Vargas Llosa 20 vitet e humbjes dhe fitores
Kjo eshte historia e dyte e nje 20-vjecari qe nis me deshtimin e karrieres politike ne Peru dhe perfundon me suksesin e madh letrar dhe marrjen e cmimit Nobel. Eumlshte historia e nje burri qe u ndie i braktisur nga populli i tij te cilit i kushtoi sakrificen e braktisjes se letersise. Eumlshte historia qe flet se si nje deshtim arriti qe te ndryshonte nje njeri ne nje qenie teresisht tjeter. Te shkruarit ishte fitorja e tij e madhe rimarrja e vetes hakmarrja e tij. Dhe kjo eshte historia se si Mario Vargas Llosa dhe femijet e tij ne rezidencen e Nju Jorkut shpalosin pa ndrojtje ndjenjat e perjetuara ne 48-oreshin qe pasoi marrjen e Nobelit per letersine qe eshte edhe cmimi me i madh qe mund ti jepet nje autori.
Diten kur fitoi Nobelin per letersine dikush i dergoi Marios ne Nju Jork disa embelsira tipike peruane Guarguersonos. Keto jane disa biskota te mbushura me recel dhe mbi te gjitha percojne nje shije qe eshte ajo e femijerise se tij. Dhe autori i famshem i shijoi keto copeza femijerie ne apartamentin e tij njujorkez ndersa ishte duke pritur njerezit e pare qe erdhen per ta uruar per cmimin e madh. Por per sa i perket femijerise se tij ajo mori fund kur ishte vetem 11 vjec. Shume vite me pas nga ajo moshe Nobeli dhe embelsirat e vendlindjes e kane cuar autorin serish ne te shkuaren ne ato kohe te turbullta por edhe te dashura kur ishte duke u pergatitur per te pritur dhe kaluar adoleshencen. Ishte kohe e larget gjithsesi ose ndoshta jo edhe aq e larget. Nobelisti tani eshte 74 vjec dhe i ruan ato kohe ne kujtese si per shembull kur iu desh qe te ambientohej dhe te mesohej me gjithcka qe fati i solli perpara. Ne ato vite zbuloi dashurine e jashtezakonshme qe kishte per te eme treti dhe beri perfundimisht te tijen idene se nuk kishte nje baba dhe mbi te gjitha ishte nje kohe kur beri zbulimin me te dashur dhe te rendesishem te jetes letersine. Kete zbulim e beri ne dy librat qe qarkullonin ne shtepine e madhe ne te cilen u rrit.
Ka nga ata qe fale karrieres se tij e kane kryqezuar duke e akuzuar si tradhtar te ceshtjes se te majtes si reaksionar qe tradhtoi idete e viteve lsquo60. Suedezet e akademise se Nobelit gjithsesi ishin teresisht te bindur se Mario pa dyshim eshte nje nga shkrimtaret me te medhenj te shekullit te fundit dhe te ketij shekulli dhe per kete qellim me ne fund vendosen qe ti rezervojne edhe nderimin me te larte. Ne dedikimin e cmimit thuhet se cmimi i jepet shkrimtarit per Aftesine e te rrefyerit te kartografise se pushtetit per te demaskuar anet me te erreta te tij si dhe per shprehjen e revoltes dhe deshires se njeriut per liri.
Fjala kartografi ne fakt duket se e ka zbavitur shume Marion por per sa i takon pjeses tjeter te argumenteve ato me te vertete ia kane mikluar shpirtin e ndjeshem dhe krijues. Kur e mori vesh per here te pare per cmimin heshti per rreth 15 minuta. Fillimisht e mendoi se behej fjale per nje shaka nje shaka si ajo qe i bene dikur Alberto Moravise por pas ketyre 15 minutave e kuptoi se ne fakt Nobeli ishte i tiji. E bija Morgana 36 vjece fotografe e perjetoi kete deklarate te rendesishme per te atin e saj ne Lima te Peruse ku jeton me te bijat dhe bashkeshortin. I biri 43-vjecar Gonzalo e mori vesh ndersa ishte duke udhetuar me avion dhe djali tjeter Alvaro 44 vjec gazetar e mesoi lajmin ne shtepine e tij ne Uashington. Sipas tij i ati duhet ta kishte marre kete cmim 20 vjet me pare dhe se qe prej 20 vitesh ai eshte duke u perfolur per nje gje te tille. Ne ate kohe ne fakt Mario provoi edhe humbjen e tij te thelle politike. Por per fatin e tij te mire qe nga ajo kohe ai u mor vetem me shkrime nje perpjekje qe duket se i dha rezultat te jashtezakonshem dhe te mrekullueshem ne nje hark kohor prej 20 vjetesh. Mario humbi ne zgjedhjet presidenciale te vendit dhe me sa duket gjerat i shkuan me mire nga sa mund te mendonte ne ato dite kur ishte i trishtuar per deshtimin politik. Dhe eshte mendimi i se gjithe familjes se pikerisht diten kur ai humbi zgjedhjet politike filloi edhe pjesa me e mire dhe me me vlere e jetes se shkrimtarit te famshem. Madje i te njejtit mendim eshte edhe vete Mario i cili nderkohe pranon se edhe humbja politike per te ishte e rende dhe i shkaktoi nje periudhe shume te veshtire personale dhe profesionale. Pak pas humbjes ndaj konkurrentit me emrin Alberto Fujimori i cili e mori ne dore vendin me nje regjim demokratik dhe e shnderroi ne nje diktature Mario shkoi ne Paris dhe ishte ne nje gjendje jo shume te mire shpirterore dhe mendore. Ishte shume i dobesuar dhe sipas miqve te tij ky dobesim ekstrem i vinte nga humbja. Sipas djalit te madh i cili e shoqeroi gjate gjithe aventures zgjedhore fati dhe vete jeta e te atit 20 vite me pare ishte ne nje moment delikat qe mund te shnderrohej edhe ne nje moment fatal dhe gjerat mund te merrnin nje rruge pa kthim. Megjithate forca e brendshme qe e kishte karakterizuar gjate gjithe jetes i ndihu edhe ne ato momente shume te veshtira te jetes se tij. Pengesa me e madhe dhe e vertete e tij per tu kaluar ishte trajektorja qe kishte ndjekur deri ne ate moment. Gjate gjithe periudhes qe i ishte dedikuar gares elektorale kishte bere nje jete shume aktive. Lexonte mediat konsultohej me keshilltaret e tij bente fushate ne pika te ndryshme te vendit dhe madje cdo mengjes i dedikonte pak kohe edhe leximit te letersise se mire leximit qe e purifikonte dhe i jepte energjite e duhura pozitive per te bere perpara. Humbja i hoqi edhe ate menyre aktive jetese dhe mbi te gjitha kontaktet shume te shpeshta me njerez te ndryshem. Kjo trajektore e tij tashme i perkiste se shkuares dhe duhej hedhur pas shpine. Keshtu vazhdoi ca kohe duke vuajtur derisa nje dite te bukur e kaluara kishte shkuar ne vendin qe meritonte. Tashme kishte kohe mjaftueshem dhe mbi te gjitha shume pervoje te akumuluar qe mund te shnderrohej ne nje miniere ari per krijimtarine e tij artistike. Dhe pikerisht ndersa ishte duke u sheruar nga dhimbja e humbjes dhe duke e lene te shkuaren pas filloi qe te merrej me letersi. E nisi me kujtimet politike dhe me pas iu kushtua edhe atyre te femijerise. Dy histori dy momente te nje lumturie te jashtezakonshme te pasuara nga deshtime te medha. Por Mario ne ato caste te erreta te jetes pati kurajen per te dale nga situata dhe per tu shnderruar ne nje tjeter njeri.
Njezete vjet me pas Mario nuk ka me ate pamje te erret te trishtuar dhe thuajse shpresehumbur. Tashme nobelist ai mbi te gjitha eshte i lumtur qe arriti ti mbijetonte goditjes dhe te jete serish nje njeri i lumtur me te afermit dhe punen e tij. Ne ato vite mbaj mend se punoja shume pa nderprerje dhe e beja per nje projekt qe me dukej i mire dhe i dobishem per veten dhe per te tjeret. Arrita qe te dilja nga humbja duke ndjekur pas gjerat qe me nxisnin me shume ato pak gjera qe me entuziazmonin nder te cilat letersia ishte vertet dritheruese dhe jeteshpetuese thote nobelisti 24 ore pas marrjes se cmimit. Ishte koha kur shkruante Peshku ne uje. Kam shkruar sepse doja te lirohesha nga barra e rende e pervojave te mia dhe kete nuk mund ta beja pervecse duke shkruar. Te shkruarit here pas here merr formen e nje hakmarrjeje dhe te nje deshire per te triumfuar ne nje beteje te veshtire personale me te shkuaren thote Mario. Gjate ketyre 20 viteve te fundit qe nisin me nje deshtim dhe perfundojne me nje sukses te jashtezakonshem Lloza ka shkruar romane te gezuar romane te trishte ka bere gazetari ka udhetuar shume ka mbarur dhe organizuar konferenca me pak fjale ka jetuar ne menyre te plote me uljet e ngritjet e veta vitet dhe ditet e jetes se tij te re dhe kete e ka bere me gezimin dhe entuziazmin e nje njeriu qe e ka shume te qarte faktin se jeta duhet jetuar se jeta meriton qe te jetohet.
Per te realizuar nje jete te tille dhe vepra te tilla ka qene e nevojshme sipas shkrimtarit nobelist qe te ushtrohej duke e mbajtur veten ne forme permes udhetimeve. Dhe jane vite gjate te cilave ka shkuar ne Irak ne Afganistan ne Kongo ne Rio ne Paqesor. E verteta eshte se nuk kam reshtur kurre se ecuri se kerkuari nuk kam reshtur kurre se provuari pervoja dhe ndjesi te reja dhe nuk kam as tani ndermend qe te ndaloj thote shkrimtari. Kjo do te vazhdoje keshtu per sa te kem ende forcen dhe entuziazmin per sa te kem kuriozitet dhe per sa te kem ende mend ne koke. Pleqeria as me ka trembur dhe as me tremb dhe vdekjes i afrohem pa e vrare shume mendjen pa e pasur frike
Kohet kane ndryshuar. Deshtimi i vitit 1990 i la vend momentit te ri ne jeten e tij atij te letersise. Megjithate paksa inat i ka mbetur ende per ate kohe dhe ndoshta diku ne nje cep te kujteses mund te kete ende deshire per ndonje hakmarrje te vogel. Kur e pyet per nje gje te tille ai pergjigjet Kundershtari im politik i zgjedhjeve te deshtuara Fujimori aktualisht eshte ne burg por nuk eshte se kjo me ben qe te ndihem i kenaqur. Nuk ishte Fujimori ai qe me mundi ne procesin zgjedhor por shumica e zgjedhesve peruane. Une nuk e sulmova kurre per sa kohe qe ai respektoi demokracine ne vend por ai nga sa dihet tashme i shkaterroi te gjitha rregullat e lojes duke e shkaterruar sistemin dhe tani eshte duke kryer denimin per krimet e kryera. Nuk kam dashur asnjehere qe ai te kishte nje fund te tille sepse ti uroj dikujt keq nuk eshte pjese e karakterit tim por nga ana tjeter jam i kenaqur qe ne kete rast drejtesia eshte vene ne vend thote Mario.