Spekulimet rrethojnë vdekjen e dëshmitarit Trebicka
Hetimi mbi vdekjen e një dëshmitari në Shqipëri, duket se është duke iu afruar përfundimit të tij, por me pak shpresë për shuarjen e dyshimeve dhe spekulimeve që rrethojnë këtë çështje. Informatori Kosta Trebicka nxori në shesh fakte për korrupsionin publik në eksportin e municioneve të epokës komuniste.
Akuzat e tij ishin pasuar nga arrestime në Shqipëri dhe paditë penale kundër punonjësve të një kompanie, që merrej me tregtinë e armëve në SHBA, por vetëm pas një shpërthimi në një punishte municionesh në fshatin e Gërdecit u vranë 26 vetë, përfshi edhe fëmijë. Z.Trebicka, 52 vjeç, një dëshmitar në hetimet mbi shpërthimin, një tragjedi kombëtare në Shqipëri, u gjend i vdekur muajin e kaluar, në një rrugë fshati, pranë makinës së tij. Hetimi mbi vdekjen e tij ka qenë çdo gjë tjetër, veçse jo rutinë. Mijëra vetë iu bashkuan një mitingu të partive të opozitës, duke bërë thirrje për një hetim të paanshëm.
Një ekspert për aksidentet me makinë prej Policisë së Shtetit të Virxhinias, Kevin J.Teter, u thirr për të asistuar hetimin dhe u bë një emër familjar në Shqipëri. Detajet e dala në mediat lokale në Shqipëri, tregojnë se z.Teter përfundonte raportin e tij për prokurorët vendas, duke thënë se z.Trebicka kishte vdekur në një aksident me makinë, një konkluzion i cili është vënë shumë në dyshim në disa media lokale.
Nëse vdekja e z.Trebicka ishte rezultat i një aksidenti ose diçkaje tjetër shumë më të keqe, reagimi publik ka treguar sesa pak besim kanë njerëzit e këtij vendi të vogël dhe të varfër evropian tek autoritetet e tyre pas dekadave të një represioni të fortë stalinist, të pasuar prej viteve të një korrupsioni të përditshëm.
Shpërthimi vdekjeprurës dhe hetimi i ardhshëm për korrupsion, dhe pastaj vdekja e befasishme e dëshmitarit kryesor, ngre pyetje për aleatë të tillë si SHBA, të cilët kanë mbështetur fuqimisht kërkesën e Shqipërisë për anëtarësim në NATO. Edhe Bashkimi Evropian ka punuar për të ngritur institucionet dhe shoqërinë civile në Shqipëri për anëtarësimin e mundshëm gjatë rrugës.
Marjana Papa, drejtore ekzekutive e Transparency International Albania, një organizatë jofitimprurëse antikorrupsion, thotë se problemi i korrupsionit nuk duhet të nënvlerësohet. "Nuk është vetëm korrupsioni i vogël i njerëzve që japin ryshfet", thotë ajo. "Ky është një problem sistematik".
Megjithëse qeveria ka reaguar pas presioneve për të hetuar disa raste korrupsioni, problemi vazhdon të ekzistojë, dhe pjesa më e madhe e nxitjes për reforma ka ardhur nga jashtë vendit, veçanërisht nga Bashkimi Evropian.
Por krahasuar me anarkinë e fundit të viteve 1990, pas shembjes së skemave investuese piramidale, të cilat grabitën kursimet e mijëra shqiptarëve, vendi është shumë më i stabilizuar. Bashkimi Evropian ka punuar gjerësisht me qeverinë shqiptare mbi ligjet për të reformuar forcat e policisë, prokurorinë dhe sistemin e drejtësisë. "Vlerësimi i përgjithshëm i Komisionit Evropian është dallueshëm se këtu ka pasur përparim, por që shumë, shumë më tepër përparim është i domosdoshëm në të ardhmen", thotë Helmut Lohan, drejtues i delegacionit të Komisionit Evropian në Shqipëri.
Por vdekja e z.Trebicka ka dëmtuar besimin në një sistem ligjor tashmë të lëkundshëm. "Njerëzit janë nervozë për shkak të kësaj, dhe kjo po dëmton edhe çështjet e tjera për arsye se njerëzit nuk duan të dëshmojnë", thotë një anëtar i komunitetit ligjor në Shqipëri, i cili nuk ka leje për të folur publikisht mbi problemin. Çfarë do të ndodhë, nuk e di, por ka sinjale që njerëzit janë duke u bërë gjithnjë e më hezitues për të dëshmuar, dhe për këtë arsye hetimet dhe gjyqet shqiptare janë të dobëta që në fillim, ky është një problem real.
Një zëdhënëse e zyrës së Prokurorit të Përgjithshëm në Tiranë, tha se z.Trebicka asnjëherë "nuk i ka paraqitur zyrës së Prokurorit të Përgjithshëm ndonjë shqetësim mbi sigurinë e jetës së tij që lidhen me çështjen", sipas një përgjigjeje të shkruar ndaj pyetjes që iu bë këtij institucioni.
Tre njerëz mbeten akoma nën arrest për tregtinë e municioneve dhe shpërthimin në punishten e çmontimit, sipas zëdhënëses. Ish-ministri i Mbrojtjes, Fatmir Mediu, i është hequr imuniteti i tij, por akoma nuk është akuzuar për një krim, sipas kësaj deklarate.
"Si mundet ju të lini një dëshmitar të tillë të rëndësishëm të pambrojtur, pa e ndjekur atë?", pyet Eduard Shalsi, nënkryetari i Bashkisë së Tiranës, dhe anëtar i socialistëve në opozitë. Z.Shalsi e njihte z.Trebicka dhe u takua me të dy ditë përpara vdekjes së tij. "Ne kemi një detyrim ndaj mikut, që pati kurajë të ecte përpara", tha ai.
Z.Trebicka u kishte thënë miqve dhe gazetarëve disa herë se shqetësohej për sigurinë e tij pasi kishte dëshmuar për këtë operacion. Z.Trebicka u dha prova THE NEW YORK TIMES dhe hetuesve amerikanë se AEY Inc., një kompani amerikane, kishte blerë fishekë të vjetër kinezë dhe i kishte ripaketuar ata në pako pa shënuar/////////////// për të fshehur origjinën e tyre me qëllim që të mund të shiteshin për forcat e ushtrisë dhe policisë në Afganistan. Prokurorët federalë në Miami kanë akuzuar drejtuesit e AEY-së për shitjen ilegale të fishekëve kinezë, ushtrisë amerikane për t‘i shpërndarë në Afganistan.
Kompania kishte pajtuar z.Trebicka, një biznesmen vendas shqiptar, për të bërë ripaketimin e tyre. Ai thoshte se kishte dyshuar se paratë që vinin nga shitja e municioneve ishin devijuar drejt zyrtarëve shqiptarë, përfshi z.Mediu dhe drejtorin e agjencisë shqiptare për eksportin e armëve, Ylli Pinari.
Z.Trebicka tha se, pasi i kishte ndarë shqetësimet e tij me Ministrinë e Mbrojtjes, ai kishte humbur kontratën. Ai regjistroi një bisedë telefonike me presidentin e AEY-së, Efraim Diveroli, në të cilën z.Diveroli thotë se korrupsioni shkonte më lart drejt Kryeministrit shqiptar, Sali Berisha dhe djalit të tij.
Mediat lokale njoftuan se një ish-truproje e z.Berisha, tani në Ministrinë e Brendshme, luajti një rol kryesor në hetime. Thirrjet telefonike dhe mesazhet e email-it drejtuar zëdhënësit të Kryeministrit nuk kanë pasur përgjigje. Një zyrtar në Ministrinë e Brendshme ia ka kaluar gjithë pyetjet prokurorëve vendas, të cilët refuzojnë të komentojnë, veç të thonë se një raport mund të dalë në fundin e javës.
Pas vdekjes së z.Trebicka, autoritetet shqiptare kërkuan asistencë teknike përmes Ambasadës së SHBA. Sipas rreshterit Les Tyler, përgjegjës i z.Teter në Policinë e Shtetit të Virxhinias, z.Teter nuk do të bëjë asnjë koment mbi çështjen, por rreshteri konfirmoi pjesëmarrjen e z.Teter. "Ai asistoi hetuesit dhe përveç kësaj ka ekzaminuar gjithçka ata kanë hetuar deri tani", tha rreshteri Tyler. "Arsyetimi im është se shërbimet tona kanë përfunduar në këtë çështje".
Mediat në Tiranë botuan një përkthim shqip, që ishte raporti i z.Teter, i siguruar nga policia në Korçë. Artikulli thotë se makina e z.Trebicka ishte përmbysur, duke e nxjerrë atë jashtë makinës. "Njerëzit nuk besonin qeverinë gjatë kohës së Hoxhës", thotë Elsa Ballauri, e cila drejton Grupin Shqiptar për të Drejtat e Njeriut në Tiranë, duke iu referuar diktatorit stalinist të vendit, Enver Hoxha, i cili vdiq në 1985. "Është normale që të mos besojnë".
Akuzat e tij ishin pasuar nga arrestime në Shqipëri dhe paditë penale kundër punonjësve të një kompanie, që merrej me tregtinë e armëve në SHBA, por vetëm pas një shpërthimi në një punishte municionesh në fshatin e Gërdecit u vranë 26 vetë, përfshi edhe fëmijë. Z.Trebicka, 52 vjeç, një dëshmitar në hetimet mbi shpërthimin, një tragjedi kombëtare në Shqipëri, u gjend i vdekur muajin e kaluar, në një rrugë fshati, pranë makinës së tij. Hetimi mbi vdekjen e tij ka qenë çdo gjë tjetër, veçse jo rutinë. Mijëra vetë iu bashkuan një mitingu të partive të opozitës, duke bërë thirrje për një hetim të paanshëm.
Një ekspert për aksidentet me makinë prej Policisë së Shtetit të Virxhinias, Kevin J.Teter, u thirr për të asistuar hetimin dhe u bë një emër familjar në Shqipëri. Detajet e dala në mediat lokale në Shqipëri, tregojnë se z.Teter përfundonte raportin e tij për prokurorët vendas, duke thënë se z.Trebicka kishte vdekur në një aksident me makinë, një konkluzion i cili është vënë shumë në dyshim në disa media lokale.
Nëse vdekja e z.Trebicka ishte rezultat i një aksidenti ose diçkaje tjetër shumë më të keqe, reagimi publik ka treguar sesa pak besim kanë njerëzit e këtij vendi të vogël dhe të varfër evropian tek autoritetet e tyre pas dekadave të një represioni të fortë stalinist, të pasuar prej viteve të një korrupsioni të përditshëm.
Shpërthimi vdekjeprurës dhe hetimi i ardhshëm për korrupsion, dhe pastaj vdekja e befasishme e dëshmitarit kryesor, ngre pyetje për aleatë të tillë si SHBA, të cilët kanë mbështetur fuqimisht kërkesën e Shqipërisë për anëtarësim në NATO. Edhe Bashkimi Evropian ka punuar për të ngritur institucionet dhe shoqërinë civile në Shqipëri për anëtarësimin e mundshëm gjatë rrugës.
Marjana Papa, drejtore ekzekutive e Transparency International Albania, një organizatë jofitimprurëse antikorrupsion, thotë se problemi i korrupsionit nuk duhet të nënvlerësohet. "Nuk është vetëm korrupsioni i vogël i njerëzve që japin ryshfet", thotë ajo. "Ky është një problem sistematik".
Megjithëse qeveria ka reaguar pas presioneve për të hetuar disa raste korrupsioni, problemi vazhdon të ekzistojë, dhe pjesa më e madhe e nxitjes për reforma ka ardhur nga jashtë vendit, veçanërisht nga Bashkimi Evropian.
Por krahasuar me anarkinë e fundit të viteve 1990, pas shembjes së skemave investuese piramidale, të cilat grabitën kursimet e mijëra shqiptarëve, vendi është shumë më i stabilizuar. Bashkimi Evropian ka punuar gjerësisht me qeverinë shqiptare mbi ligjet për të reformuar forcat e policisë, prokurorinë dhe sistemin e drejtësisë. "Vlerësimi i përgjithshëm i Komisionit Evropian është dallueshëm se këtu ka pasur përparim, por që shumë, shumë më tepër përparim është i domosdoshëm në të ardhmen", thotë Helmut Lohan, drejtues i delegacionit të Komisionit Evropian në Shqipëri.
Por vdekja e z.Trebicka ka dëmtuar besimin në një sistem ligjor tashmë të lëkundshëm. "Njerëzit janë nervozë për shkak të kësaj, dhe kjo po dëmton edhe çështjet e tjera për arsye se njerëzit nuk duan të dëshmojnë", thotë një anëtar i komunitetit ligjor në Shqipëri, i cili nuk ka leje për të folur publikisht mbi problemin. Çfarë do të ndodhë, nuk e di, por ka sinjale që njerëzit janë duke u bërë gjithnjë e më hezitues për të dëshmuar, dhe për këtë arsye hetimet dhe gjyqet shqiptare janë të dobëta që në fillim, ky është një problem real.
Një zëdhënëse e zyrës së Prokurorit të Përgjithshëm në Tiranë, tha se z.Trebicka asnjëherë "nuk i ka paraqitur zyrës së Prokurorit të Përgjithshëm ndonjë shqetësim mbi sigurinë e jetës së tij që lidhen me çështjen", sipas një përgjigjeje të shkruar ndaj pyetjes që iu bë këtij institucioni.
Tre njerëz mbeten akoma nën arrest për tregtinë e municioneve dhe shpërthimin në punishten e çmontimit, sipas zëdhënëses. Ish-ministri i Mbrojtjes, Fatmir Mediu, i është hequr imuniteti i tij, por akoma nuk është akuzuar për një krim, sipas kësaj deklarate.
"Si mundet ju të lini një dëshmitar të tillë të rëndësishëm të pambrojtur, pa e ndjekur atë?", pyet Eduard Shalsi, nënkryetari i Bashkisë së Tiranës, dhe anëtar i socialistëve në opozitë. Z.Shalsi e njihte z.Trebicka dhe u takua me të dy ditë përpara vdekjes së tij. "Ne kemi një detyrim ndaj mikut, që pati kurajë të ecte përpara", tha ai.
Z.Trebicka u kishte thënë miqve dhe gazetarëve disa herë se shqetësohej për sigurinë e tij pasi kishte dëshmuar për këtë operacion. Z.Trebicka u dha prova THE NEW YORK TIMES dhe hetuesve amerikanë se AEY Inc., një kompani amerikane, kishte blerë fishekë të vjetër kinezë dhe i kishte ripaketuar ata në pako pa shënuar/////////////// për të fshehur origjinën e tyre me qëllim që të mund të shiteshin për forcat e ushtrisë dhe policisë në Afganistan. Prokurorët federalë në Miami kanë akuzuar drejtuesit e AEY-së për shitjen ilegale të fishekëve kinezë, ushtrisë amerikane për t‘i shpërndarë në Afganistan.
Kompania kishte pajtuar z.Trebicka, një biznesmen vendas shqiptar, për të bërë ripaketimin e tyre. Ai thoshte se kishte dyshuar se paratë që vinin nga shitja e municioneve ishin devijuar drejt zyrtarëve shqiptarë, përfshi z.Mediu dhe drejtorin e agjencisë shqiptare për eksportin e armëve, Ylli Pinari.
Z.Trebicka tha se, pasi i kishte ndarë shqetësimet e tij me Ministrinë e Mbrojtjes, ai kishte humbur kontratën. Ai regjistroi një bisedë telefonike me presidentin e AEY-së, Efraim Diveroli, në të cilën z.Diveroli thotë se korrupsioni shkonte më lart drejt Kryeministrit shqiptar, Sali Berisha dhe djalit të tij.
Mediat lokale njoftuan se një ish-truproje e z.Berisha, tani në Ministrinë e Brendshme, luajti një rol kryesor në hetime. Thirrjet telefonike dhe mesazhet e email-it drejtuar zëdhënësit të Kryeministrit nuk kanë pasur përgjigje. Një zyrtar në Ministrinë e Brendshme ia ka kaluar gjithë pyetjet prokurorëve vendas, të cilët refuzojnë të komentojnë, veç të thonë se një raport mund të dalë në fundin e javës.
Pas vdekjes së z.Trebicka, autoritetet shqiptare kërkuan asistencë teknike përmes Ambasadës së SHBA. Sipas rreshterit Les Tyler, përgjegjës i z.Teter në Policinë e Shtetit të Virxhinias, z.Teter nuk do të bëjë asnjë koment mbi çështjen, por rreshteri konfirmoi pjesëmarrjen e z.Teter. "Ai asistoi hetuesit dhe përveç kësaj ka ekzaminuar gjithçka ata kanë hetuar deri tani", tha rreshteri Tyler. "Arsyetimi im është se shërbimet tona kanë përfunduar në këtë çështje".
Mediat në Tiranë botuan një përkthim shqip, që ishte raporti i z.Teter, i siguruar nga policia në Korçë. Artikulli thotë se makina e z.Trebicka ishte përmbysur, duke e nxjerrë atë jashtë makinës. "Njerëzit nuk besonin qeverinë gjatë kohës së Hoxhës", thotë Elsa Ballauri, e cila drejton Grupin Shqiptar për të Drejtat e Njeriut në Tiranë, duke iu referuar diktatorit stalinist të vendit, Enver Hoxha, i cili vdiq në 1985. "Është normale që të mos besojnë".