Stekat e larta të Butrintit!
Gjithsej janë gjashtë shfaqje në Butrint, nga data 17 korrik deri më 23
Katr regjisor nga teatro t rndsishme evropiane jan stekat e larta t Festivalit Ndrkombtar t Teatrove n Butrinti, q na tregon ideatori i saj, Alfred Bualoti. Bhet fjal pr regjisorin e njohur Aleksandr Morfov, i cili vjen pr t katrtin vit n Butrint, kt vit me shfaqjen “ndrra e nj nate vere”; shfaqja “Per Gynt” i Slobodan Unkovskit, realizuar me aktor t tre trevave shqiptare, premiera sht dhn n Shkup; muzikali “Romeo dhe Zhuljeta” vjen nga regjisori dhe njkohsisht udhheqs artistik i opers s Budapestit, i njohur me emrin artistik Kero. Bualoti na tregon se sht nj nga shfaqjet q do t mbahet mend gjat n Butrint. Ndrsa shfaqja e katrt sht “Elektra”, nga Teatri Kombtar i Rumanis, Mihal Manjiutiu, nj nga regjisort m t mdhenj t Rumanis, vjen nga Sibiu, shpallur nga UNESCO, kryeqytet i kulturs, pr shkak se ka nj festival ku jepen 300 shfaqje. Gjithsej jan gjasht shfaqje n Butrint, nga data 17 korrik deri m 23. N nj prej netve do t jet nj mbrmje kushtuar kompozitorit polak, Shopen, n vitin e tij n t gjith botn. Bualoti i tregon kto shfaqje mjaft t forta pr ballafaqime artistike, n nj koh q festivali hyn n edicionin e tij t 11-t, me nj doz entuziazmi m t madh pr organizatort. Sepse kt vit, ministri Xhaferraj ka dhn 9 milion lek t reja, ndryshe nga prgjysmimi n vitin e kaluar. Por problemet nuk sosen ktu, sepse rruga pr Butrint nuk dihet a do t jet gati deri n mesin e korrikut. Ndrsa deri dje q foli pr “standard”, Bualoti ka treguar se n Butrint nuk ka as sken. As nj drras nuk japin sponsort biznesmen deri tani. Ndrsa indiferente dhe e knaqur me nj koktej pr kt festival sht Bashkia e Sarands.
Jeni tre jav para festivalit, a sht mbyllur programi dhe mund t na thoni cilt do t jen stekat e forta t teatrit n Butrint kt vit?
Jemi n edicionin e 11-t, i cili do t zhvillohet nga data 7 korrik deri m 23. Kjo do t thot se pr kt vit kemi gjasht shfaqje, performanca, duke i paraprir se do t jen shfaqje nga m t mirat. Do t ket ngarkes emocionale dhe artistike kt vit.
Ndr to po prmend katr emra t mdhenj q do ishin nder n do festival.
Po e filloj me Aleksandr Morfov, me “ndrr e nj nate vere” t Shekspirit, i cili do t hap festivalin; Sllobodan Unkovskit me “Per Gynt”, Ibsenit, q ka dhn premiern n Shkup dhe Prishtin, realizuar me tre vendeve Shqipri, Kosov dhe Maqedoni; shfaqja e tret do t jet nj “muzikal”, bhet fjal pr “Romeo dhe Zhuljeta”. Pr kt mendoj se do t jet nj nga performancat q do t mbetet gjat n Festivalin e Butrintit, me regjisorin q prdor emrin artistik Kero, i cili sht udhheqs artistik i opers s Budapestit; dhe e katrta sht “Elektra”, e sjell Teatri Kombtar i Rumanis, Mihal Manjiutiu, nj nga regjisort m t mdhenj n Rumani, q merret me shfaqje t shumta jo vetm n vendin e tij, por n t gjith botn. Ky vjen nga Sibiu i Rumanis, nj nga qytetet q u shpall nga UNESCO kryeqyteti i kulturs, me nj festival me 300 shfaqje, nj nga m t mdhenjt dhe ky ka hyr n axhendn ton. Pra, kto katr emra q prmendm me shfaqjet e tyre respektive, do t prbnin kto steka t larta, t vrteta q i takojn tashm Butrintit dhe sht e vshtir t zbres niveli.
Festivali i Butrintit ka krijuar nj model dhe sht 11 vje, far e bn t domosdoshme q nj vend t ket disa festivale, - qoft t filmit apo teatrit, q po shtohen masivisht n shum vende, - kur teatri apo filmi sht vshtir pr t’u shitur?
Ju keni t drejt, sepse sht nj moment sa delikat dhe domethns pr krijimtarin sot kudo n Evrop, pr teatrin, filmin dhe zhanret e tjera. Ne po shohim q po prpiqen t gjejn forma, mundsi nga m diverse, adekuate pr kohn sot, n mnyr q t jet pran tyre spektatori. Sepse sht shum e vshtir tashm ta kthesh teatrin n rutin. Dhe n specifikn e tij, q sht aktori apo artisti pr to sht
sporti i vshtir, i rnd, sepse sot performohet, kndohet etj. Sot artisti sht instrument jo vetm me zrin e tij. Aktrimi sot krkon prgatitje t gjithanshme, ai nuk sht nj relikte e s kaluars apo rutin e nj teatri q i ka ikur koha prej vitesh. N kt drejtim nuk jan t vjetra krijimet, por jan shum t vshtira. Dhe tashm jan veuar dhe jan n plan t par kto grumbullime, q quhen festivale, qoft i teatrit apo dhe i filmit, poezis, dancit, teatrit etj. Sepse n kto mjedise krijon ballafaqime, marrdhnie, shkmbime t vrteta, produksione, sht nj lloj hapjeje pr artist, dritare pr t shkuar atje ku duhet dhe pr t gjetur tregun e duhur. Sot sht
jashtzakonisht e vshtir kapja e tregut n kuptimin e mirfillt t fjals dhe lvrimi i tij pasi format lvizin n do moment. N kt vshtrim edhe Festivali i Butrintit sht
tashm nj vend ku dshirojn shum t marrin pjes. Festivali nuk ka m probleme se sa trupa do marrin pjes, po cili do t marr pjes. Dhe pikrisht ky festival i 11-t, q n gjasht shfaqje, katr jan emra t mdhenj t regjisurs s Evrops, jan prezent n Butrinti. Gjith pjesa q lviz e krijon, prpiqet t gjej vende t arta, si sht dhe Butrinti Festival, ai teatr antik q sht atje. Ata prpiqen t gjejn kto mundsi pr t treguar se cili teatr duhet t ndiqet dhe t shkoj prpara.
Para pak ditsh, sht folur pr ligjin mbi artin, pr rrjedhoj krijimi i nj Qendre Arti. Aty u tha se ministria do t mbaj pran vetes dy-tre festivale t rndsishme, ne nuk e dim nse n listn sht dhe Butrinti. Kjo duke u nisur nga 11 vjet vshtirsi financiare q keni pasur, far i duhet, far krkon m n fund ky festival t’i jepet?
Ne kemi nj lloj bindjeje n vetvete, edhe pse Festivali i Butrintit nuk sht i vetmi, por sht i vetmi n llojin e tij. I vetmi n nivele t tilla q pr 11 vjet e ka kthyer Butrintin n nj bizhuteri t vrtet t Teatrit Mesdhetar apo Evropian. Nuk sht se e kemi krijuar ne, por prurjet dhe ballafaqimet, jan t tilla q tashm sht jo vetm nj shkoll pr artistt, por sht nj ballafaqim i madh kultura konceptesh, diversiteti, turizmi kulturor n fjaln m t mir t tij. N kt kuptim mendojm se ky festival do t jet n prioritetet e politikave t Ministris s Kulturs. Por do t thosha, q t mos ngurojm, q, ne sot t marrim m pak se sa kemi marr financime n vitin 2000, kur filluam. Sepse kjo nuk do t kishte kuptim.
Kjo do t thot se festivali juaj sht prndjekur nga politika, sepse nuk keni
nj festival duke u varur nga ajo?
Kjo mund t thuhet me plot gojn: nuk sht se jemi varur shum nga politika. Por, ne, jemi varur shum, nga ata, t cilt e kan kuptuar drejt dhe kan koncepte t vrteta dhe t qarta mbi evenimente t tilla. N prgjithsi politika ka
punn e saj dhe nuk sht marr shum me Festivalin e Butrintit. Sepse politika e madhe nuk e ka pasur vmendjen, por njerzit e ministris, individ, nuk e kan pasur n prioritet pr ta mbshtetur dhe pr ta thn me plot gojn se ’do t thot nj eveniment kaq i rndsishm pr Shqiprin dhe pr integrimin. Nj regjisor ka thn, se prej kohsh n Butrint “Schengen”-i sht marr. Ai q e ka n dor pr t na mbshtetur nuk duhet t nguroj, nuk duhet aspak t shikoj se far, dhe kush e krahason me Festivalin e Butrintit. Asnj nuk mund t krahasohet me t, asnj aktivitet tjetr. Ndonse t tilla ka mjaft, por ky sht unik. Duke qen i till nuk duhet ngurrim dhe s’mundet q ne sot t marrim nj sasi parash, e cila sht m pak se kur e filluam n vitin 2000.
Por n fakt, politika jo rrall skandalizohet nga marrdhniet n mes artistve, komunitetit artistik, se sht nj ndrsjellje e terst; se mes jush ka xhelozi, se ndrfutni shkopinj pr ta dshtuar njri-tjetrin! Kan qen edhe individ ata, t cilt kan folur n vesh t ministrave pr buxhete minimale pr Festivalin… pse nuk mbshtesin?
Kjo sht shum e vrtet. Artisti n prgjithsi, e kan thn t tjert dhe vazhdon t ekzistoj, se sht si nj fmij q i mbetet hatri. Sado q ne jemi prpjekur n t gjith kto 11 vjet t bjm m t mirn, pr pranin e artistve shqiptar n Butrint. Ne e kemi ekonomizuar buxhetin n at far mnyre, sa nj pakic e paprfillshme nuk ka qen n Butrint, t tjert t gjith jan ftuar.
Nuk flasim pr “xhelozi” t ksaj natyre, sht ideja e festivalit, pse ju e organizoni at?
Po, po duke pasur ftesn ata kan menduar m tej, q t jen protagonist t festivalit dhe rruga e tyre e ka qen gjithmon e hapur. Po far ka ndodhur? Disa e mendojn si gj t thjesht organizimin e nj festivali, t ktyre prmasave. Ka nj lloj xhelozie, dshire q pse mos ta kishte dikush tjetr, ose pse mos ta kishin dhe ata fundja, kur ata jan pjes prbrse e festivalit. Gjith komuniteti i artistve nse nuk sheh vetveten n festival, ather ne s’kemi pse e bjm Festivalin e Butrintit. Mirpo flas ktu pr pjesn e shndosh, pjesa dashamirse, q e do vrtetsisht teatrin, dhe teatrin e sotm n prgjithsi. Kta flas jan t dashuruar me Festivalin e Butrintit dhe mezi presin ta shohin, qoft dhe ata q mendojn se e organizojn nj festival m t mir sesa ky, qoft dhe ata q luajn me pasion, dshir pran aktorve m t mir t Evrop.
Ka nj arsye pse flasin kshtu dhe xhelozojn, sepse ju parat i merrni nga Ministria e Kulturs dhe a ka nj status festivali, nj bord q e organizon, pasi shpesh mendojn se festivalin e bn vetm Alfred Bualoti?
Kto jan krejtsisht cektsira, thashetheme sepse nuk din n mnyr konkrete se si funksionon festivali. Alfredi apo dikush tjetr, vetm nuk do mundte kurr t bnte nj festival t till, n mnyr absolute. Festivali ka nj bord t prbr me emra t njohur, me koordinator pothuajse n disa vende t Evrops, ka zyrn e shtypit, dhe nj dosje nga m modelet ndr veprimtarit, ka grup selektiv, por n fund t fundit ka mjaft dashamirs q kontribuojn pr Festivalin e Butrintit, propozojn pareshtur pr t, q jan t gatshm t sakrifikojn. Madje pr kt arsye, ne kemi
president nderi t Festivalit kt vit, regjisorin e Shn Petrburgut, regjisorin me fam evropiane q vjen pr t katrtn her n Butrint, Aleksandr Morfov, i cili hap dhe festivalin e 11-t, m 17 korrik. Sigurisht kjo nuk sht asgj pr Morfov-in, ai i bn nder Festivalit t Butrintit. Por, n fund t fundit e mirpriti me knaqsi, jo se sht i prirur pr gjra t tilla, pasi sht n kulmin e krijimtaris s tij, dhe nuk e ka mendjen shum t ket ndere. Por Festivali i Butrintit sht
dashuria e tij m e kndshme, edhe pse ai ka shum festivale ku merr pjes, dhe shum krijimtari. Ai ka shprehur kt dhe e pranoi q t jet pran festivalit ton si president nderi n mnyr honorifike.
Hidhemi n nj shtje tjetr, q ka t bj me organizimin n Sarand, bashkin e ktij qyteti e kemi par gjithmon indiferente karshi festivalit, nuk i jep atmosfer qytetit qoft dhe si turizm. Pse ka ndodhur kjo?
Gjith shtja sht q ne duhet t’i mshojm fort konceptit dhe si n do vend tjetr, kjo varet shum nga komuniteti dhe drejtuesit e atij vendi, pra, cili sht koncepti dhe niveli i tyre pr t kuptuar se do to t thot festivali ndrkombtar i teatrit n Butrint. Duke qen se ne kemi t bjm me njerz t till, e quajn si nj gj rutin, q mund t jet dhe mund t mos jet, si nj gj, se po vjen behari dhe mund t bhet ose jo festivali, kshtu q po i japim atij kaq para, sa pr t
nj koktej. Kjo do t thot se kemi t bjm me nj vshtirsi shum t madhe t t kuptuarit t ktij evenimenti. Pra, kur kuptohet n kt mnyr, sigurisht q, ata t cilt kan n dor pr ta mbshtetur festivalin e Butrintit jan shum larg tij. Festivali vjen e afrohet bashk me kt vend q quhet Shqipri drejt Evrops, kurse ata me konceptet e tyre jan shum larg. N kt kuptim kemi vshtirsi shum t madhe, se sado q t dorzojm dosje n Strasburg, sado q kemi publicitetin, promovimin ton t dukshm, t plot, me t gjitha mundsit tona m t mira, ata nuk mundohen shum nga koncepti i tyre, sepse merren si duket me gjra t tjera.
Ka dy situata q rrezikonin festivalin deri vjet t paktn, skena dhe rruga e Butrintit...
Duhet t thn e drejta, ne nuk jemi t part q kemi qen partizan t rrugve si do intelektual tjetr q krkon ndryshimin n Shqipri, i gjrave t mira q ndodhin ktu. N mnyr konkrete rruga q lidh Sarandn me Butrintin, apo kanali i uks tashm, sepse deri atje rruga sht e mir, me qytetin antik ka qen nj rrug shum e ngusht. Do t prmend nj fraz t dikujt, i cili rastsisht n nj kafene tonn na u drejtua, ishte nj gazetar italian, dhe kishte ardhur direkt nga Korfuzi, pasi kishte dgjuar pr Festivalin e Butrintit, pra ky gazetar, u kthye nga ne dhe tha: “Zotri ju jeni ata q bni Festivalin e Butrintit? Festivalin e keni shum t bukur, por un nuk vij m”. Ne sigurisht pyetm menjher pse. Dhe ai u prgjigj prer: “Nuk vij m, sepse nuk dua t humb kokn n kt rrug”. Kjo n kuptimin e vrtet t fjals. Ata e vlersonin shum, por rruga ka qen mjaft problematike, nga ngushtsia. Dhe ne e dshironim kt, jo vetm pr festivalin ton, por si pjes e turizmit kulturor, pjes e atij vendi donim t lviznim sa m shpejt pr kushte m t mira. Mirpo fillimi i saj n kt koh, n pikun e turizmit nuk ishte fort e duhur. Ne, jemi n nj problem shum t madh se, far do t ndodh deri m 17 korrik, ne lusim q institucionet q e kan n dor, t prshpejtojn kt rrug dhe t arrijn q njerzit t lvizin lirisht.
Aktualisht n Butrint nuk sht skena?
Pr skenn sigurisht jemi n nj moment tepr kritik. Sinjalin e kemi dhn prej kohsh. U b pes vjet q sht jasht funksionit dhe u hoq me t drejt nga Drejtoria e Parkut i Butrintit. U eliminua sepse atje kishte dhe rreziqe pr vizitort. Teatri ishte pa sken. Kshtu ne lajmruam menjher pr skenn e teatrit. Jemi prpjekur q t propozojm nj sken, t paktn portative e mirmbajtur nga Parku i Butrintit q t’iu shrbente t gjithve, jo vetm festivalit. Atje bhen dhe veprimtari t tjera, projekte t tjera. Nuk sht
asgj. N momentet e fundit neve na u tha se do ta merrnim ne prsipr me mbshtetjen q kemi nga Ministria e Kulturs. Ne sigurisht do ta ribjm. Ashtu si sht mendimi dhe pr rrugn, ne do ta ngrem prpara rrugs. Do nisemi menjher t bjm skenn me mundsit tona maksimale, sikur t prdoren dhe xhepat tona. Kjo sht absolute, e miratuar nga bordi i festivalit. Skena do ngrihet, dhe po bjm ’sht e mundur s bashku me drejtorin e Parkut t Butrintit q skena t marr parametrat e duhur. Por, sht realisht e vshtir kjo lloj situate, dhe papritur pr buxhetin ton.
Deri tani festivali ka kaluar shum peripeci sa i takon financimit nga ministria, pavarsisht se kush parti ka qen n krye. Dukeni m entuziast kt vit, sa sht shuma q ka firmosur ministri Xhaferraj pr kt festival?
Pak m entuziast nga vjet, sigurisht. Sepse kt vit dosja jon mori 9 milion lek t reja, nga vjet q iu dhan 6 milion. Do ta them kt me plot gojn sepse 6-milionshi i vjetshm pati pasoja nga prgjysmimi q i bri ish-ministri Pango. Nuk them asgj, sepse nuk ka as kohn dhe vendin e duhur, nuk di motivet pr kt. Por, gjith shtja sht se buxheti i dhn nga ministria u prgjysmua. Nga vjet n sivjet ishte nj kuptim m i mir, t paktn dhe nga vet ministri dhe stafi i tij, q t vinte kjo shum. Gjithsesi kjo nuk sht shum m e mir n vite, se do t thot 1 milion m pak se viti 2000. Megjithat ne nuk fillojm t pezmatohemi e t qajm pr kt, ne me t gjitha forcat po prpiqemi jo vetm t bjm programin m t mir ndr vite, q kemi, por, po krkojm ndonj gj dhe nga sponsort tan, t cilt me thn t drejtn jemi n pik t hallit. Sado q krkojm, t gjith na thon jemi n momente krize, q nga bankat e deri tek kompanit m t fuqishme. Dhe drrasa t’i krkojm dikujt, dhe drrasa nuk japin pr skenn e Butrintit. Por, ne prap do t krijojm mundsit tona q ta arrijm Butrintin.
Kur hyjm te shtjet e financimit, thuhet pse s’sht krijuar arka e Butrintit, ligji i sponsorizimeve pse nuk funksionon etj., pse sht e vshtir t mbahet nga ky festival pa mbshtetjen e shtetit?
Pyetje q bhen kudo, por jan pyetje q nuk kan nj njohje t vrtet pr festivalet q bhen npr festivale t tjera npr bot, t cilat krkojn mbshtetje t vazhdueshme nga shteti. Nuk sht nj ndrmarrje fitimprurse, q e ndrton sot dhe ti prodhon me t, dhe sigurisht s’ka pse mos t kishte arkn e saj. Por ky sht nj festival, si t gjith festivalet e mdha, q mbshteten shum e shum her m fuqishm nga shteti, dhe nga politika shtetrore q nga Ohri Festival, Budva Festival, Monpelje Festival, apo Dubrovnik Festival etj., po i them kto sepse kan nj specifik t prafrt me Festivalin e Butrintit, kan vende t hapura. Asnj nga kto nuk ka nj perl t till si ka Festivali i Butrintit, jan qytete q kthehen n shfaqje teatrore, n raport me turizmin kulturor. Kshtu q, duke qen t till shteti sht m i interesuar. Dhe ti t mos jesh m i interesuar pr ta
festivalin, shteti t thrret dhe t inkurajon ta vazhdosh festivalin. Tek ne ndodh e kundrta, ka ndonjher q t thon n da bje, n da jo festivalin. Po kujt i shrben kjo?! Nuk arrij t kuptoj kur arrihet deri n kt form. Kjo ka t bj prsri me konceptin, sepse vlera q prftohet nga ky festival nuk maten aspak nga lekt q merr nga institucioni. Zbrit shtatqind samite, nuk e bn dot at q bn nj festival ktu. Jam dakord q t monitorohen, q t vijn media, t shikohen pse harxhohen kto para. Por, do donim t kishte jo gjasht shfaqje, por 16, por nuk mundemi t jemi fabrik birre.