Afëri dhe afrime midis jetëve dhe letrave
Kur Fraser Sutherland na ftoi pr Krishtlindjet e mbrame, nuk ekzistonte as edhe nj shkak i vetm t prisnim q, pas m pak se dy ditsh, t ishte po ai (poeti dhe prozatori kanadez Fraser Sutherland, q miqsisht e thrras Frashr, thjesht pr afri shkronjore me vllezrit poet dhe filozof frashrllij) t na njoftonte srish, ksaj radhe pr nj lajm skajshmrisht t rnd...
Shkuam dhe iu gzuam oborrit t pasm t shtpis s tij t thjesht thuajse ve librore, sjelljes pa teklif t bashkshortes s tij mes nj grupi miqsh t familjes q “mbase asgj tjetr t prbashkt s’kishim”, dhe natyrisht dlirshmris s djalit t tyre universitar, Malcolm. 25 vjeari Malcolm studionte pr afrsit dhe afrimet mes religjioneve, dhe sillej me ne t ftuarit –t t gjith zejeve, profesioneve, racave e kulturave- si me ca shpirtra q ishin aty pr pak or dhe pastaj kush e di n cilat udh do t’i krkonte prballimi i jetve q kishin zgjedhur.
Dy dit m pas, ishim t lutur t besonim se Malcolm nuk jetonte m. Mngjezin tjetr kishin shkuar ta zgjuanin, n shtratin e tij, pa arritur dot...
Ksaj radhe shkuam n kish, ku Lamtumira pr Malcolm, njhersh me dhimbjen pr humbjen e pamatshme, gjente rast t sillte n kujtesn e pjesmarrsve detaje dhe momente t mhershme nga jeta e tij.
Prmendja e tyre “sikur…” e lehtsonte ndarjen q, edhe ajo, e prkohshme sht.
Shtat-tet muaj t tjer m pas, sht srish Fraser, q na ftoi n promovimin e nj libri me poezi, titulluar “The philosophy Of As If”. A thua si vazhdim t zbulimit t “afrsive dhe afrimeve midis jetve dhe prtej-jetve” t t birit...
Ose si shembllim tjetr i filozofis” s nj dhimbjeje tjetr, n ann tjetr t oqeanit njerzor, se pr jetn mund t shkruhet sidomos pas vdekjeve...
N faqen e par t librit, si kushtim, lexojm:
Do t dshiroja nj mendje tjetr, nj trup tjetr dhe nj tjetr jet.
Mos sht ca si shum kjo q krkoj?
Fraser Sutherland, nuk e z n’goje t birin. As jetn as pas-jetn e tij. Ai thjesht luan fjalsh me “sikur-e”. Prej nga ka zgjedhur edhe titullin e librit: “The Philosophy Of As If”. Por, me dy fjal, ’sht filosofia e “sikur…”
…mbshtet prshtatjen e nj kndvshtrimi me “…sikur” ndaj njohurive, fakteve, t kuptuarit dhe vetdijes. Kshtu njerzit inkurajohen t testojn apo prshkojn konstrukte t ndryshme t ngjarjeve meprirjen pr t’i par se ’mund t ndodh nse ata veprojn “sikur” kto konstrukte jan si marrin prsipr t’I shohin ata. “Sikur…” plotson nocionin inspirues t alternativizmit konstruktiv, q bazohet n iden se ka nj infinit mnyrash e rrugsh pr t ndrtuar jetn dhe botn.
Tr ’ka njerzit sht mir t dijn n kt siprmarrje letake, sht t relaksojn konstruktet e dikaje, t’i gzohen mundsis s nj konstrukti apo forme tjetr, dhe m tej testimin e ktyre varianteve sikur ato t jen trajta t tjera t vrteta.
Nse kto alternativa nuk provohen dot t dobishme (por, edhe nse po, testohen si thjesht eksperimente), ndokush mund t vazhdoj t formuloj variante t tjera konstruktesh t t njjta ngjarjeve dhe veprimeve me “sikur…” n vend t mparshmeve. Duke inkurajuar kt mnyr lojacake t eksplorimit, orvajtja bhet nj eksperiment q njerzit e prdorin si verfikim t ndrtimit dhe qndress s hipotezave t veta.
Tri poezi nga Libri: Malcolm
Pothuaj N Shtpi
Prtej ports s pasme s shtpis
diku n oborrin aty mbajti kmbt,
a thua ngrir n bor,
duke sfiduar t ftohtt
si nj dhelpr maj kodre,
a si nj qen gjahu n prgjim,
N qendr t qetsis
S nj tjetr bote.
’vall nuhat n t ftohtin e skajshm?
’zra vijn prej s largu?
Joshja e viktims? Troku i thundrave t kuajve t parajss?
Prgjues mbeti,
Pr minuta t tra.
fardo t’i jet endè aty rrotull,
fardo t’i jet shfaqur at dit.
Ai iu dha, u dorzua...
Por at dit u kthye aprnd pr drekn,
duke ln pr m von ’ka do t ndodhte.
E gjelbr deti
Nj grua vuri re tek un syt e gjelbr
Un pata menduar se ishin n blu t znt
Pasksaj duhet t msohem me kt, t pranoj,
xhelozin, zilin, dhe t qenit naiv,
shkatrruar nn siprfaqen e ujit
premtimin e trazuar t nj qielli t rrnuar.
Nj det pas stuhie
nxjerr n breg nj djalosh i cili,
pr shkak t s ardhmes q i kan ofruar,
del prej meje dhe largohet.
Grusht
At dit n trotuar
Nj i panjohur m goditi n fytyr
S’e mora vesh kurr prse…
Nuk isha duke folur n cellular
por mbase ishte thjesht nj gjest simpatie
ose urrejtje ndaj universit,
ose nuk plqente dukjen time,
ose ishte ngritur me humor t keq nga shtrati
ose s’kishte shtrat fare, njeriu i shkret
Ose urrejtje krejt t paklasifikueshme…
Edhe vet kisha menduar t goditja ndonj t panjohur,
Por kurr s’munda t gjeja ndonj shkak.
Asnj i panjohur s’m ka goditur
Dhe ngjarja m sipr s’ka ndodhur.
Prktheu e prgatiti : Faruk Myrtaj