Edhe ne Shqiperi pensione private
Denisa Xhoga
Skema per fondet private te pensioneve do te jete gati brenda pak kohesh. Autoriteti i Mbikeqyrjes Financiare eshte ne perpunim e siper te ligjit per kolonen e trete, ate te pensioneve private. Burime zyrtare nga AMF-ja thone se, drafti do te jete publik, ndersa grupi i punes me aktoret kryesore, perfshire edhe ekspertet e Bankes Boterore, eshte duke punuar per reformimin e kolones se pare. Kjo skeme parashikon futjen e fondeve te pensioneve private dhe rregullimin e marredhenieve mes kontribuuesve, perfitimeve te tyre dhe Autoritetit Mbikeqyres. Ne vendin tone, aktualisht funksionojne dy shtylla te sistemit te pensioneve. Kolona e pare, e detyrueshme, kolona e dyte, pensionet suplementare dhe e treta, sigurimi vullnetar ne agjencite private qe do te krijohet pas miratimit te ketij ligji. Nderkohe kush eshte i pasiguruar mund te paguaje aktualisht siguracione vullnetare, por ne Institutin e Sigurimeve Shoqerore (ISSH).
Tre kolonat e pensioneve
Kolona e pare eshte e detyrueshme, kolona e trete eshte vullnetare. Shtylla e pare njihet me shpesh si kontributet e detyrueshme per pension. Eshte skema e pensionit te sigurt, pasi menaxhimi eshte publik, pra behet nga Instituti i Sigurimeve Shoqerore, me financim te buxhetit te shtetit. Perfitimi i pjesemarresve ne skeme eshte i percaktuar dhe i rregulluar me ligj, ne baze te kontributeve qe derdhin gjate kohes qe jane ne marredhenie pune, si nje perqindje mbi mesataren e te ardhurave mujore. Po nga ky institucion mbulohet edhe skema e pensioneve suplementare, disa prej te cilave nuk jane te bazuara te kontributet, sic eshte pensioni per personelin ushtarak. Ne te njejten kohe, ky grup do te prezantoje edhe kolonen e dyte te skemes se pensioneve ne Shqiperi. Aktualisht duhen reformuar nje sere elementesh ne sistemin aktual te kontributeve te detyrueshme. Mes tyre permenden formula e pensioneve, norma e kontributit, politika e indeksimit, evazioni apo problemet qe lindin per shkak te gjeografise se shperndarjes ne zonat urbane dhe rurale. Ne lidhje me kolonen e dyte te pensioneve, duhet percaktuar qarte mosha e hyrjes per pjesemarresit dhe ndarja e kontributeve ndermjet dy kolonave. Drejtoresha e Autoritetit te Mbikeqyrjes Financiare, Elizabeta Gjoni, ka deklaruar pak kohe me pare se skema aktuale e sigurimeve eshte me deficite, per pasoje e vetmja mundesi permiresimi, eshte zbatimi i sistemit privat suplementar te pensioneve mbi baza vullnetare. Sipas Gjonit, funksionimi i sistemit privat suplementar do te sillte permiresim, pasi dhe fondet qe jane krijuar deri tani e nxisin nje gje te tille. I vetmi element qe po pengon zbatimin e skemes se pensioneve suplementare private eshte ligji qe mbikeqyr kete sektor. Pikerisht per kete arsye, me ndryshimet e reja ai do te forcohet me tej.
Pensionet suplementare private
Per kete, AMF-ja eshte duke pergatitur ligjin e ri te pensioneve suplementare private, qe shume shpejt do te marre dhe miratimin nga qeveria. "Per mbikeqyrjen e kesaj skeme, ne kemi ende ne fuqi ligjin e miratuar qe nga viti 1995, i cili eshte mjaft i dobet. Pra, eshte e pamundur qe skema te funksionoje me kete ligj. Po ashtu, kemi pasur dhe udhezime nga FMN-ja qe skema e pensioneve private, te mbahet pezull deri ne hartimin e ligjit te ri", shprehen eksperte te AMF-se. Sipas tyre, brenda ketij viti skema e sigurimit vullnetar do te rregullohet nga ligji i ri. Aktualisht ne vendin tone, funksionojne tre institucione private, te cilat jane licencuar per dhenien e pensioneve suplementare mbi baza vullnetare. Ekspertet sqarojne se per mbikeqyrjen e tyre, nga ana e institucioneve eshte nxjerre nje udhezim, pasi ato nuk mund te mbikeqyren me ligjin e vjeter. Keshtu pritet qe, skema e pensioneve te futet ne nje tjeter dimension zhvillimi, ku permes nje ligji te ri respketiv, do te sigurohet skema e re, ajo e sigurimit vullnetar.
Institutet qe ofrojne pensione private ne Shqiperi
Ne vendin tone jane te licencuara nga Autoriteti i Mbikeqyrjes Financiare, tre institute qe ofrojne keto sherbime, te cilat jane ngritur dhe funksionojne si te tilla prej vitit 2006. Keto institute kane kapital teresisht vendas. Numri i kontribuuesve ne keto institute eshte rritur ndjeshem gjate vitit qe lame pas. Ne fund te vitit 2007, ishin vetem 2.872 persona kontribuues ne skemen e pensioneve private, ndersa ne fund te vitit 2008, ky numer arriti ne 3.861 persona per te tre institutet, ose nje rritje me 34.4 per qind. Ne te njejten menyre eshte zgjeruar edhe vlera e kontributeve ne total. Ne vitin 2007, shuma e kontributeve, sipas statistikave zyrtare te AMF-se, ishte me shume se 32 milione leke, ndersa ne fund te vitit 2008 kjo shume ishte me shume se 53 milione leke, duke shenuar nje rritje prej rreth 65 perqindesh. Kolona e trete e skemes se pensioneve private, eshte vullnetare dhe bazohet teresisht ne menaxhimin privat te kontributeve, plotesisht te financuara. Edhe ne kete rast kontributi eshte i percaktuar, por skema eshte individuale dhe profesionale. Marredheniet jane te rregulluara me ligjin e vitit 1995 "Per pensionet suplementare dhe institutet e pensioneve private".
AMF kontrollon te gjitha fondet private te pensioneve
Ashtu sic shihet ne skeme, fondet private te pensioneve nepermjet kompanive menaxhuese, varen drejtperdrejt nga AMF-ja, e cila i licencon, i mbikeqyr dhe i rregullon marredheniet e varesise mes tyre. Per kryerjen e transaksioneve eshte e detyrueshme perfshirja e sistemit bankar, qe ne kete rast kryen rolin e depozitarit. Nderkaq, marredheniet mes kontribuuesve ne skeme dhe kompanive menaxhuese rregullohen me anen e kontratave. Keto te fundit mund te jene individuale, pra fond individual i pensionit vullnetar, ose kolektiv dhe rregullohen nga punedhenesi. Ne kete rast, fondi i pensioneve profesionale.
Koeficienti eshte percaktues per nivelin e pensionit qe perfitohet
Koeficientet e indeksimit per bazen e vleresimit vjetor per llogaritjen fillestare te pensioneve, do te jete percaktues per masen e pensionit qe marrin perfituesit. Per kete, duhet theksuar fakti se, ne nentor te vitit te kaluar eshte ulur koeficienti i indeksimit te bazes se vleresimit vjetor financiar. Keshtu, paga referuese do te shumezohet me indeksin perkates. Dhe ne baze te saj llogaritet pensioni, per ata qe do te dalin nga 1 janari 2008. Sic dihet, per llogaritjen e pensionit merren 3 vite te 10 viteve te fundit, per te cilin punemarresi ka paguar kontributet. Sipas eksperteve, koeficientet e indeksuar te pagave qe rriten nga viti ne vit, sjellin rritje te perqindjes perfituese per pensionistet qe do te marrin te drejten pas ketij vendimi. Llogaritja e koeficienteve te indeksimit te bazes se vleresuar individuale te cdo kontribuuesi, behet mbi bazen e te ardhurave nga kontributet e evidentuara sipas bilanceve financiare te viteve 2005, 2006 dhe 2007 dhe mbi bazen e te dhenave statistikore te numrit te personave qe kane kontribuar sipas viteve.
Llogaritja e mases se koeficienteve
Ekspertet shpjegojne menyren e llogaritjes se mases se koeficienteve. Sipas relacionit, duke pjesetuar te ardhurat nga kontributet me numrin e kontribuuesve per cdo vit, del ngarkesa vjetore mesatare e kontributeve per cdo kontribuues. Kjo ngarkese e kontributeve, e vene ne raport me ngarkesen mesatare te vitit pararendes, jep indeksin e rivleresimit te pagave, mbi te cilat jane derdhur kontributet. Per te percaktuar koeficientet e indeksimit sipas viteve ne fund te vitit te kaluar u konstatua se, ngarkesa mesatare vjetore e kontributeve ishte me e ulet se vitet e meparshme. Kjo per shkak se ne vitin 2006 norma e kontributit u reduktua me 9 pike ose me rreth 25%. Ekspertet shpjegojne se, duke pasur parasysh koeficientin e llogaritur si me siper per te gjithe personat qe dalin ne pension nga 1.1.2006 e ne vazhdim, pagat mbi te cilat jane derdhur kontributet nga 1.1.1994 dhe deri ne momentin e lenies se punes, si dhe pagat referuese qe i perkasin periudhes se sigurimit para dates 1.1.1994, do te rivleresohen radhazi, duke u shumezuar me kete koeficient.
Skema per fondet private te pensioneve do te jete gati brenda pak kohesh. Autoriteti i Mbikeqyrjes Financiare eshte ne perpunim e siper te ligjit per kolonen e trete, ate te pensioneve private. Burime zyrtare nga AMF-ja thone se, drafti do te jete publik, ndersa grupi i punes me aktoret kryesore, perfshire edhe ekspertet e Bankes Boterore, eshte duke punuar per reformimin e kolones se pare. Kjo skeme parashikon futjen e fondeve te pensioneve private dhe rregullimin e marredhenieve mes kontribuuesve, perfitimeve te tyre dhe Autoritetit Mbikeqyres. Ne vendin tone, aktualisht funksionojne dy shtylla te sistemit te pensioneve. Kolona e pare, e detyrueshme, kolona e dyte, pensionet suplementare dhe e treta, sigurimi vullnetar ne agjencite private qe do te krijohet pas miratimit te ketij ligji. Nderkohe kush eshte i pasiguruar mund te paguaje aktualisht siguracione vullnetare, por ne Institutin e Sigurimeve Shoqerore (ISSH).
Tre kolonat e pensioneve
Kolona e pare eshte e detyrueshme, kolona e trete eshte vullnetare. Shtylla e pare njihet me shpesh si kontributet e detyrueshme per pension. Eshte skema e pensionit te sigurt, pasi menaxhimi eshte publik, pra behet nga Instituti i Sigurimeve Shoqerore, me financim te buxhetit te shtetit. Perfitimi i pjesemarresve ne skeme eshte i percaktuar dhe i rregulluar me ligj, ne baze te kontributeve qe derdhin gjate kohes qe jane ne marredhenie pune, si nje perqindje mbi mesataren e te ardhurave mujore. Po nga ky institucion mbulohet edhe skema e pensioneve suplementare, disa prej te cilave nuk jane te bazuara te kontributet, sic eshte pensioni per personelin ushtarak. Ne te njejten kohe, ky grup do te prezantoje edhe kolonen e dyte te skemes se pensioneve ne Shqiperi. Aktualisht duhen reformuar nje sere elementesh ne sistemin aktual te kontributeve te detyrueshme. Mes tyre permenden formula e pensioneve, norma e kontributit, politika e indeksimit, evazioni apo problemet qe lindin per shkak te gjeografise se shperndarjes ne zonat urbane dhe rurale. Ne lidhje me kolonen e dyte te pensioneve, duhet percaktuar qarte mosha e hyrjes per pjesemarresit dhe ndarja e kontributeve ndermjet dy kolonave. Drejtoresha e Autoritetit te Mbikeqyrjes Financiare, Elizabeta Gjoni, ka deklaruar pak kohe me pare se skema aktuale e sigurimeve eshte me deficite, per pasoje e vetmja mundesi permiresimi, eshte zbatimi i sistemit privat suplementar te pensioneve mbi baza vullnetare. Sipas Gjonit, funksionimi i sistemit privat suplementar do te sillte permiresim, pasi dhe fondet qe jane krijuar deri tani e nxisin nje gje te tille. I vetmi element qe po pengon zbatimin e skemes se pensioneve suplementare private eshte ligji qe mbikeqyr kete sektor. Pikerisht per kete arsye, me ndryshimet e reja ai do te forcohet me tej.
Pensionet suplementare private
Per kete, AMF-ja eshte duke pergatitur ligjin e ri te pensioneve suplementare private, qe shume shpejt do te marre dhe miratimin nga qeveria. "Per mbikeqyrjen e kesaj skeme, ne kemi ende ne fuqi ligjin e miratuar qe nga viti 1995, i cili eshte mjaft i dobet. Pra, eshte e pamundur qe skema te funksionoje me kete ligj. Po ashtu, kemi pasur dhe udhezime nga FMN-ja qe skema e pensioneve private, te mbahet pezull deri ne hartimin e ligjit te ri", shprehen eksperte te AMF-se. Sipas tyre, brenda ketij viti skema e sigurimit vullnetar do te rregullohet nga ligji i ri. Aktualisht ne vendin tone, funksionojne tre institucione private, te cilat jane licencuar per dhenien e pensioneve suplementare mbi baza vullnetare. Ekspertet sqarojne se per mbikeqyrjen e tyre, nga ana e institucioneve eshte nxjerre nje udhezim, pasi ato nuk mund te mbikeqyren me ligjin e vjeter. Keshtu pritet qe, skema e pensioneve te futet ne nje tjeter dimension zhvillimi, ku permes nje ligji te ri respketiv, do te sigurohet skema e re, ajo e sigurimit vullnetar.
Institutet qe ofrojne pensione private ne Shqiperi
Ne vendin tone jane te licencuara nga Autoriteti i Mbikeqyrjes Financiare, tre institute qe ofrojne keto sherbime, te cilat jane ngritur dhe funksionojne si te tilla prej vitit 2006. Keto institute kane kapital teresisht vendas. Numri i kontribuuesve ne keto institute eshte rritur ndjeshem gjate vitit qe lame pas. Ne fund te vitit 2007, ishin vetem 2.872 persona kontribuues ne skemen e pensioneve private, ndersa ne fund te vitit 2008, ky numer arriti ne 3.861 persona per te tre institutet, ose nje rritje me 34.4 per qind. Ne te njejten menyre eshte zgjeruar edhe vlera e kontributeve ne total. Ne vitin 2007, shuma e kontributeve, sipas statistikave zyrtare te AMF-se, ishte me shume se 32 milione leke, ndersa ne fund te vitit 2008 kjo shume ishte me shume se 53 milione leke, duke shenuar nje rritje prej rreth 65 perqindesh. Kolona e trete e skemes se pensioneve private, eshte vullnetare dhe bazohet teresisht ne menaxhimin privat te kontributeve, plotesisht te financuara. Edhe ne kete rast kontributi eshte i percaktuar, por skema eshte individuale dhe profesionale. Marredheniet jane te rregulluara me ligjin e vitit 1995 "Per pensionet suplementare dhe institutet e pensioneve private".
AMF kontrollon te gjitha fondet private te pensioneve
Ashtu sic shihet ne skeme, fondet private te pensioneve nepermjet kompanive menaxhuese, varen drejtperdrejt nga AMF-ja, e cila i licencon, i mbikeqyr dhe i rregullon marredheniet e varesise mes tyre. Per kryerjen e transaksioneve eshte e detyrueshme perfshirja e sistemit bankar, qe ne kete rast kryen rolin e depozitarit. Nderkaq, marredheniet mes kontribuuesve ne skeme dhe kompanive menaxhuese rregullohen me anen e kontratave. Keto te fundit mund te jene individuale, pra fond individual i pensionit vullnetar, ose kolektiv dhe rregullohen nga punedhenesi. Ne kete rast, fondi i pensioneve profesionale.
Koeficienti eshte percaktues per nivelin e pensionit qe perfitohet
Koeficientet e indeksimit per bazen e vleresimit vjetor per llogaritjen fillestare te pensioneve, do te jete percaktues per masen e pensionit qe marrin perfituesit. Per kete, duhet theksuar fakti se, ne nentor te vitit te kaluar eshte ulur koeficienti i indeksimit te bazes se vleresimit vjetor financiar. Keshtu, paga referuese do te shumezohet me indeksin perkates. Dhe ne baze te saj llogaritet pensioni, per ata qe do te dalin nga 1 janari 2008. Sic dihet, per llogaritjen e pensionit merren 3 vite te 10 viteve te fundit, per te cilin punemarresi ka paguar kontributet. Sipas eksperteve, koeficientet e indeksuar te pagave qe rriten nga viti ne vit, sjellin rritje te perqindjes perfituese per pensionistet qe do te marrin te drejten pas ketij vendimi. Llogaritja e koeficienteve te indeksimit te bazes se vleresuar individuale te cdo kontribuuesi, behet mbi bazen e te ardhurave nga kontributet e evidentuara sipas bilanceve financiare te viteve 2005, 2006 dhe 2007 dhe mbi bazen e te dhenave statistikore te numrit te personave qe kane kontribuar sipas viteve.
Llogaritja e mases se koeficienteve
Ekspertet shpjegojne menyren e llogaritjes se mases se koeficienteve. Sipas relacionit, duke pjesetuar te ardhurat nga kontributet me numrin e kontribuuesve per cdo vit, del ngarkesa vjetore mesatare e kontributeve per cdo kontribuues. Kjo ngarkese e kontributeve, e vene ne raport me ngarkesen mesatare te vitit pararendes, jep indeksin e rivleresimit te pagave, mbi te cilat jane derdhur kontributet. Per te percaktuar koeficientet e indeksimit sipas viteve ne fund te vitit te kaluar u konstatua se, ngarkesa mesatare vjetore e kontributeve ishte me e ulet se vitet e meparshme. Kjo per shkak se ne vitin 2006 norma e kontributit u reduktua me 9 pike ose me rreth 25%. Ekspertet shpjegojne se, duke pasur parasysh koeficientin e llogaritur si me siper per te gjithe personat qe dalin ne pension nga 1.1.2006 e ne vazhdim, pagat mbi te cilat jane derdhur kontributet nga 1.1.1994 dhe deri ne momentin e lenies se punes, si dhe pagat referuese qe i perkasin periudhes se sigurimit para dates 1.1.1994, do te rivleresohen radhazi, duke u shumezuar me kete koeficient.