Çarje në marrëdhëniet ndërmjet SHBA-ve dhe BE-së
Uashingtoni sht i zemruar pr shkak t polemikave t ndryshme n gjirin e BE-s, procedurs s ndrlikuar, politiks s jashtme jokoherente dhe refuzimit pr angazhim n Afganistan, ndrsa BE-ja ankohet se SHBA-t po e anashkalojn.
Marrdhniet amerikano-evropiane, nn administratn e Barack Obams nuk po zhvillohen n at drejtimin optimist sikurse parashikohej. N vend t lulzimit t partneritetit transatlantik, prej nj viti e gjysm jemi dshmitar se kan dal n siprfaqe ndarje shum t thella ndrmjet aleatve dhe pr t gjitha kto zyrtart e lart t Bashkimit Evropian nuk mund t fajsojn ish-Presidentin George W. Bush. Disa nga kryeqytetet e Bashkimit Evropian e kritikojn Obamn se po anashkalon Evropn, pr shkak t fokusimit t tij t ngusht ndrkombtar dhe preokupimeve lidhur me Afganistanin, Iranin dhe fuqit globale q kan dal tashm n sken. Nga ana tjetr, administrata amerikane sht e frustruar nga problemet e vazhdueshme n gjirin e Bashkimit Evropian, me ndrtimin e tij t ndrlikuar institucional, prarjet e vazhdueshme, n nj koh kur duhet formular nj politik e jashtme koherente, mungesn e dshirs pr t ndrmarr mbi vete detyrime m t mdha n lidhje me sigurin dhe paaftsin pr t’u shprehur si fuqi e vrtet.
Udhheqsit e Bashkimit Evropian jan gjithnj e m t zhgnjyer me Obamn edhe prkundr faktit se pjesa m e madhe e opinionit publik evropian e vlerson shum Presidentin amerikan. Ata pohojn se Uashingtoni nuk sht m aq shum i lidhur me konsultimet ndrkombtare dhe se kjo sht pasoj e nj forme njansie, megjithse jo dhe aq konfliktuale. sht paradoksal fakti se, nn administratn e Bushit, Bashkimi Evropian krkonte zvoglimin e rolit t Shteteve t Bashkuara t Ameriks, ndrsa tani ankohet se Uashingtoni i ka zvogluar ambiciet e tij ndrkombtare dhe sht prqendruar kryesisht n Azi dhe n Lindjen e Mesme, duke injoruar kshtu Evropn. sht e vrtet se Uashingtoni nuk investon ndonj kapital politik kushedi se far n zhvillimin e marrdhnieve me Bashkimin Evropian, pr shkak t mundsive t kufizuara dhe prqendrimit t tij n problemet urgjente. Fakti se Obama nuk mori pjes n samitin e SHBA-ve dhe BE-s n Uashington n muajin shkurt 2010, sht interpretuar si shenj e nj kritike t ashpr. Me kt vzhguesit konkludojn se prioritetet ndrkombtare t Obams n prballimin me sfidat e siguris jan t tjera dhe se ato anashkalojn marrdhniet transatlantike. Ndoshta shkaku kryesori i zhgnjimit t Bashkimit Evropian me Obamn sht se ai prher e drejton gishtin tek dobsia dhe prarjet brenda ktij bashkimi, kur bhet fjal pr politikn e jashtme dhe t siguris n Bruksel. Berlini dhe Parisi nuk mund t justifikohen m me politikn e Bushit pr mosaktivitetin e tyre, por n mnyr t pavetdijshme fajsojn Obamn pikrisht sepse tregon haptazi moskoherencn e tyre. Deklaratat e zakonshme pr vlerat dhe interesat e prbashkta jan gjithnj e m tepr t zbrazta, sepse duket se nuk ka m ndonj nxits real dhe krkes pr aleanc transatlantike. Bashkimi Evropian duhet t vlersoj n mnyr t qart rolin e tij ndrkombtar. Shum analist amerikan konstatojn se Bashkimi Evropian gzon respekt pr shkak t normave t tij demokratike, sovranitetit t ndar, stabilitetit t brendshm, prparimit relativ t potencialeve tregtare, por gjithsesi nuk e sheh veten n rolin e nj fuqie t madhe.
Zyrtart e lart t Obams jan t frustuar nga fakti se pothuajse t gjitha qeverit e Bashkimit Evropian jan t preokupuara nga ngjarjet e brendshme politike dhe ekonomike e nuk kan m vullnet e dshir pr t mbshtetur Shtetet e Bashkuara t Ameriks dhe pr t shfrytzuar n mnyr t suksesshme burimet e mdha t tyre. Shembulli m i mir i ksaj sht fakti se shumica e vendeve evropiane refuzoi t rriste kontributet ushtarake n luftn kundr kryengritsve n Afganistan. Disa shtete, madje, edhe protestuan n mnyr q t zvoglohen zonat n t cilat do t shprndaheshin trupat e tyre dhe misionet n t cilat ato do t mund t prdoreshin dhe me kt akt ato groposn fleksibilitetin dhe efektshmrin e operacioneve aleate. Uashingtoni sht i mendimit se udhheqsit e Bashkimit Evropian nuk kan dshir, se m shum u prkushtohen procedurave sesa gjrave konkrete dhe se ndrmarrin shum pak nisma n politikn e jashtme. Zgjedhja e Herman Van Rompuyt si President i Komisionit Evropian dhe e Caterine Ashtonit si prfaqsuese e lart e Bashkimit Evropian pr politikn e jashtme dhe sigurin tregon se antart e Bashkimit gjithnj e m shum po marrin n konsiderat njerzit q arrijn me durim konsensusin sesa lidert e fort karizmatik. Marrveshja e Lisbons fillimisht u prshndet n Uashington si nj mekanizm q do t forcoj rolin e Evrops n ngjarjet ndrkombtare dhe do t konkretizonte partneritetin me Shtetet e Bashkuara t Ameriks. Megjithat, duket se do t duhet t kalojn disa vite para se kjo marrveshje t filloj t vihet n jet. Kjo gj i ka sjell Uashingtonit nj shqetsim akoma m t madh, sepse nuk sht e qart se kush do t jet prgjegjs pr politikn e jashtme t Bashkimit Evropian, deri n ciln mas do t zbatohet parimi i konsensusit dhe nse qeverit kombtare do ta zvoglojn ose jo rndsin e tyre. Vet marrveshja mbuloi dallimet e mdha ndrmjet vet antarve t Bashkimit Evropian rreth politiks s jashtme dhe synimeve t siguris. N fjaln e tij n Strasburg, n muajin prill t vitit 2009, Presidenti Obama bri qartazi me dije se Evropa nuk i duhet Ameriks, por ama Shtetet e Bashkuara t Ameriks i duhen Evrops, sigurisht si garant i siguris. Nj mesazh i till i fuqishm prmban n vetvete dy parime themelore t administrats aktuale amerikane. I pari: marrdhniet transatlantike do t vlersohen pikspari mbi bazn e kontributeve specifike q jep secili vend t veanti pr sigurin. Dhe i dyti: nuk do t priten m marrdhnie t veanta dypalshe transatlantike, por do t ket pritmri t ekuilibrit t shteteve antare t Bashkimit Evropian n mnyr q t arrihet partneriteti me Uashingtonin, par kjo n seciln shtje n veanti. Disa analist, t cilt jan t shqetsuar pr shkak t ndrprerjes aktuale n marrdhniet ndratlantike jan t mendimit se duhet nj paradigm e re, sepse betimi pr lirin, demokracin, unitetin dhe prparimin gjithnj e m shum nuk po mund t bindin as opinionin publik dhe as udhheqjen politike. Megjithat, mbetet shtja se cila do t jet prmbajtja e ksaj paradigme dhe ktij vizioni t ri dhe nse ai do t bind dhe motivoj amerikant dhe evropiant pr t punuar bashkrisht n realizimin e qllimeve t prbashkta. Fillimisht, do t jet e nevojshme t prcaktohen qllimet e prbashkta q kan aleatt dhe vetm ather mund t jet e mundur t programohet strategjia pr arritjen e tyre. Procesi, i cili nuk ka nj qllim t qart, demoralizon, sht afatgjat dhe n fund t fundit edhe demoralizues. Mbrojtja e klims, reforma fiskale, mkmbja ekonomike, kursimi i energjis, lufta kundr terrorizmit dhe pirateris nuk shkaktojn frymzim t madh n asnjrn prej anve t Atlantikut.
sht krejtsisht e mundur q idealet e mdha, sikurse jan lirimi, vendosja e demokracis dhe e unitetit ndrkombtar shfaqen nj her n disa breza, prandaj ka mundsi q n kt rast t jet puna pr nj faz, e cila krkon nj zgjidhje ndryshe. Paradigmat dhe qllimet e mdha zakonisht shrbejn pr t ndrtuar ose zgjeruar strukturat themelore, t cilat do t shfrytzohen nga e gjith aleanca ose pr t penguar dhe zgjidhur krizat q krcnojn aleancn. Megjithse projekti evropian sht ende i paprfunduar dhe i ngarkuar me probleme, n t ardhmen siguria e tij as do t rritet dhe as do t zvoglohet pa nj angazhim t thell amerikan.
Prkthyer prej gjuhs kroate nga Xhelal Fejza