ta servirte për mashtrimet e tij të mëvonshme.
Vitet në vazhdim ai do ti kalonte në burg për shkak të disa mashtrimeve me çeqe dhe të transfertave të emigrantëve për në Itali ku disa prej tyre nuk do të mbërrinin kurrë për shkak të komisioneve të larta që merrte. Pas luftës së parë botërore Ponzi vendosi të ngrinte një biznes goxha të madh.
Ai pati idenë e një zarfi-letre nga Spanja të cilën e pajisi me një kupon-përgjigje. Për shkak te zhvlerësimit të monedhave europiane kundrejt dollarit në kohen e pas luftës, amerikanet mundën të blinin shumë kuponë-përgjigje në Europe, siç edhe shpjegonte Ponzi: “Kupon-përgjigja më kushtonte në Spanjë vetëm një cent, por unë mund ta shkëmbeja atë këtu në Amerikë me pulla me vlerë 6 cent. Më pas unë studiova më tej kurset e këmbimit në Europe. E fillova tregtinë me sasi të vogla. Funksiononte. Në muajin e parë nxora 15000 dollarë duke xhiruar vetëm 1000 dollarë. Pastaj angazhova edhe shokë të mi”. Këtë parim bazë Ponzi e perdori në një sistem gjigant, atë të ashtuquajturin “Topa-bore”.
Kupon-përgjigjet ndërkombëtare janë një shpikje e leverdishme. Ato i mundësojnë marrësit të një letre për të dërguar një përgjigje mbrapsht pa u dashur që ai të paguajë vetë shërbimin e postës. Pra me ndihmën e kuponit-përgjigje ndërkombëtar, dërguesi i letrës paguan shërbimin e postës edhe për përgjigjen që do të japë marrësi. Normalisht kuponi në zarf, mjafton për shërbimin e postës sa për një poste ajrore të thjeshtë. Sa të leverdishme janë kupon-përgjigjet në shërbimin postar, aq të papërshtatshme dhe të pamundura duken ato si mjete për investim kapitali me sukses afatshkurtër. Pikërisht me këtë mashë, tregtari mashtrues më i dëgjuar dhe më i suksesshëm i të gjitha kohërave, para rreth 90 vjetësh, mundi t’u zhvaste aq dukshëm investitorëve, po aq të pangopshëm dhe naivë, paratë nga xhepat e tyre.
Në fund të vitit 1919 Ponzi themeloi në Boston “Kompaninë e Këmbimeve të Siguracioneve”, që e regjistroi në dhomën e tregtisë lokale. Mëgjithëse një inspektor poste publikoi dyshime të forta kundër modelit të biznesit që donte të ngrinte Ponzi, pasi në bazë ligjore ishte e pamundur që të shkëmbejë kuponë-përgjigje të huaja në Amerikë me pulla apo me lekë dhe që me ato të ngrije një tregti të madhe, Ponzi mundi t’ia niste punës.
Investitorëve potenciale ai u thoshte fjalë joshëse që gjoja me tregtinë e kupon-përgjigjeve ai mundi të kishte një fitim prej 400 %, të cilën ai e kishte gati për ta ndarë me kreditorët dhe investitorët e kapitalit të kompanisë së tij. Kush investonte para në kapitalin e kompanisë së tij, pra kush çonte para me përqindje, mundej që brenda 45 ditësh të merrte një fitim prej 50% ose e thënë ndryshe të dyfishonte paratë e tij në 90 ditë.
Sipas premtimeve të tilla aventureske, investitorët po të kishin një gjykim të ftohtë do të duhet të ishin mosbesues. Gjithashtu do të kishte mjaftuar një pyetje e thjeshtë në postë, për të zbuluar që në të gjithë botën nuk kishte aq mjaftueshëm kupon-përgjigje sa për një tregti të lulëzueshme. Por të joshur nga një kthim kapitali përrallor, investitorët i hodhën paratë e tyre tek Ponzi për mos i marrë më kurrë.
Dhe ata vepruan kështu sepse Ponzi nuk e fshehu biznesin e tij, por e nxiti më tutje atë me reklama agresive. Suksesi i tij ishte për këdo i dukshëm: Ndërsa Ponzi e filloi i vetëm biznesin e tij, mbas disa muajsh do ti duhej të punësonte rreth 30 persona, me të cilët ai tani ishte vendosur në një zyrë të mrekullueshme në një zonë shumë të mirë të Bostonit.
Me pjesët e mëtejshme të publicitetit Ponzi veproi si një çudibërës, edhe pse disa mëndje kritike do të ngrinin pyetjen se si Ponzi mund të premtonte fitime aq të larta pa asnjë lloj risku. Disa investitorë çuditeshin se si Ponzi ishte në gjendje që të shkëmbente sasi të mëdha kupon-përgjigje me para, por Italiani e bënte të mundur këtë dhe për ti qetësuar këta kliente duke përdorur një mbulesë gjoja të mistereve për biznesin e tij u thoshte: “Se si unë i kthej në para kupon-përgjigjet, është sekreti im. Atë unë nuk do ta nxjerr”.
Të njëjtën gjë do të bënte edhe mbas rreth nje shekulli Bernard Madoff. Ai nuk do të lejonte kompani tjetër auditimi përveç asaj të drejtuar nga kunati i tij, për të kryer kontrollet mbi fondet e kompanisë, duke pretenduar nevojën për të mbajtur sekret strategjinë e tij.
Por cfarë ndodhte në të vërtetë? Ponzi deklaronte se gjoja paratë e investuara në kompaninë e tij përdoreshin për shitblerjen e kupon-përgjigjeve por në fakt me to ai nuk bënte gjë tjetër por veçse me paratë e investitorëve të rinj paguante interesat e majme të investitorëve të vjetër, gjë e cila do të vazhdonte deri sa rryma e investitorëve naivë e të pangopshëm të ndërpritej, pra kur topi i borës të ndalonte, dhe i gjithë sistemi do të shembej.
I takon aspekteve psikologjike interesante të sistemit Top-bore, që vetëstilizimi i mashtruesit në mbështetje të të fshehtave të investitorëve nuk bëhej mosbesues, por në të kundërt interesi në to bëhej akoma edhe më i forte. Gracka funksiononte gjithmonë e më shumë: dekada më vonë aktorët e Klubit të Mbretërve Europianë tregonin për paradhuruesit e tyre të verbër të njëjtën histori, nga një gjoja tregti jashtëzakonisht fitimprurëse me garancitë bankare.
Kështu ndodhi edhe më parë: Ponzi i thoshte gjithkujt që ai merrej me kupon-përgjigjet ndërkombëtare, por në të vërtetë si në çdo sistem Topi-bore ai thjesht rishpërndante paranë: klientët e tij të vjetër ai i mbante mirë pasi u paguante përfitimet e premtuara. Paratë për këtë ai i merrte nga klientët e tij të rinj. Në Qershor të vitit 1920 Ponzi arriti të fitonte çdo javë një gjysëm milioni dollarë – një shumë jashtëzakonisht e madhe për atë kohe. Disa klientë morën aq shumë kredi nëpër banka, me qëllim për të marrë pjesë në shumëfishimin e mrekullueshëm të parave. (një gjë e ngjashme ndodhi edhe në vendin tonë, por që shkoi edhe më në ekstrem saqë kreditorët arritën të shisnin shtëpitë e tyre dhe paratë ti investonin në skemat Ponzi apo siç janë quajtur ndryshe, firmat piramidale).
Ponzi i ushtronte bizneset e tij ndër të tjera, nën emrin e një banke të vogël me emrin Hanover Trust Kompani dhe ku ai merrte pjesë vetë me 38%. Manaxherët e bankës nuk mundën ta mohonin më vonë që nuk dinin gjë për natyrën e bizneseve te Ponzit. Nga lëvizjet e llogarive ata mund ta kuptonin qartë që Ponzi nuk merrej me shit-blerjen e Kupon-përgjigjeve, por thjesht me ndarje parash (nga investitorët e rinj tek investitorët e vjetër) – dhe patjetër disa prej parave për vete.
Një sistem topi-bore rrëzohet gjithmonë vetë nëse rryma e naivëve bie, të cilët i dhuruan besim iniciatorit të mashtrimit. Në mungesë të rrymës së parave të reja ky sistem mund të përmbyset shumë shpejt. Kështu ndodhi edhe me Ponzin: ndërsa nga një anë kreditorët pakësoheshin dhe nga ana tjetër shumë prej tyre u mohohej pagesa e interesit apo e parave të tija bënte që sistemi të rrëzohej. Kërkesat e para për pagesa Ponzi mund ti plotësonte por më vonë nuk ngeli gjë tjetër veçse bizneset e tij të konfiskoheshin nga autoritetet shtetërore.
U zbulua që Ponzit i ishin besuar rreth 15 milionë dollarë nga afro 40,000 klientë në periudhën 1919-1920 (rreth 174 milionë dollarë e konvertuar me vlerën e vitit 2007). Nga këto, 4,3 milionë dollarë nuk u kthyen kurrë më. Gazeta “New York Times“ njoftonte për “një rebelim të ivestitorëve në zyrat e kompanisë së Ponzit, ku shumë vetë do të plagoseshin duke thyer xhamat dhe dyert nga përleshjet”.
Policia e alarmuar nga një situate e tillë e dalë jashtë kontrollit kishte nevojë për ca kohë për të nxjerrë jashtë nga zyra e Ponzit protestuesit. Dhe loja mbaroi – më 12 Gusht 1920 biznesmeni i paturpshëm do të arrestohej. Pak mbas përmbysjes së sistemit Top-bore falimentoi edhe kompania ku ai ishte aksioner me 38%, Hanover Trust. Ponzi edhe do të dyshohej si agjent bolshevik nga investitorët e plagosur, të mavijosur dhe të çjerrë. Më pas, ai do të dënohej me shumë vite burg.
Por karriera kriminale-financiare e Ponzit nuk kishte mbaruar ende. Mbas lirimit të tij nga burgu ai shkoi në Florida ku me një emër fallso filloi të organizonte një sistem tjetër Topi-bore, që këtë herë duhet ta bazonte mbi bizneset e pasurive të patundshme. Ai u premtoi investitorëve një shumim parash të jashtëzakonshëm, nga 10 dollarë në 5,3 milionë dollarë në dy vjet: në mënyrë shumë idiote dukej ekspozimi i terrenit, mbi të cilën gjoja ai, do të ndërtonte pasuri të patundshme dhe pjesën me të madhe të tyre nën ujë. Për këtë lloj tjetër mashtrimi, Ponzi mori edhe një dënim tjetër prej 7 vjetësh, por që i shpëtoi falë një garancie pasurore.
Megjithëse rrjedha e parave në fazat e para të skemës Ponzi mund t’i tundonte investitorët duke menduar që skema mund të ketë sukses, në fakt disa llogari të thjeshta tregojnë pamundësinë e mbijetesës së kësaj skeme nga ana financiare. Duke marrë si shembull një transaksion të skemës Ponzi siç vepronte ne Boston, firma pranonte para dhe premtonte 50% në 45 ditë ose 100% në 90 ditë. Në versionin kur firma merrte 100$ për 90 ditë borxhi i firmës ndaj kreditorit mbas 90 ditësh ishte 200$. Mënyra për të krahasuar 100$ tani dhe 200$ mbas 90 ditësh është të llogarisësh vlerën e tashme të 200$ që do ti kishte kreditori mbas 90 ditësh. Normë interesi e skontos që duhet aplikuar është norma e interesit të tregut aktual prej 5%. Vlera e tashme e 200$ të skontuar për 90 ditë me 5% interes vjetor është 197.53$. Pra fitimi neto për Ponzin në çdo 100$ të pranuar ishte (+100$-197.3$)= -97.53$, që do të thotë, Ponzi humbte 97.53$ në çdo 100$ që merrte nga kreditoret.
Me pas Ponzi u përpoq të linte SHBA-në. Ai doli jashtë shtetit me një anije që udhëtonte nën flamurin italian me destinacion Italinë në të cilën gjatë një ndalese tranzit në Texas një sherif do ta arrestonte përsëri për këtë veprim të kundraligjshëm. Ponzi i kaloi vitet e tjera në burg deri para vitit 1934 kur autoritetet shtetërore do ta ekstradonin ne Itali. Disa vite ai do të punonte në vendlindjen e tij si përkthyes por pa sukses, dhe më pas ai mori drejtimin e filialit brazilian të shoqërisë italiane të fluturimit, Alitalia, pozicion të cilin e mbajti deri në 1942 kur terminali u mbyll për shkak të luftës. Vitet e fundit të Ponzit u shënuan si vite me vuajtje dhe me sëmundje. Ai vdiq në vitin 1949 në një spital në Rio de Janeiro.
përgatiti: Avenir Lleshanaku
Charles Ponzi me origjinë nga Parma e kishte një damar krimineli. Ne vitin 1903 i gjendur në një varfëri të madhe, ai emigroi në Shtetet e Bashkuara ku punonte si kamerier në një restorant dhe ku bënte hile me llogaritë e restorantit. Më pas ai u largua për në Kanada ku për ca kohë banonte bashkë me një nëpunës banke i cili tregonte se si shefi i tij joshte klientët me interesat e larta. Ai i paguante përqindjet e interesave klientëve të vjetër nga depozitat e klientëve të rinj – një sistem klasik „Topi-bore“ që Ponzi do ta servirte për mashtrimet e tij të mëvonshme.
Vitet në vazhdim ai do ti kalonte në burg për shkak të disa mashtrimeve me çeqe dhe të transfertave të emigrantëve për në Itali ku disa prej tyre nuk do të mbërrinin kurrë për shkak të komisioneve të larta që merrte. Pas luftës së parë botërore Ponzi vendosi të ngrinte një biznes goxha të madh.
Ai pati idenë e një zarfi-letre nga Spanja të cilën e pajisi me një kupon-përgjigje. Për shkak te zhvlerësimit të monedhave europiane kundrejt dollarit në kohen e pas luftës, amerikanet mundën të blinin shumë kuponë-përgjigje në Europe, siç edhe shpjegonte Ponzi: “Kupon-përgjigja më kushtonte në Spanjë vetëm një cent, por unë mund ta shkëmbeja atë këtu në Amerikë me pulla me vlerë 6 cent. Më pas unë studiova më tej kurset e këmbimit në Europe. E fillova tregtinë me sasi të vogla. Funksiononte. Në muajin e parë nxora 15000 dollarë duke xhiruar vetëm 1000 dollarë. Pastaj angazhova edhe shokë të mi”. Këtë parim bazë Ponzi e perdori në një sistem gjigant, atë të ashtuquajturin “Topa-bore”.
Kupon-përgjigjet ndërkombëtare janë një shpikje e leverdishme. Ato i mundësojnë marrësit të një letre për të dërguar një përgjigje mbrapsht pa u dashur që ai të paguajë vetë shërbimin e postës. Pra me ndihmën e kuponit-përgjigje ndërkombëtar, dërguesi i letrës paguan shërbimin e postës edhe për përgjigjen që do të japë marrësi. Normalisht kuponi në zarf, mjafton për shërbimin e postës sa për një poste ajrore të thjeshtë. Sa të leverdishme janë kupon-përgjigjet në shërbimin postar, aq të papërshtatshme dhe të pamundura duken ato si mjete për investim kapitali me sukses afatshkurtër. Pikërisht me këtë mashë, tregtari mashtrues më i dëgjuar dhe më i suksesshëm i të gjitha kohërave, para rreth 90 vjetësh, mundi t’u zhvaste aq dukshëm investitorëve, po aq të pangopshëm dhe naivë, paratë nga xhepat e tyre.
Në fund të vitit 1919 Ponzi themeloi në Boston “Kompaninë e Këmbimeve të Siguracioneve”, që e regjistroi në dhomën e tregtisë lokale. Mëgjithëse një inspektor poste publikoi dyshime të forta kundër modelit të biznesit që donte të ngrinte Ponzi, pasi në bazë ligjore ishte e pamundur që të shkëmbejë kuponë-përgjigje të huaja në Amerikë me pulla apo me lekë dhe që me ato të ngrije një tregti të madhe, Ponzi mundi t’ia niste punës.
Investitorëve potenciale ai u thoshte fjalë joshëse që gjoja me tregtinë e kupon-përgjigjeve ai mundi të kishte një fitim prej 400 %, të cilën ai e kishte gati për ta ndarë me kreditorët dhe investitorët e kapitalit të kompanisë së tij. Kush investonte para në kapitalin e kompanisë së tij, pra kush çonte para me përqindje, mundej që brenda 45 ditësh të merrte një fitim prej 50% ose e thënë ndryshe të dyfishonte paratë e tij në 90 ditë.
Sipas premtimeve të tilla aventureske, investitorët po të kishin një gjykim të ftohtë do të duhet të ishin mosbesues. Gjithashtu do të kishte mjaftuar një pyetje e thjeshtë në postë, për të zbuluar që në të gjithë botën nuk kishte aq mjaftueshëm kupon-përgjigje sa për një tregti të lulëzueshme. Por të joshur nga një kthim kapitali përrallor, investitorët i hodhën paratë e tyre tek Ponzi për mos i marrë më kurrë.
Dhe ata vepruan kështu sepse Ponzi nuk e fshehu biznesin e tij, por e nxiti më tutje atë me reklama agresive. Suksesi i tij ishte për këdo i dukshëm: Ndërsa Ponzi e filloi i vetëm biznesin e tij, mbas disa muajsh do ti duhej të punësonte rreth 30 persona, me të cilët ai tani ishte vendosur në një zyrë të mrekullueshme në një zonë shumë të mirë të Bostonit.
Me pjesët e mëtejshme të publicitetit Ponzi veproi si një çudibërës, edhe pse disa mëndje kritike do të ngrinin pyetjen se si Ponzi mund të premtonte fitime aq të larta pa asnjë lloj risku. Disa investitorë çuditeshin se si Ponzi ishte në gjendje që të shkëmbente sasi të mëdha kupon-përgjigje me para, por Italiani e bënte të mundur këtë dhe për ti qetësuar këta kliente duke përdorur një mbulesë gjoja të mistereve për biznesin e tij u thoshte: “Se si unë i kthej në para kupon-përgjigjet, është sekreti im. Atë unë nuk do ta nxjerr”.
Të njëjtën gjë do të bënte edhe mbas rreth nje shekulli Bernard Madoff. Ai nuk do të lejonte kompani tjetër auditimi përveç asaj të drejtuar nga kunati i tij, për të kryer kontrollet mbi fondet e kompanisë, duke pretenduar nevojën për të mbajtur sekret strategjinë e tij.
Por cfarë ndodhte në të vërtetë? Ponzi deklaronte se gjoja paratë e investuara në kompaninë e tij përdoreshin për shitblerjen e kupon-përgjigjeve por në fakt me to ai nuk bënte gjë tjetër por veçse me paratë e investitorëve të rinj paguante interesat e majme të investitorëve të vjetër, gjë e cila do të vazhdonte deri sa rryma e investitorëve naivë e të pangopshëm të ndërpritej, pra kur topi i borës të ndalonte, dhe i gjithë sistemi do të shembej.
I takon aspekteve psikologjike interesante të sistemit Top-bore, që vetëstilizimi i mashtruesit në mbështetje të të fshehtave të investitorëve nuk bëhej mosbesues, por në të kundërt interesi në to bëhej akoma edhe më i forte. Gracka funksiononte gjithmonë e më shumë: dekada më vonë aktorët e Klubit të Mbretërve Europianë tregonin për paradhuruesit e tyre të verbër të njëjtën histori, nga një gjoja tregti jashtëzakonisht fitimprurëse me garancitë bankare.
Kështu ndodhi edhe më parë: Ponzi i thoshte gjithkujt që ai merrej me kupon-përgjigjet ndërkombëtare, por në të vërtetë si në çdo sistem Topi-bore ai thjesht rishpërndante paranë: klientët e tij të vjetër ai i mbante mirë pasi u paguante përfitimet e premtuara. Paratë për këtë ai i merrte nga klientët e tij të rinj. Në Qershor të vitit 1920 Ponzi arriti të fitonte çdo javë një gjysëm milioni dollarë – një shumë jashtëzakonisht e madhe për atë kohe. Disa klientë morën aq shumë kredi nëpër banka, me qëllim për të marrë pjesë në shumëfishimin e mrekullueshëm të parave. (një gjë e ngjashme ndodhi edhe në vendin tonë, por që shkoi edhe më në ekstrem saqë kreditorët arritën të shisnin shtëpitë e tyre dhe paratë ti investonin në skemat Ponzi apo siç janë quajtur ndryshe, firmat piramidale).
Ponzi i ushtronte bizneset e tij ndër të tjera, nën emrin e një banke të vogël me emrin Hanover Trust Kompani dhe ku ai merrte pjesë vetë me 38%. Manaxherët e bankës nuk mundën ta mohonin më vonë që nuk dinin gjë për natyrën e bizneseve te Ponzit. Nga lëvizjet e llogarive ata mund ta kuptonin qartë që Ponzi nuk merrej me shit-blerjen e Kupon-përgjigjeve, por thjesht me ndarje parash (nga investitorët e rinj tek investitorët e vjetër) – dhe patjetër disa prej parave për vete.
Një sistem topi-bore rrëzohet gjithmonë vetë nëse rryma e naivëve bie, të cilët i dhuruan besim iniciatorit të mashtrimit. Në mungesë të rrymës së parave të reja ky sistem mund të përmbyset shumë shpejt. Kështu ndodhi edhe me Ponzin: ndërsa nga një anë kreditorët pakësoheshin dhe nga ana tjetër shumë prej tyre u mohohej pagesa e interesit apo e parave të tija bënte që sistemi të rrëzohej. Kërkesat e para për pagesa Ponzi mund ti plotësonte por më vonë nuk ngeli gjë tjetër veçse bizneset e tij të konfiskoheshin nga autoritetet shtetërore.
U zbulua që Ponzit i ishin besuar rreth 15 milionë dollarë nga afro 40,000 klientë në periudhën 1919-1920 (rreth 174 milionë dollarë e konvertuar me vlerën e vitit 2007). Nga këto, 4,3 milionë dollarë nuk u kthyen kurrë më. Gazeta “New York Times“ njoftonte për “një rebelim të ivestitorëve në zyrat e kompanisë së Ponzit, ku shumë vetë do të plagoseshin duke thyer xhamat dhe dyert nga përleshjet”.
Policia e alarmuar nga një situate e tillë e dalë jashtë kontrollit kishte nevojë për ca kohë për të nxjerrë jashtë nga zyra e Ponzit protestuesit. Dhe loja mbaroi – më 12 Gusht 1920 biznesmeni i paturpshëm do të arrestohej. Pak mbas përmbysjes së sistemit Top-bore falimentoi edhe kompania ku ai ishte aksioner me 38%, Hanover Trust. Ponzi edhe do të dyshohej si agjent bolshevik nga investitorët e plagosur, të mavijosur dhe të çjerrë. Më pas, ai do të dënohej me shumë vite burg.
Por karriera kriminale-financiare e Ponzit nuk kishte mbaruar ende. Mbas lirimit të tij nga burgu ai shkoi në Florida ku me një emër fallso filloi të organizonte një sistem tjetër Topi-bore, që këtë herë duhet ta bazonte mbi bizneset e pasurive të patundshme. Ai u premtoi investitorëve një shumim parash të jashtëzakonshëm, nga 10 dollarë në 5,3 milionë dollarë në dy vjet: në mënyrë shumë idiote dukej ekspozimi i terrenit, mbi të cilën gjoja ai, do të ndërtonte pasuri të patundshme dhe pjesën me të madhe të tyre nën ujë. Për këtë lloj tjetër mashtrimi, Ponzi mori edhe një dënim tjetër prej 7 vjetësh, por që i shpëtoi falë një garancie pasurore.
Megjithëse rrjedha e parave në fazat e para të skemës Ponzi mund t’i tundonte investitorët duke menduar që skema mund të ketë sukses, në fakt disa llogari të thjeshta tregojnë pamundësinë e mbijetesës së kësaj skeme nga ana financiare. Duke marrë si shembull një transaksion të skemës Ponzi siç vepronte ne Boston, firma pranonte para dhe premtonte 50% në 45 ditë ose 100% në 90 ditë. Në versionin kur firma merrte 100$ për 90 ditë borxhi i firmës ndaj kreditorit mbas 90 ditësh ishte 200$. Mënyra për të krahasuar 100$ tani dhe 200$ mbas 90 ditësh është të llogarisësh vlerën e tashme të 200$ që do ti kishte kreditori mbas 90 ditësh. Normë interesi e skontos që duhet aplikuar është norma e interesit të tregut aktual prej 5%. Vlera e tashme e 200$ të skontuar për 90 ditë me 5% interes vjetor është 197.53$. Pra fitimi neto për Ponzin në çdo 100$ të pranuar ishte (+100$-197.3$)= -97.53$, që do të thotë, Ponzi humbte 97.53$ në çdo 100$ që merrte nga kreditoret.
Me pas Ponzi u përpoq të linte SHBA-në. Ai doli jashtë shtetit me një anije që udhëtonte nën flamurin italian me destinacion Italinë në të cilën gjatë një ndalese tranzit në Texas një sherif do ta arrestonte përsëri për këtë veprim të kundraligjshëm. Ponzi i kaloi vitet e tjera në burg deri para vitit 1934 kur autoritetet shtetërore do ta ekstradonin ne Itali. Disa vite ai do të punonte në vendlindjen e tij si përkthyes por pa sukses, dhe më pas ai mori drejtimin e filialit brazilian të shoqërisë italiane të fluturimit, Alitalia, pozicion të cilin e mbajti deri në 1942 kur terminali u mbyll për shkak të luftës. Vitet e fundit të Ponzit u shënuan si vite me vuajtje dhe me sëmundje. Ai vdiq në vitin 1949 në një spital në Rio de Janeiro.
përgatiti: Avenir Lleshanaku