Xhufi Ramiz Alia mbrojti ceshtjen came

Instituti i Studimeve te amerise zhvilloi dje konferencen nderkombetare eshtja e amerise dhe sfidat e se ardhmes ku moren pjese shume studiues te huaj. Historiani shqiptar Pellumb Xhufi u ndal ne rolin e ish-Presidentit Ramiz Alia ku vleresoi rolin e tij ne ngritjen e ceshtjes came ne vitin 1991 duke thene se Alia krijoi nje standard pozitiv per kete ceshtje te harruar nga diktatura komuniste. Pas renies se komunizmit ne menyre paradoksale thelbi i ceshtjes came u paraqit ne nje atmosfere tejet te acaruar nga udheheqesi i fundit komunist i vendit nga Presidenti Alia ne takimin qe pati me kryeministrin grek Micotaqis ne Tirane me 13 janar 1991. Ndonese ne kuadrin e nje karte rezerve ceshtja came u nxorr papritur nga Ramiz Alia pasi kryeministri grek paraqiti me arrogance dy kerkesa themelore ate te vendosjes se nje kleriku grek ne krye te KOASH-it dhe ate te rikthimit ne Shqiperi te minoritareve greke qe kishin kaluar ilegalisht kufirin. Po per kthimin e cameve cdo te bejme e nderpreu gjithashtu me arrogance Alia monologun e kryeministrit grek ne ate rast. Ai vazhdoi ne kemi 100 e ca kerkesa nga familjet came qe duan te kthehen ne tokat e tyre por atyre nuk u jepet vize. Ne kete menyre pra te befte hyri ceshtja came ne nje takim te nivelit me te larte shqiptaro-grek. Debati per te u kthye ne nje ceshtje kryesore gjate bisedes dhe sic duket nga procesverbali Alia duhet te kete dale ne nje fare menyre fitues nga ky debat. Ne nje moment te caktuar Micotaqis e humbi fillin dhe pohoi se problemi i minoritareve greke eshte i ndryshem nga i cameve pasi keta u larguan vete nga Greqia si bashkepunetore pretendonte ai te nazisteve. Pastaj shtoi ata nuk ishin greke po te nje kombesie tjeter pra camet. Kete problem e kapi Alia i cili nga pozitat e nje mbrojtesi te te drejtave te njeriut ia ktheu Micotaqesit. Keshtu pra ata qe i perkasin nje kombesie tjeter ju i perzikeni. Nje tjeter moment i ketij takim qe eshte nje takim emblematik eshte ai qe ndoqi pretendimin tjeter te Micotaqesitit per njohjen e atyre fshatrave si greke pretendonte ai qe deshironin te ishin te tille dhe te hapeshin aty kisha dhe shkolla greke. Alia iu pergjigj prere dhe kesaj radhe se ceshtja e kombesise nuk eshte nje ceshtje e zgjedhjes personale por ceshtje e kultures gjuhes historise dhe jo cdokush qe i thote vetes grek nuk eshte grek. Pastaj shtoi Alia si mund te me flisni mua per nje fshat ne Shqiperi qe kerkon te quhet grek kur pikerisht ju me nje fjale tuajen shuajtet 30 mije njerez duke i quajtur si bashkepunetore te gjermaneve bashke me pleq e femije. Nuk e bej kete propoteoze per Ramiz Aline kete episod por ky rikthim i ceshtjes came madje nepermjet drejtuesit te fundit komunist te Shqiperise i detyrohet presionit sic thote vete Alia qe tashme pas ardhjes se pluralizmit kishte ushtruar komuniteti cam ne institucionet shqiptare. Alia ne ate bisede i shtroi te dyja problemet e ceshtjes came qe perfaqesonin edhe zgjidhjen e saj. Problemin e kthimit te cameve ne trojet e tyre dhe kthimin e pronave. E konsideroj te rendesishem kete replikim te Alias me Micotaqisin ne vitin e larget 1991 pasi duke qene ai nje perfaqesues i Shqiperise diktatoriale dashur pa dashur vendosi nje standard te politikes se jashtme pasi ketej e tutje drejtuesit demokrate qe do te vinin ne pushtet nuk do te mund ta injoronin ceshtjen came vleresoi Xhufi.
Gabimet shqiptare e Jonullatusi
Historiani Pellumb Xhufi analizoi edhe problemet shqiptare pas viteve 90. Pasi vleresoi diplomacine shqiptare deri ne vitin 1994 ai deklaroi se fronezimi i Anastas Jonullatusit ne krye te kishes shqiptare hapi rrugen e percarjeve te brendshme ne Shqiperi. Gabimi dhe tradhtia e fronezimit te nje prelati grek ne krye te KOASH-it hapi rrugen per nderhyrje sistematike ne punet e brendshme dhe per mbledhjen e fares se percarjes se brendshme nderkohe qe i dha mundesi Athines per te denoncuar qeverine shqiptare ne forume nderkombetare per ceshtje te ndjeshme sic ishte liria fetare. Gabimet e renda te politikes shqiptare si mbajtja ndezur e nje klime konfliktuale politike te brendshme thyerja e embargos ne naftes me Jugosllavine te OKB-se marreveshja politike PS-PASOK promovimi politik bipartizan i perfaqesuesve ekstremiste te minoritetit grek si binomi fatkeq Dule dhe Bollano vjedhja e zgjedhjeve te vitit 1996 piramidat mashtruese qe rrenuan ekonomine e qytetareve shqiptare dhe korruptimi galopant i politikaneve e administrates publike e forcuan aftesine e Athines per te nderhyre ne axhendat e brendshme e te jashtme te shtetit shqiptar theksoi Xhufi. Idrizi Greqia te kerkoje falje per camet

Pjese e panelit te diskutimit ne konferencen e djeshme shkencore ishte edhe kreu i PDU-se Shpetim Idrizi. Ai deklaroi se Greqia duhet te ktheje pronat te kerkoje falje e te demshperbleje popullsine came ndersa shtoi se PDU po rrit ndikimin e saj ne politiken shqiptare dhe ne institucionet nderkombetare per ceshtjen came. Greqia duhet te kerkoje falje dhe te shikoje mundesi shperblimi per viktimat e gjenocidit te organizuar nga forcat paramilitare apo te krahut te djathte ashtu sikurse duhet te parashikoje edhe kompensim per pronat e cameve dhe te shqiptareve ne pergjithesi. Kjo eshte zgjidhje e propozuar edhe nga ish-diplomati amerikan pavaresisht se ai propozon per masa simbolike te ketij kompensimi. Greqia duhet te njohe te drejten e pakices shqiptare ortodokse dhe te afirmoje publikisht identitetin e vet kombetar. Kjo eshte nje kerkese tjeter politike e jona tha Idrizi. Historianet Ne Turqi u shperngulen camet

Pjese e konferences se djeshme shkencore ishin edhe disa profesore turq te ardhur nga Ankaraja profesori Yuksel Ozgen nga Universiteti i Ankarase dhe profesor Teyfur Erdoglu te cilet sollen per te pranishmit dokumente nga Traktati i Lozanes per shkembimin e popullsise ne vitet 20 mes Greqise e Turqise. Sipas historianeve greke doli se megjithe premtimin e grekeve per mosshpernguljen e popullsise shqiptare ne Turqi erdhen shume came myslimane me argumentimin se jane turq. Ne nje dokument te dates 28 dhjetor 1924 qe mban firmen e Mustafa Qemal Ataturkut thuhet se si rezultat te Komisionit te Shpernguljes te nje popullsie prej 1 mije vetash te Kazase Prages ne ameri te ardhur nga Igumenica ishte popullsi
turke dhe u vendos te shkembehej por hasi probleme
pasi nuk dihej nese popullsia ishte turke apo
shqiptare tha profesor Ozgen.

Erald Kapri