Analiza/Këshilla britanike për konservatorë të guximshëm

“There is much more to government than management” - qeverisje do të thotë më shumë se administrim. Për të qeverisur me sukses është e nevojshme të fitosh betejat kulturore si ajo për rehabilitimin e tregut të lirë dhe për afirmimin e individit në krahasim me fuqinë e madhe të ndërmarrjeve private dhe shtetërore. Nëse ky është paralajmërimi i kokave të Qendrës Konservatore për Studimin e Politikave (Centre for Policy Studies) që sapo i kanë drejtuar kryeministrit britanik David Kameron, sigurisht këto këshilla të tyre mund të jenë të dobishme për të djathtën luftarake  dhe të pushtetit, si ajo shqiptare.
Qëllimi i Tim Morgan - analist financiar, strateg politik dhe autor i “The quest for change and renewal” - është e gjitha në nëntitull e pamfletit: “Si të mbushim boshllëkun e ideologjisë së qendrës së djathtë”. Sepse siguria themelore është se “prania e një vizioni ideologjik, të pranuar gjerësisht nga elektorati, është një domosdoshmëri, nëse ndonjë mbështetje publike duhet të sigurohet për reformat e mëdha”. Një ekzekutiv për t’u konsideruar “i suksesshëm”, duhet të plotësojë dy kritere: së pari, të sigurojë një administrim të mirë (ekonomi në zgjerim, shërbimet publike me cilësi, financat publike në kontroll, mbrojtje të kombit); së dyti, invertimi i rendit të të menduarit të zakonshëm të opinionit publik. Qendra për Studimin e Politikave, në studimin e tij, nuk zgjatet shumë në çështjet e administratës - ato janë dhe janë të mëdha, thotë Morgan, si pasojë e një recesioni ekonomik të paparë - në vend  të kësaj ai shqetësohet për të kujtuar se një ekzekutiv ose vazhdon paralelisht në dy binarë (administrativ dhe ideal), ose është e paracaktuar të dalë jashtë binarëve në bigëzimin e parë elektoral.
Janë të nevojshme fishekë intelektuale për një sfidë që është fituar në të kaluarën, për të qëndruar në historinë e gjatë të demokracisë në botë, nga laburisti Clement Attlee (1945-1951) ose nga konservatorja Margaret Theçer (1979-1990). Attlee, menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore, shpjegoi se nuk do të bënte  politikën “biznes si zakonisht”, që kishte karakterizuar fazën e mëpasme e të Luftës së parë Botërore; mobilizoi  elektoratin për të mundur “nevojat, sëmundjet, paditurinë mjerimin dhe plogështisë”, një plan mirëqenie, shtetëzime dhe politika keynesiane. Dyshja administrim i mirë - ideale të mira është në rrënjë dhe të suksesit të Theçer: Zonja e Hekurt  propozoi privatizime, decentralizim, taksat më të ulëta, por i vendosi këto zgjedhje në një "ideologji koherente" që kishte për qëllim të rivendoste një ekuilibër të shëndetshëm në mes të shtetit tepër ndërhyrës dhe individit  tepër të shtypur ("ideologji koherente" që Qendra për Studimin e Politikave ndihmoi në formësim). Sipas Morgan, megjithatë, laburisti Tony Bler nuk ka bëri asgjë tjetër veçse krijoi një ideologji "sintetike", i zgjuar në një përzierje mirëqenies se Attlee dhe tregut të lirë të Theçerit.
Me pak fjalë, çfarë duhet të bëjë sot Kameron dhe të gjithë konservatorët? Së pari, nuk duhet të qëndrojnë duarkryq dhe sfidojnë  të majtën në këtë fushë betejë intelektuale. Objektivi i parë është "rehabilitimi i kapitalizmin",  që është kryesisht “tregu i lirë”: sepse ai i sotëm është “bastardizuar”, sepse kriza është gjeneruar nga dëshira e pakontrollueshme për të formuar kartele dhe monopole, të fusë në kafaz rregullatorët, të fshehë informacionin konsumatorit. Kapitalizmi duhet "që të shërbejë secilin prej nesh", dhe të gjitha masat që sjellin këtë synim duhet të ndiqen dhe publikuar: më shumë fuqi për aksionarët, futja e procedurave të falimentimit për institucionet financiare shumë të mëdha, parandalimi i flluskave spekulative (pasuri të patundshme ose financiare), kontrata më të qarta dhe më pak klauzolat  të fshehura, transparencë dhe meritokraci.
Për të bindur njerëzit, ndër të tjera, nuk duhet të kemi frikë për të bërë krahasimin në një plan “etik”, duke sfiduar parulla të ngulitura nga vitet Blerizmit. Tejkalimet e shkaktuara nga një barazi e përgjithshme janë të njohura: “Një shoqëri që merret me suksesin është një shoqëri  që mohon arritjen e qëllimeve me përkushtim dhe aftësi, dhe një shoqëri që është anti-etike me angazhim është një shoqëri, që me dashje apo jo, ka zgjedhur një rrugë të rënies së shpejtë ekonomike”. Raporti i Qendrës për Studime të Politikave kthehet në këtë pikë në një manual politik: kur ne sot dëgjojmë të “domosdoshme për të mbrojtur të drejtat e punëtorëve”, sugjeron Morgan, ne duhet të kujtojmë që në realitet do të thotë "për të mbrojtur privilegjet e atyre që tashmë e kanë një punë, edhe nëse ajo e bën të vështirë për të papunët gjetjen e një pune”. Dhe në shembuj të tjerë.
Së fundi, hap vendimtar është konservatorët modernë “2.0” - për të përdorur metaforën e kompjuterit - është që të "mbrojë liritë individuale nga inkursionet e makinës shtetërore dhe interesat e korporatave private”. Është e vetmja mënyrë që të shkohet - në një mënyrë jo-populiste - në ndjenjën gjithnjë e më shumë të përhapur në popullsi që shoqëria është e ndarë mes "ne" dhe "ata", mes të pasurve dhe të fuqishme: dekurajim shpenzimeve të çmendura të institucioneve publike, bllokimin e ndërhyrjeve si për shembull përgjimi telefonik (nga ana e medias, në Mbretëria e Bashkuar), të asgjësojmë korrupsionin në polici dhe promovimin e transparencës në shpërndarjen e super pagave. Shtrëngesa fiskale është asgjë pa rritjen ekonomike. Por asketizmit dhe rritja ekonomike bëhet një mirazh pa një luftë paraprake për të fituar "zemrat dhe mendjet" e votuesve në favor të reformave jopopullore (por jo anti-popullore). E drejta e italisht, qoftë vetëm për të siguruar që paga minimale të disiplinës fiskale ka pasur për të mbështetur një qeveri e teknikë, të përkthyer dhe të marrë shënime.
E djathta shqiptare e favorizuar nga rritja modeste ekonomike në kohë krize i duhet të çrrënjosë korrupsionin në drejtësi, të promovojë transparencën e shpenzimeve të ministrive ( projekti i qeverisë për të nxjerrë on-line të gjitha shpenzimet), reforma integruese sipas traditës juridike shqiptare për të qenë brenda një ideologjie  konservatore europiane.
Përgatiti L. Lita