Zgjimi nga ëndrra e utopisë
17/04/2005 Marksizmi thotë se ndërsa shoqëritë kapitaliste zhvillohen, shumë njerëz persekutohen në varfëri të turpshme, ndërsa një klikë e vogël kapitalistësh lulëzojnë. Ky skenar, alla Hegel, paraqitet si një pashmangshmëri “dialektike”, por në fakt kapitalizmi i ka bërë shoqëritë më të pasura, shumë më të pasura. Kapitalistët bëhen të pasur dhe punëtorët bëhen me të kamur sesa mund të kishin imagjinuar ndonjëherë gjyshërit e tyre
Përse? Përse ndodh që “sa më e vendosur përpjekja për të arritur objektivat e shpallura të socializmit”, aq më shumë rezultati i përbuzi idealet njerëzore që ai shpall? Dhe përse ndodh që konservatorët, që përgjithësisht kanë qenë dakord me Samuel Johnson se “një pajisje e kënaqshme e të varfërit është testi i vërtetë i qytetërimit, rregullisht janë demonizuar si kafshë pa ndjenja?
The New Criterion
Tradhtia është korrektësisht jo dakord me argumentetet, por (sa e lejojnë rrethanat) gijotinën, kampin e përqëndrimit, spastrimet. Në heqjen e “trajektores fenomenale të socializmit”, “Heaven on Earth” tregon “historinë e përpjekjes më ambicioze të njeriut për ta zëvendësuar religjionin me një doktrinë lidhur me mënyrën se si duhet të jetohet jeta që e pretendon bazën në shkencë më shumë sesa në zbulimin e Zotit”. Kjo është, të thuash më të paktën, një histori dëftuese.
Muravchik siguron një anatomi tronditëse të ëndrrës socialiste - një ëndërr që me një rregullshmëri kronometrike shndërrohet në tmerr. Siç sugjeron Muravchik, në qoftë se “socializmi qe… ideja më popullore politike e shpikur ndonjëherë”, nuk ka dyshim që është më e përgjakshmja. Sigurisht, shumë prej atyre që besojnë te socializmi janë njerëz të mirë dhe humanë dhe ia vlen të vëresh se socializmi vjen si në versione të buta, ashtu si dhe në ato tiranike. Muravchik, i cili ishte dikur vetë socialist, i kushton vëmendje të shpeshtë impulseve bujare, që qëndrojnë pas disa alotropeve të ndërmarrjes socialiste. Sidoqoftë, ai pranon se “regjime që e quajnë veten socialistë kanë vrarë më shumë se 100 milionë njerëz qysh nga viti 1917”.
Përse? Përse ndodh që “sa më e vendosur përpjekja për të arritur” objektivat e shpallura të socializmit”, aq më shumë rezultati i përbuzi idealet njerëzore që ai shpall? Dhe përse ndodh që konservatorët, që përgjithësisht kanë qenë dakord me Samuel Johnson se “një pajisje e kënaqshme e të varfërit është testi i vërtetë i qytetërimit, rregullisht janë demonizuar si kafshë pa ndjenja? Një pjesë e madhe e përgjigjes qëndron në dinamikat intelektuale të utopizmit.
“Utopia” është një fjalë greke për “askund, në asnjë vend”: një fjalë e sajuar për një vend imagjinar. Kërkimi për askund-in pashmangshmërisht shpreh pakënaqësi ndaj çdo “diku”-je. Socializmi, i cili bazohet në optimizmin e pakorrigjueshëm rreth natyrës njerëzore, është një specie e utopizmit. Ai përjeton friksionin e realitetit si fré të patolerueshëm ndaj shpresave të tij. “Utopistët”, vëren filozofi Leszek Kolakowski te “The Death of Utopia Reconsidered”, “sapo përpiqen t’i konvertojnë vizionet e tyre në propozime praktike, dalin me projektin me malinj të ideuar ndonjëherë: ata duan të institucionalizojnë vëllazërinë, e cila është mënyra më e sigurtë drejt despotizmit totalitar”. Gjithashtu qe dhe ndërhyrja e Marx. Intelektualisht, Marksizmi është forma më shumë e zhvilluar - ashtu si dhe më influentja dhe më vrastarja - e socializmit që ka parë bota, por Kolakowski sigurisht që është korrekt se influenca e Marksizmit, larg nga “karakteri shkencor” i supozuar i tij, varet “pothuajse tërësisht në elementët e tij profetikë, fantastikë dhe iracionalë”.
Marksizmi thotë se ndërsa shoqëritë kapitaliste zhvillohen, shumë njerëz persekutohen në varfëri të turpshme, ndërsa një klikë e vogël kapitalistësh lulëzojnë. Ky skenar, alla Hegel, paraqitet si një pashmangshmëri “dialektike”, por në fakt kapitalizmi i ka bërë shoqëritë më të pasura, shumë më të pasura. Kapitalistët bëhen të pasur dhe punëtorët bëhen me të kamur sesa mund të kishin imagjinuar ndonjëherë gjyshërit e tyre. Çështja nëse është i domosdoshëm apo një treg i “domosdoshëm” forcash konvergjente, është një fakt historik.
Gjëja kurioze është se ky fenomen, të cilin çdo vëzhgues i paanshëm mund ta llogarisë si kontradiktë, e lë krejtësisht të qetë marksistin që beson vërtet.
Çfarëdo gjëje tjetër dikush mund të thotë për të, Marksizmi është sigurisht një prej sistemeve më të papeneterushëm të mendimit të ideuar ndonjëherë. Ai është gjithashtu një prej më të lehtëndryshueshmëve. Siç vëren Kolakowski, ka qenë gjithmonë i aftë të ndryshojë “përmbajtje nga një situatë në tjetrën dhe të kryqëzohet me tradita të tjera ideologjike”. Pjesërisht, kjo është një dëshmi i adaptueshmërisë së tij intelektuale; pjesërisht është thjesht gënjeshtër.
Siç e ka shpjeguar vetë Marx në një letër të vitit 1857 për Friedrich Engels rreth një parashikimi elektoral që ai kish bërë: “Ka mundësi që unë do të kem rrjedhur, por në këtë rast dikush duhet të dalë nga kjo gjendje me pak dialektikë. E kam shprehur propozimin tim, sigurisht, që të kem të drejtë në çdo rast”. Muravchik e fillon rrëfimin e tij të karrierës së socializmit me figura të tilla si François - Noël Babeuf dhe Sylvain Maréchal, egalitarizmi dhe mbështetja e dhunës e të cilëve ndihmuan t'i jepej toni dhe programi vrastar i Revolucionit Francez. Maréchal, i cili e mësoi veten të firmoste HSD (Homme Sans Dieu, Njeriu pa Zot), qe mbi të gjitha një apostull u egalitarizmit radikal: cilësi e kuptuar jo si një postulat ligjor, por si një imperativ ekzistencial.
“Në qoftë se ekziston në Tokë një njeri i vetëm që të jetë më i pasur dhe më i fuqishëm se shokët e tij", shkruajti ai, “atëhere ekuilibri është i prishur: krimi dhe fatkeqësia janë në Tokë”. Është imperative, thotë Maréchal në Manifestin e të Barabartëve të tij, të “largohet nga çdo individ shpresa e të bërit ndonjëherë më i pasur, më i fuqishëm apo më i dalluar nga inteligjenca e tij”. Punë e vështirë ky largim, por shpërblimet e premtuara qenë të mëdha: barazi e vendosur vërtet, argumenton Maréchal, dhe rezultati do të ishte “zhdukja e shenjave, gardheve, mureve, mbylljeve të dyerve, grindjeve, gjyqeve, vrasjeve, të gjitha gjykatave... penale, burgjeve, trupicave, dënimeve, ... zilisë, xhelozisë, makutërisë, krenarisë, mashtrimit, dyfishtësisë dalluese, me një fjalë të të gjitha veseve”.
Sigurisht, deri sa të vijë ajo ditë, do të ketë shumë “gjyqe, vjedhje, vrasje, … gjykata, trupica, dënime” me qëllim që të përshpejtohet institucioni i barazisë. Babeuf, i cili e quajti veten “Gracchus” Babeuf sipas emrit të reformatorit legjendar të tokave romak, vuri gjithashtu barazinë radikale në qendër të programit të tij revolucionar. Përderisa asgjë nuk e institucionalizonte pabarazinë më shumë sesa pronësia private, arsyetonte ai, atëhere pronësia private dhe rrjedhoja e saj, paraja, duhej të zhdukej. Babeuf shikoi përpara në "shpartallimin e përgjithshëm të sistemit pronësisë private” si një shtojcë e "pashmangshme" e revolucionit.
“Shoqëria”, thoshte ai, "duhet të ndërtohet që të operojë në mënyrë të atillë që ta shkulë njeherë e përgjithmonë dëshirën e njeriut për t'u bërë më i pasur, më i zgjuar ose më i fuqishëm se të tjerët”. Ashtu si Maréchal - ashtu si Robespierre të cilin ai e admironte si një "rigjenerues" që “asgjësonte gjithçka që e pengonte” - Babeuf (i cili gjithashtu e quante veten “Marat i Somme”) besonte se "me qëllim që të qeverisë në mënyrë të mençur, është e domosdoshme të terrorizohen djallëzorët e përmbysur, rojalistët, papistët dhe masakrues të publikut. …
Vijon nga numri i kaluar
Përse? Përse ndodh që “sa më e vendosur përpjekja për të arritur objektivat e shpallura të socializmit”, aq më shumë rezultati i përbuzi idealet njerëzore që ai shpall? Dhe përse ndodh që konservatorët, që përgjithësisht kanë qenë dakord me Samuel Johnson se “një pajisje e kënaqshme e të varfërit është testi i vërtetë i qytetërimit, rregullisht janë demonizuar si kafshë pa ndjenja?
The New Criterion
Tradhtia është korrektësisht jo dakord me argumentetet, por (sa e lejojnë rrethanat) gijotinën, kampin e përqëndrimit, spastrimet. Në heqjen e “trajektores fenomenale të socializmit”, “Heaven on Earth” tregon “historinë e përpjekjes më ambicioze të njeriut për ta zëvendësuar religjionin me një doktrinë lidhur me mënyrën se si duhet të jetohet jeta që e pretendon bazën në shkencë më shumë sesa në zbulimin e Zotit”. Kjo është, të thuash më të paktën, një histori dëftuese.
Muravchik siguron një anatomi tronditëse të ëndrrës socialiste - një ëndërr që me një rregullshmëri kronometrike shndërrohet në tmerr. Siç sugjeron Muravchik, në qoftë se “socializmi qe… ideja më popullore politike e shpikur ndonjëherë”, nuk ka dyshim që është më e përgjakshmja. Sigurisht, shumë prej atyre që besojnë te socializmi janë njerëz të mirë dhe humanë dhe ia vlen të vëresh se socializmi vjen si në versione të buta, ashtu si dhe në ato tiranike. Muravchik, i cili ishte dikur vetë socialist, i kushton vëmendje të shpeshtë impulseve bujare, që qëndrojnë pas disa alotropeve të ndërmarrjes socialiste. Sidoqoftë, ai pranon se “regjime që e quajnë veten socialistë kanë vrarë më shumë se 100 milionë njerëz qysh nga viti 1917”.
Përse? Përse ndodh që “sa më e vendosur përpjekja për të arritur” objektivat e shpallura të socializmit”, aq më shumë rezultati i përbuzi idealet njerëzore që ai shpall? Dhe përse ndodh që konservatorët, që përgjithësisht kanë qenë dakord me Samuel Johnson se “një pajisje e kënaqshme e të varfërit është testi i vërtetë i qytetërimit, rregullisht janë demonizuar si kafshë pa ndjenja? Një pjesë e madhe e përgjigjes qëndron në dinamikat intelektuale të utopizmit.
“Utopia” është një fjalë greke për “askund, në asnjë vend”: një fjalë e sajuar për një vend imagjinar. Kërkimi për askund-in pashmangshmërisht shpreh pakënaqësi ndaj çdo “diku”-je. Socializmi, i cili bazohet në optimizmin e pakorrigjueshëm rreth natyrës njerëzore, është një specie e utopizmit. Ai përjeton friksionin e realitetit si fré të patolerueshëm ndaj shpresave të tij. “Utopistët”, vëren filozofi Leszek Kolakowski te “The Death of Utopia Reconsidered”, “sapo përpiqen t’i konvertojnë vizionet e tyre në propozime praktike, dalin me projektin me malinj të ideuar ndonjëherë: ata duan të institucionalizojnë vëllazërinë, e cila është mënyra më e sigurtë drejt despotizmit totalitar”. Gjithashtu qe dhe ndërhyrja e Marx. Intelektualisht, Marksizmi është forma më shumë e zhvilluar - ashtu si dhe më influentja dhe më vrastarja - e socializmit që ka parë bota, por Kolakowski sigurisht që është korrekt se influenca e Marksizmit, larg nga “karakteri shkencor” i supozuar i tij, varet “pothuajse tërësisht në elementët e tij profetikë, fantastikë dhe iracionalë”.
Marksizmi thotë se ndërsa shoqëritë kapitaliste zhvillohen, shumë njerëz persekutohen në varfëri të turpshme, ndërsa një klikë e vogël kapitalistësh lulëzojnë. Ky skenar, alla Hegel, paraqitet si një pashmangshmëri “dialektike”, por në fakt kapitalizmi i ka bërë shoqëritë më të pasura, shumë më të pasura. Kapitalistët bëhen të pasur dhe punëtorët bëhen me të kamur sesa mund të kishin imagjinuar ndonjëherë gjyshërit e tyre. Çështja nëse është i domosdoshëm apo një treg i “domosdoshëm” forcash konvergjente, është një fakt historik.
Gjëja kurioze është se ky fenomen, të cilin çdo vëzhgues i paanshëm mund ta llogarisë si kontradiktë, e lë krejtësisht të qetë marksistin që beson vërtet.
Çfarëdo gjëje tjetër dikush mund të thotë për të, Marksizmi është sigurisht një prej sistemeve më të papeneterushëm të mendimit të ideuar ndonjëherë. Ai është gjithashtu një prej më të lehtëndryshueshmëve. Siç vëren Kolakowski, ka qenë gjithmonë i aftë të ndryshojë “përmbajtje nga një situatë në tjetrën dhe të kryqëzohet me tradita të tjera ideologjike”. Pjesërisht, kjo është një dëshmi i adaptueshmërisë së tij intelektuale; pjesërisht është thjesht gënjeshtër.
Siç e ka shpjeguar vetë Marx në një letër të vitit 1857 për Friedrich Engels rreth një parashikimi elektoral që ai kish bërë: “Ka mundësi që unë do të kem rrjedhur, por në këtë rast dikush duhet të dalë nga kjo gjendje me pak dialektikë. E kam shprehur propozimin tim, sigurisht, që të kem të drejtë në çdo rast”. Muravchik e fillon rrëfimin e tij të karrierës së socializmit me figura të tilla si François - Noël Babeuf dhe Sylvain Maréchal, egalitarizmi dhe mbështetja e dhunës e të cilëve ndihmuan t'i jepej toni dhe programi vrastar i Revolucionit Francez. Maréchal, i cili e mësoi veten të firmoste HSD (Homme Sans Dieu, Njeriu pa Zot), qe mbi të gjitha një apostull u egalitarizmit radikal: cilësi e kuptuar jo si një postulat ligjor, por si një imperativ ekzistencial.
“Në qoftë se ekziston në Tokë një njeri i vetëm që të jetë më i pasur dhe më i fuqishëm se shokët e tij", shkruajti ai, “atëhere ekuilibri është i prishur: krimi dhe fatkeqësia janë në Tokë”. Është imperative, thotë Maréchal në Manifestin e të Barabartëve të tij, të “largohet nga çdo individ shpresa e të bërit ndonjëherë më i pasur, më i fuqishëm apo më i dalluar nga inteligjenca e tij”. Punë e vështirë ky largim, por shpërblimet e premtuara qenë të mëdha: barazi e vendosur vërtet, argumenton Maréchal, dhe rezultati do të ishte “zhdukja e shenjave, gardheve, mureve, mbylljeve të dyerve, grindjeve, gjyqeve, vrasjeve, të gjitha gjykatave... penale, burgjeve, trupicave, dënimeve, ... zilisë, xhelozisë, makutërisë, krenarisë, mashtrimit, dyfishtësisë dalluese, me një fjalë të të gjitha veseve”.
Sigurisht, deri sa të vijë ajo ditë, do të ketë shumë “gjyqe, vjedhje, vrasje, … gjykata, trupica, dënime” me qëllim që të përshpejtohet institucioni i barazisë. Babeuf, i cili e quajti veten “Gracchus” Babeuf sipas emrit të reformatorit legjendar të tokave romak, vuri gjithashtu barazinë radikale në qendër të programit të tij revolucionar. Përderisa asgjë nuk e institucionalizonte pabarazinë më shumë sesa pronësia private, arsyetonte ai, atëhere pronësia private dhe rrjedhoja e saj, paraja, duhej të zhdukej. Babeuf shikoi përpara në "shpartallimin e përgjithshëm të sistemit pronësisë private” si një shtojcë e "pashmangshme" e revolucionit.
“Shoqëria”, thoshte ai, "duhet të ndërtohet që të operojë në mënyrë të atillë që ta shkulë njeherë e përgjithmonë dëshirën e njeriut për t'u bërë më i pasur, më i zgjuar ose më i fuqishëm se të tjerët”. Ashtu si Maréchal - ashtu si Robespierre të cilin ai e admironte si një "rigjenerues" që “asgjësonte gjithçka që e pengonte” - Babeuf (i cili gjithashtu e quante veten “Marat i Somme”) besonte se "me qëllim që të qeverisë në mënyrë të mençur, është e domosdoshme të terrorizohen djallëzorët e përmbysur, rojalistët, papistët dhe masakrues të publikut. …
Vijon nga numri i kaluar