...edhe një herë për statusin e shkrimtarit
Debat/ Kujt ia kërkojnë shkrimtarët statusin dhe përse u duhet ai?
Mediat shpesh ngren pyetjen: “Sa dhe si vlersohen shkrimtart dhe poett n Shqipri dhe a kan ata nj lloj statusi?” Hedhja e ktij “asi” n tryez, n mos qoft thjesht sa pr t fituar nj emision a nj intervist m shum, duket se sht njfar ndihme q media jep q shoqria t kuptoj dika m shum se ’ndodh dhe ’pretendohet n kt koh dhe n kt klim t prgjithshme “mosvmendjeje ndaj shkrimtarit, librit dhe leximit”. Ndonse vet do t kshilloja q mediat, n vend t pyetjeve retorike, t krijonin m shum hapsir, duke shtuar flet apo koh televizive pr letrsin, prsri grishem t’i prgjigjem ksaj pyetjeje, q n t vrtet edhe para prgjigjes sime ka njohur qindra prgjigje e rrugzgjidhje t mbetura n rrafsh konstatimi dhe utopie.
E formuluar n koh, pra “sa dhe si vlersohet shkrimtari sot” kjo pyetje t bn t mendosh prmes opozicioneve dje-sot, ktu-atje, Lindje-Perndim, si dy modelet ku shkrimtari vendoset prball shoqris dhe pret q ajo t reagoj me vlersim, shprfillje apo thjesht t hyj n komunikim t natyrshm. Pr t qen t besueshm duhet t kujtojm (ngaq thon se nuk duhet harruar asgj kurrsesi) edhe at faz t jets krijuese ku shkrimtart e Lindjes (prfshi ktu edhe shkrimtart shqiptar) u krekoseshin shkrimtarve t Perndimit se kishin gjithka falas dhe t garantuar: shrbim mjeksor falas, arsimim falas, shtpi falas, studio falas, piano, penela e bojra, pushime dhe leje krijimtarie t garantuar nj her n vit dhe botime t sigurta, njlloj si dhe honorart. Njra an e balancs, duket haptazi, qe plot.
Ana tjetr e balancs kishte vetm nj njsi, himnizimin e ksaj parajse e cila prmes letrsis s ideologjizuar, m shum se prmes vet indologjis, bhej jo vetm e besueshme, por e dashur dhe e ndrruar, duke krijuar edhe n munges lirie t shprehuri idiolatrin mbi “statusin shoqror t shkrimtarit”. T gjort shkrimtar t Perndimit! Ndiheshin t dbuar nga kjo parajs! Atyre u mungonte, si dhe u mungon statusi. Por modeli i shkrimtarit t Lindjes tanim ka rn dhe ka mbetur vetm ai i shkrimtarit prball nj shoqrie vlerash prfshi ktu edhe ato t tregut.
T msuar me at gjendje, falsiteti m shum sesa vrtetsie, iluzioni m shum sesa serioziteti, shkrimtart shqiptar, sidomos pjesa m e madhe e atyre q i kan jetuar t dy koht, por jo pak edhe nga ata q krijimtarin e kan nisur pas viteve ’90, ndihen keq dhe ankohen pr mungesn e statusit shoqror (kupto shtetror). Kt “nostalgji pr status” ata krkojn ta paguajn jo vet, por t’ua paguaj shoqria e cila prej tyre jo rrall etiketohet si turm lexuesish t padenj, q gati-gati nuk i meriton shkrimtart e saj t mdhenj. Por n vend t presin q dikush t bj dika pr ta, shkrimtart nuk mund t jen t knaqur me gjendjen mazokiste t rnies s lir q po pson “esnafi” i tyre. Ankesat pr munges statusi dhe vmendjeje tingllojn si nj vetlinim publik. Kjo pr faktin e thjesht se “esnafi” i shkrimtarve, sipas atyre q shoh e dgjoj do dit, pr mua rezulton se sht m i prfaqsuari n Shqipri.
Shkrimtart (ose t ngjashmit) prej vitesh i gjem kshilltar n Presidenc, n Kryeministri, n MTKRS e n t tjera ministri q nuk kan lidhje me kulturn. Ata i gjejm drejtues institucionesh kulturore, antar bordesh ku miratohen strategji, projekte, politika e tekste pr lexim. Ata jan pjes e kryesive dhe kolegjiumeve t medieve. Jan dhe kan qen parlamentar, ministra, profesor, dekan, rektor profesor e gjer tek msues t thjesht. Ata jan pra t kudondodhur.
Ather kujt ia krkojn shkrimtart “statusin” dhe prse u duhet ai? Kujt i adresohen dhe a nuk e kuptojn se ndodhen para pasqyrs sa her q flasin pr statuse shkrimtarsh dhe munges vmendjeje nga shoqria e cila pret t’i shoh ata sa m pak t rreshtuar nn modelin shkrimtar t t gjitha llojeve bashkohuni?