Të vizitosh zogjtë e Butrintit

“Pra, të vizitosh zogjtë?”, - e pyeta profesor Ferdinand Bego, profesorin e zoologjisë në Universitetin e Tiranës. “Po ashtu është, zogjtë kanë rëndësi këtu”, - u përgjigj ai, duke shtuar se zogjtë atje mund të gjenden kudo. Profesori m’u përgjigj mua në një auditor shkollë në Tiranë, kryeqytetin e shtetit, qyteti më i vogël që kam njohur në të gjithë Ballkanin. Bego po më drejtonte mua në një prej vendeve më të mira arkeologjike në Evropë, e ndërsa për momentin është perla e kombit shqiptarë, Butrinti. Është një mrekulli e vërtetë, është vendi i 2500 vjet lashtësi arkitekturale perëndimore, faqe mbi faqe të historisë mes rrëmujave kufitare të Shqipërisë dhe Greqisë. Pas tre fluturimesh dhe tre ditë larg shtëpisë sime në San Francisco, unë mbërrita në Tiranë bashkë me një grup tjetër gazetarësh për të zbuluar se si Shqipëria është shndërruar në një prej vendeve më të dashura të vizitorëve në të gjithë botën. Butrint, me historinë arkitekturale të pasur, që vërtetohen nga muret gjigante të tij dhe kështjellat venedikase bashkë me teatrin e saj më të famshme dhe tërheqës që kam parë ndonjëherë. Mbledhjet e zhvilluara në këtë teatër të ndërtuar afërsisht pas vdekjes së ndërtuesit grek Aristophanes, janë lehtësisht për t’u imagjinuar se si janë organizuar. Jul Çezari ishte pritësi i saj afërsisht para rikthehej në Romë dhe Brutus, nga një prej tragjedive më të çuditshme që tregohet ndonjëherë. Çezari është djali i adoptuar i Augustus, kur erdhi të studionte këtu. Në vitin 1999 UNESCO i dha këtij kopshti dizajnin e “World Heritage Site”, si dhe vendosi një person, i cili e kishte lobuar qeverinë e Shqipërisë për themelimin e këtij parku në një nivel sa më të lartë. Auron Tare u emërua drejtori i parë i Butrintit. Zoti Tare e rihapi teatrin në të cilin mirëpret shumë nga festivalet më prestigjioze çdo verë. Nëse Oresteia nuk është filxhani yt i kafesë, t’i mund të dëgjosh këngëtarët më të mirë të operave ndërkombëtare, duke kënduar këtu, apo duke parë Çehov, vetëm në Butrint. Pjesëmarrja e UNESCO–s ka zgjeruar edhe më shumë anën mbrojtëse të arenës jashtë zonës arkeologjike dhe kjo përbën një histori të kompletuar. Ligjet kanë qenë të rreme në arenën shqiptare, dhe kjo vjen nga e kaluara komuniste të këtij shteti, me kooperativat bujqësore. Tani, individë kompetent të fshatrave përreth dhe parqeve zyrtare takohen shpesh për të menduar dhe për të dhënë përgjigjen e pyetjes më të diskutuar edhe nga ana e medies, çfarë do të bëhet me këtë fermë? Një plan i ri për parkun do të bëhet publike pak më vonë gjatë këtij viti dhe ne duhet të jemi të sigurt se kooperativat e vjetra nuk do të shndërrohen në asgjë tjetër.

A mundet që arkeologjia, agrikultura, vendet jo të thara të mbrohen idenë e kësaj pune?

“Është në zbatim e sipër”, është shprehur profesor Bego. Ndërkohë që gjatë procesit të negociatave zhvillimi ndaloi dhe në liqenin e Butrintit u rikthyen dy nga zogjtë më të rrezikshme të Evropës, një shpend i vogël dhe shqiponja detare. Unë kisha një mundësi ta testoja këtë gjë kur Marjol Sotiri, një student i shkencave politike në Universitetin e Tiranës dhe një asistent i Auron Tares, më propozuan të bëja një udhëtim me ta në arenën e parkut kombëtar të Butrintit që ishte i mbrojtur, mendoj ende i pazhvilluar për turizmin. Ne ecëm në Kalivo një vendbanim mbi gërmadhë, e cila ishte edhe zona më e lashtë e Butrintit.

Në valëpritësin e kanalit të vjetër të Augustit fluturoi një shqiponjë e artë. Laraska kapardisej nëpër fusha.

Koçëketë thithin gurgullimën e pëllumbave që shëtisin për insekte përmbi liqenin e Butrintit. "Ideja”, thotë profesor Bego, “është që të bindim njerëzit se ka më tepër për të parë në Butrint se sa vetëm gjetjet arkeologjike. Ka një florë dhe faunë të jashtëzakonshme. Ky do të jetë një lloj tjetër turizmi për ne, dhe po, ne mendojmë se njerëzit do të vijnë këtu për të parë këta shpendë”.