Vendimet kunder heshtjes si u zbardh cfare fshihej ne dosjet e Stasit

Nje pune e tille eshte rreqethese. Mua me ka interesuar shume fakti se si veprojne njerezit kur ulen vetem ne tryezen e punes dhe degjojne regjistrimet nga proceset e marrjes ne pyetje ne hetuesi apo per proceset gjyqesore.

Marianne Birthler drejtuese e Zyres se Dosjeve te Stasi-it ish-Sigurimi i shtetit ne RDGJ ben bilancin e punes dhjetevjecare. Ne mars 2011 Marianne Birthler largohet nga posti. Ne interviste per radion kombetare gjermane DLF Birthler reflekton mbi bashkepunimin me ish-punonjesit e Stas-it per dosjet e pahapura dhe rezistencen politike kunder punes se saj ne nje institucion qe ekziston ne kete forme vetem ne Gjermani.

Marianne Birthler e nisi punen si drejtuese e zyres se Dosjeve te Stas-it ne vitin 2000. Ne periudhen e perdes se hekurt kur ajo ishte nje qytetare e RDGJ-se Republika Demokratike e Gjermanise Birthler pati kritikuar censuren ne vendin e saj. Ajo vazhdimisht ka terhequr vemendjen per veprimet brutale te regjimit te ish-Partise se Bashkuar Socialiste. Por cfare ndjesie pati znj. Birhtler kur per here te pare ne vitin 2000 ajo ishte pergjegjese per dosjet e Stas-it dhe pati mundesi te hyje ne arkivin e dosjeve Kesaj pyetjeje Birthler i pergjigjet Kjo dite mbetet e paharruar per mua. Ne radhe te pare dua te vleresoj punen e bashkepunetoreve te mi te cilet cdo dite lexojne dosjet degjojne kasetat apo shohin videot ne menyre qe bazuar ne rregullat e artit te arkivimit te mund t i deshifrojne ato dhe t i bejne te prekshme per kedo. Nje pune e tille eshte rreqethese. Mua me ka interesuar shume fakti se si veprojne njerezit kur ulen vetem ne tryezen e punes dhe degjojne regjistrimet nga proceset e marrjes ne pyetje ne hetuesi apo per proceset gjyqesore. Keto jane ndonjehere pershtypje qe te rreqethin shume me teper se sa kur i lexon ato. Ne nuk kemi para per tu siguruar punonjesve tane trajnim psikologjik apo supervizion gje qe do te ishte e nevojshme ne punen me nje lende te tille. Pra punonjesit tane duhet ta gjejne vet menyren se si ta perballojne kete detyre duke u konsultuar me njeri-tjetrin. ...Kjo me ka ngjallur respekt te madh per punen e bashkepunetoreve tane ne arkiv.

Marianne Birthler e cila qysh ne fillim e ka pasur te qarte pergjegjesine qe mori mbi vete ndaj nje ceshtjeje mjaft te ndjeshme per publikun. Zyra jone nga shume njerez e vecanerisht nga viktimat e diktatures se partise se bashkuar socialiste ne RDGJ konsiderohet si nje instance e besimit si dicka e vlefshme qe ne e kemi arritur ne menyre qe ata te mund te rikonstruktojne fatin e tyre. Per mua eshte e gjitha kjo shume e rendesishme e vecanerisht e rendesishme eshte pergjegjesia ndaj viktimave. Por ka edhe nje pergjegjesi ndaj shkences ne menyre qe dosjet mundesisht te jene sa me te hapura per kedo aq sa kete e lejojne normat e ruajtjes se sekretit te te dhenave. Ka edhe nje pergjegjesi ndaj brezave te ardhshem te cilet duan te dine se cfare ka ndodhur. Nje tjeter pergjegjesi kemi ndaj debatit publik per keto tema kaq te veshtira qe kane te bejne me te kaluaren cfare do te ndodhe me viktimat cfare do te bejme me autoret si do ta sigurojme dijen per diktaturen si do te mundesohet pajtimi Keto jane ceshtje qe shtrohen vazhdimisht pas fundit te nje diktature e natyrisht edhe tek ne. Ne ditet e para te punes sime ne kete institucion une e kuptova se sa e gjere eshte detyra qe une kam.

Zyra e Dosjeve te Stas-it konfrontohet edhe me ate se cfare presin viktimat e ish-regjimit komunist. Per te shpjeguar kete sipas Marianne Birthler fillimisht duhet te kihet parasysh situata e ish te perndjekurve te diktatures se partise se bashkuar socialiste ne RDGJ. Shumica e viktimave te sistemit jetojne sot ne kushte te veshtira financiare dhe thuajse ne kufijte e ekzistences. Eumlshte per ta mjaft e hidhur kur mesojne se pikerisht ata qe i kane perndjekur e i kane marre ne pyetje ato duke pasur kesisoj pergjegjesi politike per fatin e tyre marrin sot pensione te majme. Me tej Birthler thekson se thuajse askush nga ata qe kane pasur pergjegjesi per krimet e Stas-it nuk ka dale para gjyqit. Kjo eshte e hidhur edhe fakti qe biografite e autoreve te krimeve terheqin me lehte vemendjen e opinionit ne krahasim me historite e viktimave. Me kete lidhet edhe puna e institucionit tone jemi ne ato qe duhet t i japim hapesire edhe zerit te viktimave qe duhet te transmetojme problemet e tyre dhe t u qendrojme atyre prane. Kete ne mund ta bejme - sa i perket hapjes se dosjeve gje qe ne e shohim edhe si detyren tone kryesore.

Sa e ka ndryshuar Gjermanine zyra e dosjeve te Stas-it Perpara hapjes se zyres se dosjeve te Stas-it ne Gjermani u zhvillua nje debat ne te cilin pati edhe zera per asgjesimin e dosjeve. Por me ne fund u vendos qe materiali te perpunohet. E pyetur se si e ka ndryshuar Gjermanine ekzistenca e zyres se dosjeve Marianne Birthler thekson Me e rendesishmja per mua eshte qe ne me mbeshtetjen per vendosjen e aksesit ndaj dosjeve kemi ne dore nje mjet shume te rendesishem per te pergenjeshtruar genjeshtrat e historise per t u mundesuar njerezve qe te rikonstruktojne fatin e tyre. Nderkohe tek ne kane kerkuar te shohin dosjet rreth 17 milione njerez. Edhe pse ne per afro gjysmen e ketyre kerkesave nuk kemi gjetur asgje puna jone ka konsistuar ne verifikimin e cdo kerkese cka lidhet me nje proces te menduari me biseda dhe diskutime nese duhet pritur ende ose jo. Kjo do te thote qe kemi marre 17 milione vendime kunder heshtjes.

Duke folur per bilancin e punes 10-vjecare te zyres qe drejton Marianne Birthler thekson se zbardhja e se shkuares permes hapjes se dosjeve ka nxjerre ne pah edhe historine e perbashket te gjermanolindoreve dhe gjermanoperendimoreve. Kjo behet gjithnje e me e dukshme edhe permes shkences qe avancon. Por natyrisht qe gjate me shume se 40 vjeteve miliona njerez nga RDGJ kane kaluar nga Lindja ne Perendim. Ata dhe femijet e nipat e sternipat e tyre kane pasur rrenje gjermanolindore. Kesisoj keto jane histori qe pjeserisht reflektohen edhe ne dosje. Pra nuk ka pasur nje ndarje te prere mes RDGJ-se dhe RFGJ-se. Sigurimi i Shtetit ka qene edhe pergjegjes ne nje fare menyre edhe per Perendimin sepse nuk ka bere dallimin ne Lindje dhe Perendim por ka dalluar mes mikut dhe armikut. E te tille ka pasur si ne Lindje edhe ne Perendim.