Alush Shima, jeta mes ngjyrave dhe botëve të ndryshme

Atelieja e Alush Shimës
është e gjerë dhe plot me
piktura. Në ngrohtësinë
e ambientit dëgjohen nota të
lehta të një muzike klasike. Atmosferë
me shumë ngjyra dhe
e këndshme në çrregullsinë e
vet. Nuk e di si ndihet një piktor
midis dhjetëra fëmijëve
shpirtërorë - Krijues me shumë
fëmijë? Baba melankolik, i cili
kërkon në çdo mënyrë fëmijët
që humbi duke shitur veprat
e tij? Alush Shima tashmë me
thinja dhe 70 vjeç endet si prifti
parësor i një sinodi të shenjtë
ikonik. Kështu m‘u duk kur
kaluam nga prezantimi i parë
me njëri-tjetrin te biseda.
- "Çfarë ke për të thënë për
traditën shqiptare ikonike"? - e
pyeta
- "Tri janë pikat kyçe të traditës
së pikturës në Shqipëri
përpara vitit 1990. E para ishte
shkolla metabizantine e Beratit
(nga 1550). Bëhet fjalë për
"Patriarkun" Onufër dhe pasardhësit
e tij, të cilët i shërbyen
artistikisht dhe ideologjikisht
besimit kishtar ortodoks, duke
marrë tema qoftë edhe me
një farë hezitimi nga realiteti
etnografik, laografik dhe karakterologjik
të atdheut të tij.
David Selenica dhe piktorët
nga Korça, në vazhdim të tij
përcollën një tematologji kostumografike,
skenografike dhe
peizazhografike që ilustronte
pjesë reale të jetës popullore
të çdo shqiptari qoftë edhe me
penel "të paguximshëm".
Stacioni i dytë ishte viti 1880
viti kur ringjallja e ndërgjegjes
kombëtare shqiptare nxori në
pah një sërë artistësh dhe intelektualë
të denjë. Sigurisht,
artistët ishin amatorë autodidaktë
ose pasardhës së traditës
popullore të piktorëve të fshatit,
veprat e të cilëve zbukuronin
shtëpitë e të pasurve, kupolat
dhe fasadat e shtëpive - si në
Gjirokastër, Berat, Krujë dhe në
qytete të tjera. Këta piktorë popullorë,
të gjendur jashtë traditës
kishtare filluan të pasurohen
me qytetarë autodidaktë, arti i
të cilëve mbështetej kryesisht
te talenti i lindur, në mësimin
popullor dhe jo në studimet
akademike. Fill pas viteve 1920-
1930 u shfaq një numër artistësh
shqiptarë që studiuan në Greqi
dhe në Evropën Perëndimore.
Këta do të ishin themeluesit e
një shkolle kombëtare shqiptare.
Por shumica e tyre u kthyen
në Shqipëri gjatë pushtimit
(1940-1944 ) dhe nën rrethanat
që vijuan nuk mundën të krijonin.
Sepse regjimi komunist
bllokoi tërësisht shprehjen e
lirë.
Natyrisht, sistemi enverist
nuk i shihte me sy të mirë piktorët
që kishin studiuar në
Perëndim, madje shumë prej
tyre i quajti armiq të popullit
dhe shpiku krijimin e një brezi
të ri të piktorëve të "devotshëm",(
në të vërtetë të "rekrutuar")
të cilët i dërgoi me studime
në vendet lindore socialiste dhe
kryesisht në Bashkimin Sovjetik.
Këta u kthyen dhe, bashkë
me të tjerë, u bënë pjesë e
shërbimit të partisë si shprehës
ideologjikë të regjimit. Të
tjerë heshtën ose nënkuptuan
shumë duke treguar rezistencën
e tyre të brendshme dhe kjo
nuk ishte një rrugë pa krye nga
ana shpirtërore, sepse sistemi i
atëhershëm e dinte çfarë do të
thotë të harxhosh forcat e çdo
kundërshtari.
Alush Shima hyn në kategorinë
e të dytëve. Shumë
vepra të tij ishin në kundërshtim
me regjimin dhe shumë prej
tyre u detyrua t‘i digjte që të
mos rrezikonte familja e tij. Më
përpara dhe më pas vitit 1990
krijoji profilin e tij artistik e
kritik përballë regjimit që kaq
shumë e rraskapiti atdheun e tij.
- "Si të mos vuash», më tha,
"kur në telajon e piktorit ngjyra
mbizotëruese ishte ngjyra fashisto-
komuniste? Shih veprën që
ndodhet në fasadën e muzeumit
përballë statujës së Skënderbeut.
Të gjitha copat e mozaikut
të kësaj vepre artistike i thoshin
një gënjeshtër të madhe bashkatdhetarëve
të mi, gënjeshtrën
se vendi ecte përpara i patundur
dhe krenar dhe i suksesshëm,
ndërkohë që (rreth 1985) shqiptarët
zhyteshin në krizën
ekonomike dhe sociale nga ‘44
dhe më pas". Frytet e këtyre
përgënjeshtrimeve dhe zhgënjimeve
ishin verbëria melankolike
e fi gurave në pikturat e tij, pritja
e tyre fataliste, akulli sentimental,
gojët që nuk shprehnin asnjë
fjalë dhe thirrjet e padëgjuara së
protestës së shpirtrave.
- "A do ta hiqnit, në rast se do
ishit ministër i Kulturës, mozaikun
e muzeumit"?
- "Jo, në historinë e artit shqiptar
duhet një vepër e tillë si
shprehje e rekrutimit dhe mashtrimit.
Veprat e artit nuk duhen
shkatërruar, pavarësisht se thonë
gënjeshtra".
- "A u shfaq, qoftë edhe në
formë komploti, ndonjë veprim
rezistence gjatë tiranisë enveriste"?
- "Po, një pjesë e artistëve
rezistuan, por egoistët ishin të
shumtë! Hipokritët, gjithashtu...
Si të bëhesh më i qartë? Duke
bërë autocensurë shpëtonim
familjarët tanë...sepse ajo diktaturë
ishte jashtëzakonisht
shtypëse".
-"Më tregoni rezistencën tuaj
artistike".
-"Shih aty, verbëria, ulërima
në atë gojë, përulja e kokës,
shprehja fataliste, domethënë
pikërisht mungesa e shprehjes,
rezistenca e brendshme, ekzekutimi"...
Grekët kritikë të artit shqiptarë
e lavdëruan si kolorist të rëndësishëm,
si piktor me ndriçim të
theksuar dhe mjeshtër të përshkrimit
të peizazheve. Të tjerët
e quajtën shprehës të gëzimit
të jetës, skenograf i skenave të
shpirtit, si penel të frymëzuar që
sjell pikturat në jetë. Veprat e tij
këtë ilustrojnë. Gëzimi, ngjyrat
e gjalla, lulet shumëngjyrëshe,
pjesët tradicionale piktoreske,
mungesa e dritëhijeve në grada
të ndryshme, ekzistenca e dehur
e shumë ngjyrave të natyrës
shqiptare, fi gura njerëzore jashtë
çdo ambienti të banuar janë disa
nga karakteristikat e qëndrimit
artistik të këtij piktori. Biseda me
Alushin është e politizuar. Nuk
është empatike. Ai ecën në masën
e forcave dhe dobësive njerëzore.
Nuk i druhet të vërtetës. Kupton
me humanizëm ata që s‘i rezistuan
dot sistemit, shmang heronjtë
"e mirëqenë". Nuk mburret për
sukseset e tij. Është i matur dhe i
plotë në gjithçka. Atyre që vërtet
janë të suksesshëm nuk u përket
mendjemadhësia dhe fudullëku.
Dhe artisti Shima nuk ishte as
arrogant dhe as kryelartë, sepse
ishte vetja e tij.Atelieja e Alush Shimës
është e gjerë dhe plot me
piktura. Në ngrohtësinë
e ambientit dëgjohen nota të
lehta të një muzike klasike. Atmosferë
me shumë ngjyra dhe
e këndshme në çrregullsinë e
vet. Nuk e di si ndihet një piktor
midis dhjetëra fëmijëve
shpirtërorë - Krijues me shumë
fëmijë? Baba melankolik, i cili
kërkon në çdo mënyrë fëmijët
që humbi duke shitur veprat
e tij? Alush Shima tashmë me
thinja dhe 70 vjeç endet si prifti
parësor i një sinodi të shenjtë
ikonik. Kështu m‘u duk kur
kaluam nga prezantimi i parë
me njëri-tjetrin te biseda.
- "Çfarë ke për të thënë për
traditën shqiptare ikonike"? - e
pyeta
- "Tri janë pikat kyçe të traditës
së pikturës në Shqipëri
përpara vitit 1990. E para ishte
shkolla metabizantine e Beratit
(nga 1550). Bëhet fjalë për
"Patriarkun" Onufër dhe pasardhësit
e tij, të cilët i shërbyen
artistikisht dhe ideologjikisht
besimit kishtar ortodoks, duke
marrë tema qoftë edhe me
një farë hezitimi nga realiteti
etnografik, laografik dhe karakterologjik
të atdheut të tij.
David Selenica dhe piktorët
nga Korça, në vazhdim të tij
përcollën një tematologji kostumografike,
skenografike dhe
peizazhografike që ilustronte
pjesë reale të jetës popullore
të çdo shqiptari qoftë edhe me
penel "të paguximshëm".
Stacioni i dytë ishte viti 1880
viti kur ringjallja e ndërgjegjes
kombëtare shqiptare nxori në
pah një sërë artistësh dhe intelektualë
të denjë. Sigurisht,
artistët ishin amatorë autodidaktë
ose pasardhës së traditës
popullore të piktorëve të fshatit,
veprat e të cilëve zbukuronin
shtëpitë e të pasurve, kupolat
dhe fasadat e shtëpive - si në
Gjirokastër, Berat, Krujë dhe në
qytete të tjera. Këta piktorë popullorë,
të gjendur jashtë traditës
kishtare filluan të pasurohen
me qytetarë autodidaktë, arti i
të cilëve mbështetej kryesisht
te talenti i lindur, në mësimin
popullor dhe jo në studimet
akademike. Fill pas viteve 1920-
1930 u shfaq një numër artistësh
shqiptarë që studiuan në Greqi
dhe në Evropën Perëndimore.
Këta do të ishin themeluesit e
një shkolle kombëtare shqiptare.
Por shumica e tyre u kthyen
në Shqipëri gjatë pushtimit
(1940-1944 ) dhe nën rrethanat
që vijuan nuk mundën të krijonin.
Sepse regjimi komunist
bllokoi tërësisht shprehjen e
lirë.
Natyrisht, sistemi enverist
nuk i shihte me sy të mirë piktorët
që kishin studiuar në
Perëndim, madje shumë prej
tyre i quajti armiq të popullit
dhe shpiku krijimin e një brezi
të ri të piktorëve të "devotshëm",(
në të vërtetë të "rekrutuar")
të cilët i dërgoi me studime
në vendet lindore socialiste dhe
kryesisht në Bashkimin Sovjetik.
Këta u kthyen dhe, bashkë
me të tjerë, u bënë pjesë e
shërbimit të partisë si shprehës
ideologjikë të regjimit. Të
tjerë heshtën ose nënkuptuan
shumë duke treguar rezistencën
e tyre të brendshme dhe kjo
nuk ishte një rrugë pa krye nga
ana shpirtërore, sepse sistemi i
atëhershëm e dinte çfarë do të
thotë të harxhosh forcat e çdo
kundërshtari.
Alush Shima hyn në kategorinë
e të dytëve. Shumë
vepra të tij ishin në kundërshtim
me regjimin dhe shumë prej
tyre u detyrua t‘i digjte që të
mos rrezikonte familja e tij. Më
përpara dhe më pas vitit 1990
krijoji profilin e tij artistik e
kritik përballë regjimit që kaq
shumë e rraskapiti atdheun e tij.
- "Si të mos vuash», më tha,
"kur në telajon e piktorit ngjyra
mbizotëruese ishte ngjyra fashisto-
komuniste? Shih veprën që
ndodhet në fasadën e muzeumit
përballë statujës së Skënderbeut.
Të gjitha copat e mozaikut
të kësaj vepre artistike i thoshin
një gënjeshtër të madhe bashkatdhetarëve
të mi, gënjeshtrën
se vendi ecte përpara i patundur
dhe krenar dhe i suksesshëm,
ndërkohë që (rreth 1985) shqiptarët
zhyteshin në krizën
ekonomike dhe sociale nga ‘44
dhe më pas". Frytet e këtyre
përgënjeshtrimeve dhe zhgënjimeve
ishin verbëria melankolike
e fi gurave në pikturat e tij, pritja
e tyre fataliste, akulli sentimental,
gojët që nuk shprehnin asnjë
fjalë dhe thirrjet e padëgjuara së
protestës së shpirtrave.
- "A do ta hiqnit, në rast se do
ishit ministër i Kulturës, mozaikun
e muzeumit"?
- "Jo, në historinë e artit shqiptar
duhet një vepër e tillë si
shprehje e rekrutimit dhe mashtrimit.
Veprat e artit nuk duhen
shkatërruar, pavarësisht se thonë
gënjeshtra".
- "A u shfaq, qoftë edhe në
formë komploti, ndonjë veprim
rezistence gjatë tiranisë enveriste"?
- "Po, një pjesë e artistëve
rezistuan, por egoistët ishin të
shumtë! Hipokritët, gjithashtu...
Si të bëhesh më i qartë? Duke
bërë autocensurë shpëtonim
familjarët tanë...sepse ajo diktaturë
ishte jashtëzakonisht
shtypëse".
-"Më tregoni rezistencën tuaj
artistike".
-"Shih aty, verbëria, ulërima
në atë gojë, përulja e kokës,
shprehja fataliste, domethënë
pikërisht mungesa e shprehjes,
rezistenca e brendshme, ekzekutimi"...
Grekët kritikë të artit shqiptarë
e lavdëruan si kolorist të rëndësishëm,
si piktor me ndriçim të
theksuar dhe mjeshtër të përshkrimit
të peizazheve. Të tjerët
e quajtën shprehës të gëzimit
të jetës, skenograf i skenave të
shpirtit, si penel të frymëzuar që
sjell pikturat në jetë. Veprat e tij
këtë ilustrojnë. Gëzimi, ngjyrat
e gjalla, lulet shumëngjyrëshe,
pjesët tradicionale piktoreske,
mungesa e dritëhijeve në grada
të ndryshme, ekzistenca e dehur
e shumë ngjyrave të natyrës
shqiptare, fi gura njerëzore jashtë
çdo ambienti të banuar janë disa
nga karakteristikat e qëndrimit
artistik të këtij piktori. Biseda me
Alushin është e politizuar. Nuk
është empatike. Ai ecën në masën
e forcave dhe dobësive njerëzore.
Nuk i druhet të vërtetës. Kupton
me humanizëm ata që s‘i rezistuan
dot sistemit, shmang heronjtë
"e mirëqenë". Nuk mburret për
sukseset e tij. Është i matur dhe i
plotë në gjithçka. Atyre që vërtet
janë të suksesshëm nuk u përket
mendjemadhësia dhe fudullëku.
Dhe artisti Shima nuk ishte as
arrogant dhe as kryelartë, sepse
ishte vetja e tij.