Uall Strit del jashtë ferrit

Kur u pyetën nëse ai e kish parë filmin e dalë së fundmin në kanalin kabllor mbi falimentimin e bankës “Lehman Brothers”, kryetari i Rezervës Federale Amerikane, Ben Bernanke përgjigjet me një buzëqeshje të hidhur, “unë kam parë origjinalin”. Bankieri qendror amerikan, i cili në filmin e HBO është luajtur nga Paul Giamatti, megjithatë, mund të jetë arkitekti i një fundi të lumtur për filmin horror titulluar “Made in SHBA: origjina e krizës”, që ka shkaktuar trazirat financiare të 2008-2009, duke e shtyrë pjesën tjetër të botës në një recesion të gjatë dhe të rëndë, dhe po pëson lëkundje nga topitja e saj. Rimëkëmbja do të jetë i ngadaltë, e vështirë dhe jo e garantuar, por këto ditë, tregjet dhe njerëzit të marrin atë që munden. “Lypësit nuk mund ta përballojnë refuzimin e lëmoshës”, më tha një ditë një bankier i Uall Strit, (rruga e bursës amerikane) që nuk është me të vërtetë një ekspert në fushën e financave për lypsa, por që nga financa merr vesh. Me Bashkimin Evropian në një stanjim të përhershëm, po kështu Japonia dhe madje edhe Kina është pak e sëmurë, fakti që SHBA-ja po tregon shenja të jete është gati një mrekulli. Një mrekulli, që nëse shndërrohet në realitet para zgjedhjeve presidenciale të nëntorit 2012, do ta mbajnë Obamën në Shtëpinë e Bardhë.
Parë nga lart, ekonomia amerikane është duke ecur në drejtimin e duhur dhe numrat e lartë janë miq të Bernanke dhe Obama. GDP-ja po përshpejton: nga një rritje prej 1, 3 për qind në tremujorin e dytë në 2 për qind në periudhën e tretë, më shumë se 3 për qind në tre muajt e fundit të vitit, sipas vlerësimeve të fundit.
Konsumatorët amerikanë kanë filluar të shpenzojnë dhe të tregojnë më shumë besim në burimet e tyre financiare - një faktor vendimtar për fatin e ekonomisë. Dhe kompanitë kanë filluar të shesin mallra dhe shërbime dhe për të rekrutuar punonjës pas viteve të shkurtimeve dhe pushimeve nga puna. Papunësia - e keqja e madhe që ka pllakosur Amerikës dhe presidencën Obama - është në nivelet më të ulta të saj që nga mars 2009, ndërsa dollari është afër një rekord vjetor kundrejt euros. Në Uall Street, tregjet financiare, pavarësisht kaosit të krijuar nga Europa, kanë qëndruar, një shenjë e mirë për investitorët dhe depozituesit e vogël, që luten që Doun Jones të mbahet pse ajo ruan pensionet e tyre. Edhe në Detroit, qyteti i makinave  që ishin e dhënë si e vdekur, tani po flitet rilindje, me Ford, Chrysler dhe General Motors, të cilat raportuan shitje të kënaqshme. Fed Bernanke, i cili zakonisht është i kujdesshëm në publik, e pranoi lajmin e mirë. Pas takimit të tyre të fundit të 2011 javën e kaluar, guvernatorët e Fed lëshuan një deklaratë, përkthyer nga burokratishtja, është pozitiv. “Ekonomia është në rritje graduale, pavarësisht një ngadalësimi të ekonomisë globale”, thanë ata.
Rrudha e vetme në këtë argument është se FED ka një vizion ekonomik nga helikopteri. Në katin e parë, Shtetet e Bashkuara nuk duken të shëruara plotësisht. Duhet bërë një xhiro të zonave të caktuara të Floridas apo Kalifornisë për ta kuptuar atë. Shtëpitë e zbrazëta, shenjat "Shitje" të zbardhura nga dielli dhe të ndryshkura nga pritja  e blerësve të cilët nuk vijnë. Dyqanet ishin të mbyllura dhe krimi në rritje. Të papunët në sheshe e rrugë me një cigare në gojën e tyre dhe pothuajse asgjë në xhepa.
Nuk ka imazhe të një ekonomie të shëndetshme, të një shërim të plotë të vendit, gati për të shkuar nga rëra të lëvizshme të një krize financiare, që e ka kapur për shumë vite.
Në këtë pikë, kujt duhet t’i besohet? Për numrat pozitiv dhe të ëmbëlsuar me mjaltë nga fjalët e Obamës ose fotografia e një makth nga hinterlandi? Për fat të keq për të dyja: ata janë dy fytyrat e së njëjtës vuajtje të ekonomisë më të madhe të botës. Asnjë vend nuk mund të zhytet në një krizë si kjo përvojë nga Amerika në vitet e fundit dhe të dalë e padëmtuar. Sidomos në qoftë se qeveria vazhdon të marrë borxhe si një pesëmbëdhjetë vjeçare me kartën e kreditit të parë. Herët ose vonë, ju duhet të paguani borxhet, siç e ka zbuluar rrugën e vështirë Evropa.
Ekonomia amerikane është në një Purgator, jo në Parajsë. Më mirë se ferri evropian - kur recesioni është dhe e shohim - por jo në një ekuilibër të qëndrueshëm që i lejon tregjet dhe njerëzve të zakonshëm të marrin frymë. Sigurisht, papunësia ka rënë, por vetëm nga 9-8 në 6 përqind – një nivel shumë të lartë për një vend të industrializuar. Dhe, me tregun e strehimor në agoni, parashikimet më realiste janë që në vitin 2012 SHBA-të do të rritet me 2 për qind, dhe kjo falë xhaxhi Benin, i cili i mban normat e interesit të ulët. Si gjithmonë në fushën  ekonomike, çdo gjë është relative. Në Gusht-Gushtin e tmerrshëm të "degradimit" të borxhit të SHBA-ve, të panikut të tregjeve   të zënë në mes gurit të Amerikës dhe varresh së Evropës – nuk mund të flitej për asgjë veçse për një " xhiro të dyfishtë " në recesion. Disa fallxhorë flisnin për spektrin e stagflacionit - inflacioni i shoqëruar me rënie ekonomike - më e keqja e të gjitha botëve të mundshme. Sot askush nuk flet zhytje apo me metaforat ujore që ndjehen në Uall Strett si trampolinë: Përdorimi i shenjave të para të një rimëkëmbje ekonomike për të marrë fluturimin. Dhe është këtu që, puna e ekonomistëve mbaron, dhe fillon e psikologëve. SHBA-të janë në një udhëkryq. Nëse ekonomia me të vërtetë do të fillojë për të tërhequr, ose të vazhdojë të ekzistojë, do të varet kryesisht nga "shpirtrat e kafshëve" të Keynes. Nëse investitorët, konsumatorët dhe bizneset "ndjehen mirë" dhe të vazhdojnë të shpenzojnë dhe të shpenzojnë pa u frikësuar nga faktorë të jashtëm; nëse BE-ja ndalon vallëzimi për në greminë, dhe fatkeqësitë natyrore dhe njerëzore (tërmetet, luftërat, tsunami) nuk e rrisin frikën dhe paranojën, SHBA-të do të ketë një shans për të rimarrë terrenin e humbur dhe, ndoshta, për të tërhequr ekonominë botërore drejt një të ardhme të ndritshme.
Për fat të keq nuk ka garanci që psikika amerikane – të farkëtuara nga optimizmi dhe frymën e kufirit - ka qenë e dëmtuar, ndoshta në mënyrë të pariparueshme, nga vështirësitë e pafavorshme politike dhe ekonomike që pritet pak në këtë vend. Siç shkroi një kandidat me ngjyrë në presidencialet e vitit  2006, Amerika duhet të rimarrë "guximin e shpresës". Gjatë pesë viteve të fundit, ka pasur pak shpresa të guximshme dhe shumë pak në SHBA, duke filluar me Shtëpinë e Bardhë. Filmi i Bernanke dhe Obama është ende në zhvillim e sipër. Askush nuk mund të përballojë një finale alla Dario Argento.

Autori është Kryeredaktor financiar i gazetës “Wall Street Journal”