Adoleshenca Te behesh i pjekur

Ne shoqerite me te hershme problemet e adoleshences nuk kane qene aq te theksuara sic jane ne ditet e sotme. Dikur ka ekzistuar kalimi i bute nga femijeria ne persona te rritur por pa ndonje trazire te theksuar te cilen ne sot e njohim si adoleshence. Ne ato kohe nga femijet 11-12 vjec eshte pritur te marrin detyrat e te rriturve dhe profesioni i tyre iu eshte caktuar nga profesioni i prinderve. Ata nuk kane pasur kohe te pyesin Kush jam une apo fare deshiroj te behem Perpos profesionit ne mendesine shqiptare prinderit iu kane caktuar edhe bashkeshortet me te cilet shume heret kane hyre ne martese. Adoleshenca sic e njohim sot nuk eshte vetem rezultat i zhvillimit fizik fiziologjik dhe psikik por edhe i ndryshimeve kulturore dhe sociale.

Nese i leme me nje ane dy vitet e para te jetes adoleshenca eshte periudha kur ndodhin ndryshimet me te medha dhe me te shpejta ne jeten e njeriut. Ndikimet sociale dhe kulturore jane jashtezakonisht te medha. Ne shoqerite me te hershme problemet e adoleshences nuk kane qene aq te theksuara sic jane ne ditet e sotme. Dikur ka ekzistuar kalimi i bute nga femijeria ne persona te rritur por pa ndonje trazire te theksuar te cilen ne sot e njohim si adoleshence.

Ne ato kohe nga femijet 11-12 vjec eshte pritur te marrin detyrat e te rriturve dhe profesioni i tyre iu eshte caktuar nga profesioni i prinderve. Ata nuk kane pasur kohe te pyesin Kush jam une apo Cfare deshiroj te behem Perpos profesionit ne mendesine shqiptare prinderit iu kane caktuar edhe bashkeshortet me te cilet shume heret kane hyre ne martese. Adoleshenca sic e njohim sot nuk eshte vetem rezultat i zhvillimit fizik fiziologjik dhe psikik por edhe i ndryshimeve kulturore dhe sociale. Ajo nuk eshte e njejte ne te gjitha pjeset e botes dhe nuk i ka veshtiresite e njejta ne vende te ndryshme. Adoleshenca ne latinisht lsquoAdolescere do te thote pjekuri te behesh i pjekur i matur.

Adoleshenca ne konceptet bashkekohore te zhvillimit te personalitetit kuptohet si faze specifike ne zhvillim e percjelle me kriza te bujshme psikike emocionale dhe morale. Trajtohet si faze kalimtare nga femijeria ne pjekuri. Ne menyre te sakte mosha percaktohet ne mes 12 dhe 20 vjec kur tek te rinjte fillojne ndryshmet e medha trupore dhe psikike te percjella me ndryshime specifike ne sferat sociale. Dallojne pese faza paraadoleshenca e hershme e mesme e vonshme dhe postadoleshenca. Cdonjera prej ketyre shkakton kriza te ndryshme nder te cilat me te rendesishme jane kriza konfuzioni e identitetit kriza e autoritetit hipokondria dhe kriza e seksualitetit.

Kufiri i fundit i adoleshences ne nje fare menyre eshte arbitrar sepse perfshin shume aspekte te cilat variojne nga shoqeria ne shoqeri. Si percaktues me i shpeshte i kufirit te fundit te adoleshences merret pjekuria emocionale dhe sociale pra gatishmeria dhe aftesia per ta luajtur rolin e te rriturit. Disa njerez kurre nuk e arrijne pjekurine e plote emocionale dhe sociale dhe gjithe jeten e luajne rolin e adoleshentit. Ndersa nga psikologet adoleshenca eshte konsideruar si moshe e veshtire e njeriut ne rritje. Shume delikate dhe jashtezakonisht e veshtire. Problematike per prinderit per shoqerine dhe per vete adoleshentet. Moshe e paqartesive e konfuzionit dilemave personale. Nuk eshte i madh dhe kerkon te duket dhe te trajtohet si i tille. Nuk eshte aspak i vogel megjithate ne jeten e perditshme shfaq veprime te cilat shpesh jane jo ekuivalente me moshen fizike. Eumlshte moshe e krizes se identitetit te njeriut kur shfaqen hapur kontradikta te thella te personalitetit ne krize ne zhvillim apo dhe ne formim. Eumlshte mosha me e veshtire per te komunikuar dhe per tu marre vesh eshte moshe e veshtire e negativizmit e kundershtimit e mendjemadhesise boshe e dukjes e ndjenjave te vrullshme e energjive te teperta qe duhen konsumuar. Eumlshte periudha me e veshtire e komunikimit me ta e marreveshjes e konsensualitetit. Eumlshte koha e arte ku atyre iu pelqen vetja duken te bukur deshirojne te jene ne qender te vemendjes. Jane te zhurmshem llafazane emocionale te vleresuar per gjykimet e tyre. Nuk pranojne mendimet e te tjereve vecanerisht moralizimin e merzitshem te prinderve. Dine gjithcka dhe diskutojne me kompetence per cdo gje. Perjetojne dashurite e para te vrullshme kane marredhenie seksuale behen te rritur serioze konkurrente sfidues te ashper dhe konfliktuale. Eumlshte percaktuar si mosha me e veshtire e krizes edukative te familjes.

-Cilat ndryshime llogariten si normale

Adoleshenca eshte pikerisht periudha kur femijet fillojne te vendosin vete. Ata e hulumtojne pavaresine e tyre. Fillon procesi i ndarjes nga prinderit. Duan te rrine vetem ne dhomat e tyre

kerkojne intimitet . Duan te eksperimentojne me ate qe eshte lsquotrendy mode. Duan te provojne ide te reja dhe perpiqen te argetojne veten me aktivitete te ndryshme qe mund te zhvillohen. Shoket e tyre perbejne pjese te rendesishme ne jeten e tyre dha kane ndikim te madh ne vendimet e tyre.

-Si mund te krijohet nje marredhenie sa me e frytshme adoleshent-prind

Eumlshte e rendesishme ta kuptoni femijen qe ka hyre ne kete moshe si dhe te keni lidhje te shendosha me te. Sa keq qe gjerat qe jetohen ne kete periudhe jane te veshtira per ju si prinder te adoleshenteve por dhe per familjen tuaj. Por ta pranojme si per prinderit edhe per femijen tani ka ndryshuar dicka. Femija juaj dikur i vogel tashme eshte me i rritur dhe po perballet me ndryshime te medha prandaj ne marredheniet tuaja me femijen nuk do tju vlejne me metodat e meparshme te edukimit. Ai sic ndryshon nga ana fizike peson ndryshime te medha edhe nga ana shpirterore. Keshtu qe edhe juve ju ka ardhur koha te ndryshoni disa gjera. Fillimisht duhet te pershtatemi me faktin qe femija ka hyre ne kete periudhe te adoleshences dhe te ruhemi nga te qenit pengese e zhvillimit mbylljes ose largimit te tij prej nesh. Ndoshta ndodh shpesh te keni probleme ne komunikim me femijen por mos harroni qe edhe ju vete duhet te pershtateni me kete gjendje te re.

-Llojet e komunikimit me adoleshentet

Komunikimi dhe llojet e komunikimit jane qirinj qe ndizen ne lumturine e perbashket te adoleshenteve. Margaret Fuller. Te rriturit shpesh u flasin adoleshenteve duke mos menduar nese ata kuptojne ate cka u thuhet. Ndaj te provojme te behemi te ditur ne menyren se si femijet/adoleshentet do ta kene me lehte ti ndezin ata qirinj dhe te perfitojne dituri. Shume komunikime behen pa biseduar fare. Shprehja e fytyres se personit levizjet toni i zerit te gjitha jane keto komunikime kuptimi i te cilave varet nga kultura e tyre e caktuar. Ky lloj komunikimi eshte komunikim jo verbal dhe eshte me se e rendesishme te dihet nese femija apo adoleshenti ndihet me mire ne kete menyre. Nese dukemi te brengosur apo te merzitur derisa femija flet atehere ata ndalen se foluri. Inkurajimi i zhurmes mimikes dhe te qeshurit tregon interesimin e te rriturve per ate se cfare degjojne nga femijet. Shakate dhe buzeqeshjet mund te ndihmojne femijen te relaksohet dhe te fitoje besimin. Kulturat ndryshojne per nga fakti se si pritet nga adoleshentet te sillen ne prezencen e te rriturve. Adoleshentet duhet te zgjedhin menyren se si deshirojne te komunikojne me nje te rritur perndryshe komunikimi do te deshtoje. Po ashtu me rendesi te vecante eshte edhe menyra se si iu parashtrojme pyetjet adoleshenteve duke u munduar qe te parashtrojme vetem nje pyetje ne te njejten kohe. Nuk do te thote qe biseden me adoleshente ta zhvilloje vetem prindi apo ndonje i afermi i tij. Ne rastet e tilla duhet te krijojme atmosfere te kendshme ne menyre qe ata ta ndiejne veten te sigurt dhe te fitojne besimin te personi me te cilin do te flasin sepse ka raste kur adoleshenti kerkon qe biseda te jete konfidenciale. Prandaj per te fituar besimin te rriturit duhet te tregojne interesim te ngrohte dhe te sinqerte lidhur me jeten shpresat dhe veshtiresite e nje adoleshenti. Durimi qe duhet te kene te rriturit gjate komunikimit me adoleshentet eshte nje nga cilesite me te rendesishme. Sjellja te cilen e tregojne te rriturit ne jeten e perditshme dhe marredhenia e tyre me adoleshentet eshte elementi kyc qe ndihmon ne krijimin e atmosferes se qete dhe relaksuese per komunikim. Pra komunikimi eshte proces i dyanshem. Duhet ti kushtohet vemendje personit me te cilin flasim. Te behemi degjues te mire. Te jemi te vetedijshem per komunikimin te cilin e bejme. Te perdorim gjuhe te thjeshte. Te perdorim pyetje te hapura dhe te sigurohemi se jemi te dhe te sigurohemi qe te jemi te kuptueshem.

-Cfare duhet pasur kujdes gjate kesaj periudhe ne menyre qe te realizohen qellimet e edukimit

bullPrinderit duhet te jene shembuj

Marredheniet me bashkeshortin ose bashkeshorten ndikojne tek femija ne cfaredolloj moshe qofte ai. Nese ne familjen tuaj mbizoteron dashuria dhe respekti mes individeve te saj kjo do ta ndihmoje femijen tuaj qe ne te ardhmen te formoje marredhenie te shendosha me te tjeret.

bullTa degjosh adoleshentin dhe ta lejosh te shprehe vetveten

Nese nuk e degjoni dhe nuk e respektoni adoleshentin edhe ai nuk do tju degjoje ju. Ajo qe bejne me shpesh nenat dhe baballaret eshte jo vetem qe nuk i degjojne ate qe thote femija por mundohen te percojne tek ai gjerat qe ata dine dhe ta orientojne me cdo kusht sipas kesaj menyre. Nje metode e tille do tju vere ne poziten e nje njeriu qe nuk i degjohet fjala dhe nuk kuptohet si duhet. Kjo do te beje qe te ndesheni me kundershtimin e femijes suaj edhe atehere kur ju keni te drejte.

bullTu jepet vazhdimisht dashuri

Femijet si ne moshen 1-vjecare ashtu edhe ne moshen 20-vjecare kane nevoje per dashuri. Femija qe beson se nuk i jepet dashuri e mjaftueshme nga nena dhe babai vihet ne kerkim te saj. Ai fillon ta kerkoje dashurine dhe respektin ne vende te tjera. Femija i ndodhur ne nje situate te tille mund te shoqerohet me shoke jo te pershtatshem dhe pas njefare kohe fillon te demonstroje sjellje qe nuk i perkasin atij.

bull Rendesia e sinqeritetit

Femijet ne kete periudhe jane shume te ndjeshem ndaj sinqeritetit. Asnje i ri nuk do ti hapet dhe nuk do te flase me dike qe nuk eshte i sinqerte. Prandaj kur shprehni mendimet tuaja duhet tia beni te ditur qe jeni te sinqerte dhe qe ne cdo rast jeni prane tij.

Kjo moshe me gjithe veshtiresite qe ka eshte dhe mbetet nje nga periudhat me te bukura dhe me krijuese ne jeten e nje njeriu. E rendesishme eshte qe ti mbeshtesni femijet tuaj te pershtaten sa me lehte me ndryshimet qe sjell kjo moshe.

-Simptomat e adoleshences

bull Ndryshimet e lehta shpirterore

bull Periudha e mbylljes ne vetvete

bull Mungesa e qetesise shpirterore

bull Ndryshimi i oreksit

bull Ndryshimi i orarit te gjumit