Detyrat politike & aktorët

Nj teatr po propozon t hap Kryeministri dhe fronti i artistve t prdorur politikisht u hodh pr ta kundrshtuar. Sikur ndjeshmria t ishte m e madhe pr nj vepr arti, n sqim przgjedhjeje e shqetsime t kohs – do kishim m shum teatro n kta 20 vjet. Artist, ata q brtasin me t madhe se Kryeministri po ia fuska kot, se nuk jemi gati pr t
“humor”, se gjrat serioze jan aq thell sa akoma nuk po ja shohin fundin - ia kan gjetur hilen politiks. Meq thuhet se ligji nuk funksionon (sepse tinzarisht kjo gj nuk u leverdis artistve) dhe pse ka t paktn 10 vite q rri zbuluar pr t’u zbatuar, guri dhe arra pas ksaj i sht dorzuar komunitetit teatror. Kur sht ngacmuar vullneti politik, sht dhn prova se komuniteti e ka fuqin ta nxis. Madje dhe t shpraz gjith ligsit e politiks pr t mos hapur teatr, a pr ta shkatrruar ose m keq akoma, pr t’i tjetrsuar institucionet publike. Ky sht shembulli q u dha n kryeqytet n fillimmijvjeari, kur ministri i Kulturs n at koh e nxiti kt komunitet ta kundrshtonte n rrug, n protesta. Pra ishte nj rast kur nga nj ministr Kulture po shpallej mbyllja e teatrit me ligj.

I duhet kujtuar komunitetit teatror ky rast unikal. Artistt i treguan pr her t par n nj, se ishin gati t jepnin jetn pr teatrin. Kshtu ndryshoi ligji famkeq pr teatrin duke shkaktuar nj “tronditje” tjetr, por pak m von; tregun e lir. A ishin gati artistt t siguronin vet para, t jetonin n liri t plot!? Fakti q ky ligj prej 10 vitesh nuk zbatohet, madje vet artistt me pesimizmin e tyre e kan
t paaplikueshm sepse edhe kjo puna e konkurrencs do kllqe. Meraku se nuk po krijohet dot nj qendr kombtare pr teatrin nuk duhej t lindte n fakt sot, por shum vite m par. Kryeministri sht krejt brenda arsyes artistike kur u sugjeron aktorve ta ken nj Teatr Kombtar t Komedis, pr t cilin ashtu si ka shkruar pr “standard”, dramaturgu Stefan apaliku; sht gj e rrall q nj Kryeministr t flas pr teatrin n kt vend. Sidomos pr ta ndrtuar at, as pr ta shprngulur, as pr ta injoruar n nj qendr biznesi, dhe as pr ta tjetrsuar at. Ironia e madhe ktu sht tek komuniteti teatror q prher merret me pasojn dhe jo me logjikn duke e prdorur kt t fundit si energji pr politikn. Rrall, n mos hi, kemi par n kto 20 vjet shqis kaq t fshehur, e shndrruar n ndjeshmri kaq negative nga aktort e regjisort e teatrit n Tiran. Kto quhen detyra politike n kahun e kundrt t qenies s nj artisti. N vend q kmbngulnin pr nisjen e zbatimit t ligjit pr teatrin me koh dhe secili tani, me siguri, t ishte pajisur me licenc si kompani teatrore. Lajmi i dal nga Ministria e Kulturs pr nisjen e puns pr Qendrn Kombtare t Teatrit, nse ky premtim qndron, nuk do t’i gjente aq n befasi aktor dhe regjisor sot. Shumica e regjisorve q qarkullojn n kryeqytet (sepse ktu bhet “lufta” pr teatrin) e kan t regjistruar nga nj shoqat, pavarsisht se askush nuk e deklaron publikisht. Mir dhe shoqata, po pse kjo form dhe jo kompani teatrore!? Shum npr gazeta e thon kompani, e t tjer q jan t kujdesshm me ligjin e thon shoqat, pasi kshtu nuk japin llogari pr detyrimet ligjore, atij ligji q parashikon konkurrencn e lir t kompanive teatrore. Me nj bisht pas; e para gj q duhej t deklaronin sht selia. Disa e pohojn kt nn z se t regjistrohesh si kompani nuk do mund m t trokasin n dyert e teatrit kombtar. Si shoqat po.

Dakord, t shfrytzosh godinat e shtetit pr ta pasur m t leht famn, si parakusht n t ardhmen, pasi nj dit ka shpres q ligji t miratohet dhe secili t shkoj n vendin e vet. Kineastt jan m prpara n kt drejtim; sapo ligji doli krijuan menjher 100 shtpi filmike, dhe pse prvoja tregoi se shteti nuk u krkoi asnjher dhe as nuk u trokiti t’ju thoshte se ku e keni selin, si sigurojn parat apo edhe t’i vinte prball detyrimit jetik. Ata mbijetuan, konkurruan, mir apo keq nuk ka rndsi, dhe rrugs jan selektuar n gati 30 shtpi filmike. Askush nuk u fsheh pas licencs si shoqata, q jua lehtsonte detyrimet ligjore. Dy her u sht dhn mundsia artistve t prdorur politikisht majtas q t shfrytzonin grandin e vjetr grek dhn pr teatrin - nj her kur Kryeministr ishte Pandeli Majko, dhe nj her Kryeministr ishte Nano, n qeverisjen e ktij t fundit madje Ministria e Kulturs pati si kshilltar nj artist, nga ata regjisor q prdoren politikisht, dhe tani “humorin” e quajn situat t turpshme pr teatrin. Ky kshilltar nuk la der pa shkundur e tundur q para se t ikte qeveria e majt, madje pak dit para, ta shfrytzonte karrigen politike sikur ta kishte “shashkn” e tij - por n ndryshim nga Kryeministri i sotm, e donte me hile, t mos e merrte vesh njeri, as artistt, as teatri se mund t’i vrsulej. Kt situat teatrore q vet artistt duan ta bjn shum politike, i jep shans dhe mundsi asaj, n t kundrt, q ta shikoj si gjithmon artistin si pak t vonuar, mbetur n injorancn komuniste, t cilt nuk duan ndryshimin, nuk duan q n kt mnyr t prfitojn prej saj - edhe pse ky rast mund t jet nj Teatr Kombtar Komedie. N asnj vend t bots nuk ndodh q artisti t rrij ditn me diell dhe t pres sa lek do t jap ministria pr nj projekt teatror apo t thartoj trut si t’ia dal me marr ca para. Por, kur artisti ktu sht m tepr pragmatist se sa ndrgjegje sht i vshtir lirimi.

Mjafton t osh pak kokn deri n Kosov dhe duhet par prvoja e atyshme, se si teatri sht m i organizuar, se kompani private teatrore krejt t pavarur nga shteti bjn jet artistike t suksesshme, marrin dhe mime jasht vendit jan teatrot privat si “Oda”, “Dodona”, apo “Monoakt” etj. Kujtojm nj prej tyre, Mentor Zymberaj, ndr rastet e vetme ndr trevat tona q po luan aktorin shtits, q moralin e artistit e merr nga t mdhenjt si Molieri, Shekspiri apo Brehti - politikisht, pse artisti duhet t jap kohn, shqetsimet e tij dhe jo t’i bhet qoshe politiks. Zymberaj as nuk e z n goj kt, vese bn krkime n lirin e tij individuale me prpjekje pr t treguar nj prvoj artisti t mirfillt, sinori ku ndahet arti me politikn. Akoma ktu tek ne nuk ka dal artisti i kohs, por vigjilon t’i hyj lojs me politikn, t prdoret e t ngrej zrin n devotshmri politike. Artistt tan kt pun e bjn mir e m mir dhe frontin e lufts e kan t qart; majtas dhe djathtas. Prandaj ndeshim sot kto debate, q n t kundrt duhen negociuar se “kompromisi” t’i vlej teatrit dhe jo nj loje, q monopoli i dijenis s saj nuk sht vetm i artistve por i t gjithve, kush po ndjek teatrin. Grotovski n teorit e tij mbi teatrin konkludon: Mjafton q dy veta t ecin n rrug, dhe nj tjetr t’i shikoj - tashm sht
teatr. E ln vet artistt n kt gjendje teatrin, sepse n radh t par u intereson atyre t jet kshtu, sesa lodhja pr t
art, por loj me moralin.