Ballkani dhe tregjet e kapitalit
Vendet e Ballkanit Perndimor po synojn tregjet ndrkombtare t kapitalit si burim financimi. Investuesit n kto tregje para se t vendosin pr dhnien e nj huaje i referohen vlersimit t riskut t kredis. Agjencit e mdha t vlersimit kategorizojn nivelin e riskut q paraqesin titujt e borxhit jo vetm t emetuesve tregtar (si jan firmat), por edhe t shteteve. Vlersimet e bonitetit q ofrohen nga kto agjenci u ofrojn pjesmarrsve n treg transparenc dhe nj kriter t njsuar n plan ndrkombtar pr riskun e kredis. Vlersimi i riskut t kredis pr shtetet llogarit probabilitetin e mosshlyerjes s borxhit t marr prej tyre. Agjencit kryesore t vlersimit japin nota pr bonitetin. M t njohurat jan ato t prdorura nga Moody's, Standard & Poor's apo Fitch, dhe q shkojn nga AAA pr aftsi shum t mir paguese dhe praktikisht asnj rrezik mosshlyerje, e deri n C (Moody's) apo D (Standard & Poor's dhe Fitch) q tregon se subjekti i vlersuar nuk ka aftsi shlyerje. Ky sistem i njsuar vlersimi redukton pasigurin e investuesve lidhur me riskun q paraqesin firmat apo shtetet huamarrse. Avantazhi pr huamarrsit sht aksesi n tregjet ndrkombtare t kapitalit.
Vlersimit t riskut t kredis s nj shteti apo si quhet ndryshe "sovereign ratings", i kushtohet vmendje e veant jo vetm sepse disa nga aktort m t rndsishm n tregjet e kapitalit jan shtete t caktuara, por edhe sepse ky vlersim prbn bazn pr prcaktimin e riskut pr emetues t tjer nga i njjti vend. N analizn q i bhet riskut t kredis s nj shteti shihet edhe nse treguesit flasin pr nj stabilitet t qndrueshm apo nse ka faktor q rrezikojn kt stabilitet. Vladimir Gligorov, ekonomist i lart pran Institutit t Vjens pr Studime Ekonomike, shpjegon: "Kur flasim pr stabilitetin makroekonomik kemi parasysh politikn fiskale dhe ekuilibrin buxhetor. Kur vendet kan monedh t tyre vlersohet edhe rreziku i nj zhvlersimi t monedhs. M tej vlersohen aspekte q kan t bjn me stabilitetin social pasi kjo ka t bj me performancn e sektorit publik. Edhe aspektet q kan t bjn me kontekstin rajonal jan t rndsishme. Nse nj vend fqinj prballet me probleme, ather edhe vendi q vlersohet mund t ndikohet negativisht". Vendet e Evrops Juglindore, jasht BE-s, pr shkak t vlersimit t tyre si "subprimes", pra me nivel t lart risku, tradicionalisht kan marr hua nga FMN-ja, Banka Botrore apo nga partner t tjer. Por koht e fundit edhe kto vende i jan drejtuar tregjeve ndrkombtare t kapitalit. Kroacia ka traditn m t gjat. Shqipria planifikon t shes obligacionin e saj t par ndrkombtar me hedhjen n treg n muajin maj t nj eurobondi prej 300 milion eurosh me maturim tre deri pesvjear. Shqipria vlersohet me notn B1 nga agjencia e vlersimit t riskut t kreditimit, Moody's, q do t thot katr shkall m posht se niveli i investimit, dhe n nj rang me Bjellorusin dhe Mongolin. Por shanset e Shqipris pr t gjetur investues jan t mira po t merren parasysh faktor t tjer si rritja e parashikuar ekonomike prej rreth 2% n 2010, apo antarsimi n NATO vitin e kaluar. Analisti Vladimir Gligorov: "Shqipria ka shanse t mira suksesi pasi sht nj nga vendet e pakta q nuk pati recesion dhe pret nj rritje t shndosh kt vit. Pra mund t ket interes t investuesve t vendosin para n Shqipri".
Edhe Maqedonia emetoi vitin e kaluar me sukses nj obligacion prej 175 milion eurosh dhe planifikon emetimin e nj eurobondi t ri kt vit. Huaja do t shrbej pjesrisht pr financimin e projekteve n infrastruktur. Agjencia e vlersimit Fitch e vlersoi eurobondin e Maqedonis vitin e kaluar me notn BB+. Serbia gjithashtu po merr n konsiderat mundsin e financimit n tregjet ndrkombtare t kapitalit. N prgjithsi perspektiva evropiane e ktyre vendeve i rrit shanset pr vlersim m t lart jo vetm nga agjencit e vlersimit t riskut t kredis, por edhe nga huadhns t tjer institucional. Marion Muhlberger nga departamenti i krkimeve pran banks gjermane “Deutsche Bank”, shpjegon: "Ky sht nj sinjal pozitiv shum i rndsishm pr investuesit q shohin kshtu se kto vende bjn pjes n "klub". Kjo do t thot se ato kan arritur t harmonizojn legjislacionin e tyre me at t BE-s. Pra investuesit kan siguri pr mjedisin n t cilin investojn dhe veprojn".