Emri i Maqedonise ne kalendat greke
Nga Helena Smith*
A mundet qe nje prej konflikteve me te pakuptueshme diplomatike ne bote te zgjidhet perfundimisht me zgjedhjen e nje njeriu i cili eshte para gjeresisht si nje nacionalist i paepur ballkanik ? Nese do tu besojme zyrtareve te larte te Ministrise se Jashtme ne Athine ne vazhdim te rizgjedhjes se Nikola Gruevskit te Maqedonise, pergjigjja eshte nje PO e forte.
Fitorja e pasuesit te vijes se ashper me nje rezultat qe habiti edhe vete partine e tij VMRO-DPMNE - kjo do te jete mazhoranca me e konsoliduar ne Parlamentin prej 120 deputetesh te Shkupit ne me shume se nje dekade - eshte pritur papandehur me nje kenaqesi te fshehte ne Greqi.
S'ka rendesi qe udheheqesi i ri ne moshe e mbeshteti fushaten mbi nje zemerim nacionalist ndaj kundershtimit nga ana e Athines te kerkeses se vendit te tij per tu futur ne NATO. Ose qe votimet ishin demtuar nga perleshjet me arme dhe akuzat per mashtrime elektorale. Madje as kur, ne fillim te kesaj jave, Ministri i Jashtem i tij, Antonio Miloshovski, ia doli mbane qe te ngrinte ceshtjen tabu te te drejtave te " refugjateve maqedonas te Luftes Civile te larguar ne Greqi" per te reklamuar pronat e humbura - nje pike grindjeje nese ka pasur ndonjehere nje te tille per greket.
Ndersa eshte perqendruar per te ngritur nje qeveria koalicioni, Gruevski eshte duke u pare si njeriu i duhur ne kohen e duhur per ti dhene fund njehere e pergjithmone grindjes 17 vjecare midis dy fqinjeve mbi emertesen e mini-shtetit te ri. Ne vend qe te besoje se shkalla e fitores se tij nuk do ti jape atij asnje opsion tjeter por vetem qe te qendroje i palekundur, politika greke ka shpresa te forta se ri-forcimi i kredibilitetit te tij do ta lejoje ate te pranoje nje zgjidhje kompromisi ne nje konflikt qe ka rezultuar ne perdorimin per nje kohe shume te gjate nga ana e vendit te tij te emrit dredhues te ish-Republikes jugosllave te Maqedonise, FYROM.
Ne menyre me specifike, ka shpresa se me bazen e konsoliduar e pushtetit te tij Gruevski do te jete ne gjendje te reklamoje te njerezit e tij nje emer te ri te perbere, te tille Maqedonia veriore. Qe greket kane qene armiku i tij me i keq ne kete konflikt nuk mund te mohohet. Pak pas kufijve te Greqise mund te kuptohet super-ndjeshmeria e Athines, ose armiqesia, ndaj mini-shtetit qe e quan veten Republika e Maqedonise. Realisht as qe mund te kuptohet pretendimi i Athines se emri bart pretendime territoriale te maskuara mbi krahinen e afert dhe te pasur bujqesore greke te Maqedonise. Mbi te gjitha, thone skeptike, a nuk eshte Greqia vendi me i rendesishem i BE-se ne rajon me nje ekonomi pothuajse 16 here me te madhe sesa Maqedonia e varfer dhe e dobet ushtarakisht?
Moskuptimi ka qene perforcuar nga nje makineri propagandistike e cila ka filluar qe ne vitin 323 p.e.s, vitin e vdekjes se krijuesit maqedonas, Aleksandrit te Madh. Konservatoret qeverises te Athines, zemergjeresisht, kane ndermarr nje afrim shume me pragmatik, duke iu shmangur argumenteve qe germojne prapa ne antikitet dhe ngrene figuren e mbretit te madh maqedonas.
Ne vend te saj, ata jane fokusuar ne nje pretendim qe ka filluar shume me vone me luften brutale civile greke te 1946-1949 kur Tito, me ndihmen e komunisteve sllavofone greke, u perpoq te krijonte nje Maqedoni te madhe e cila shtrihej deri ne portin me uje te ngrohte te Selanikut, i cili lakmohej shume edhe nga Stalini. Tekstet shkollore, hartat, artikujt dhe kartemonedhat qe kishin pershkruar ish-republiken duke u zgjeruar ne "Maqedonine e Egjeut" te zoteruar prej grekeve gjithashtu e kane cituar kete.Megjithe protestat e forta nga nacionalistet greke - grupe personash te vijes se ashper te cilet per here te pare jane perfaqesuar tashme ne parlament - Athina ka rene dakord qe te pranoje nje emer artificial qe do te perfshinte fjalen M- me kusht qe ajo te paraqese emertimin e gjeografik te ish-shtetit komunist. Jo shume kohe me pare kjo ishte e paimagjinueshme.
Nevoja per te zgjidhur ceshtjen ka qene nxjerre ne pah prej dhunes qe erresoi zgjedhjet maqedonase - dhuna qe rezultoi ne perseritjen e dy raundeve, shkaktoi kritiken e forte nga BE-ja, la disa te vdekur dhe 9 te plagosur rende. Megjithese e kufizuar ne zonat e populluara nga minoriteti i pashtruar shqiptar ne ish-republike (kufizuar me vete Shqiperine dhe me Kosoven fqinje), perleshjet e armatosura treguan edhe njehere sesa lehte vendi i ndare etnikisht mund te bjere ne kaos. Dhe perse, me shume se kudo, eshte kaq e rendesishme qe ai ti bashkohet stabilizuesit me te madh te kombeve: NATO.
Greqia ka ardhur permes nje rruge te gjate nga intransigjenca e qendrimit te saj ne fillimin e viteve '90, kur ajo vendosi nje bllokade te denueshme tregtare kunder fqinjit te saj verior. Por duket qarte se nuk do te levize me tutje. Pasi vuri ne jete kercenimin e saj per te vendosur veton per hyrjen e ketij shteti ne NATO, ne prill, ajo e beri te qarte se do te ndaloje edhe afrimin e vendit me BE ne fund te ketij viti nese konflikti do te mbetet i pazgjidhur.
Kjo do te thote vetem telashe per nje shtet te munduar nga papunesia masive, tensionet etnike dhe marredheniet e tendosura me fqinjet e tjere te tij, Serbine dhe Bullgarine. Eshte e veshtire te mos ndjesh nje shkalle dhembshurie per maqedonasit, vecanerisht per brezin e ri te cilet ndryshe nga ish-prinderit e tyre jugosllave e kane njohur veten e tyre si te tille dhe kundershtojne fuqishem ndryshimin e emrit te vendit te tyre.
Nikola Gruevski nuk do ta kete te lehte. Ne fund te ketij muaji kur negociatat me ndermjetesimin e OKB-se pritet qe te rifillojne serish seriozisht, do te duhet te perballet me nje akt i ndruajtur balancimi midis plotesimit te nevojave te votuesve te tij kryesore per patriotizem dhe luajtjes fort- taktika te cilat mund te irritojne perendimin dhe shqiptaret lokal te inatosur te cilet duan nje kompromis- dhe manovrimit per te nxjerre vendin e tij nga mundimi dhe izolimi. Udheheqesi i ri mund kete te veshtire per ta besuar por me shume se kushdo tjeter jane greket ata te cilet do t'i uronin atij fat.
Marre nga "The Guardian"
A mundet qe nje prej konflikteve me te pakuptueshme diplomatike ne bote te zgjidhet perfundimisht me zgjedhjen e nje njeriu i cili eshte para gjeresisht si nje nacionalist i paepur ballkanik ? Nese do tu besojme zyrtareve te larte te Ministrise se Jashtme ne Athine ne vazhdim te rizgjedhjes se Nikola Gruevskit te Maqedonise, pergjigjja eshte nje PO e forte.
Fitorja e pasuesit te vijes se ashper me nje rezultat qe habiti edhe vete partine e tij VMRO-DPMNE - kjo do te jete mazhoranca me e konsoliduar ne Parlamentin prej 120 deputetesh te Shkupit ne me shume se nje dekade - eshte pritur papandehur me nje kenaqesi te fshehte ne Greqi.
S'ka rendesi qe udheheqesi i ri ne moshe e mbeshteti fushaten mbi nje zemerim nacionalist ndaj kundershtimit nga ana e Athines te kerkeses se vendit te tij per tu futur ne NATO. Ose qe votimet ishin demtuar nga perleshjet me arme dhe akuzat per mashtrime elektorale. Madje as kur, ne fillim te kesaj jave, Ministri i Jashtem i tij, Antonio Miloshovski, ia doli mbane qe te ngrinte ceshtjen tabu te te drejtave te " refugjateve maqedonas te Luftes Civile te larguar ne Greqi" per te reklamuar pronat e humbura - nje pike grindjeje nese ka pasur ndonjehere nje te tille per greket.
Ndersa eshte perqendruar per te ngritur nje qeveria koalicioni, Gruevski eshte duke u pare si njeriu i duhur ne kohen e duhur per ti dhene fund njehere e pergjithmone grindjes 17 vjecare midis dy fqinjeve mbi emertesen e mini-shtetit te ri. Ne vend qe te besoje se shkalla e fitores se tij nuk do ti jape atij asnje opsion tjeter por vetem qe te qendroje i palekundur, politika greke ka shpresa te forta se ri-forcimi i kredibilitetit te tij do ta lejoje ate te pranoje nje zgjidhje kompromisi ne nje konflikt qe ka rezultuar ne perdorimin per nje kohe shume te gjate nga ana e vendit te tij te emrit dredhues te ish-Republikes jugosllave te Maqedonise, FYROM.
Ne menyre me specifike, ka shpresa se me bazen e konsoliduar e pushtetit te tij Gruevski do te jete ne gjendje te reklamoje te njerezit e tij nje emer te ri te perbere, te tille Maqedonia veriore. Qe greket kane qene armiku i tij me i keq ne kete konflikt nuk mund te mohohet. Pak pas kufijve te Greqise mund te kuptohet super-ndjeshmeria e Athines, ose armiqesia, ndaj mini-shtetit qe e quan veten Republika e Maqedonise. Realisht as qe mund te kuptohet pretendimi i Athines se emri bart pretendime territoriale te maskuara mbi krahinen e afert dhe te pasur bujqesore greke te Maqedonise. Mbi te gjitha, thone skeptike, a nuk eshte Greqia vendi me i rendesishem i BE-se ne rajon me nje ekonomi pothuajse 16 here me te madhe sesa Maqedonia e varfer dhe e dobet ushtarakisht?
Moskuptimi ka qene perforcuar nga nje makineri propagandistike e cila ka filluar qe ne vitin 323 p.e.s, vitin e vdekjes se krijuesit maqedonas, Aleksandrit te Madh. Konservatoret qeverises te Athines, zemergjeresisht, kane ndermarr nje afrim shume me pragmatik, duke iu shmangur argumenteve qe germojne prapa ne antikitet dhe ngrene figuren e mbretit te madh maqedonas.
Ne vend te saj, ata jane fokusuar ne nje pretendim qe ka filluar shume me vone me luften brutale civile greke te 1946-1949 kur Tito, me ndihmen e komunisteve sllavofone greke, u perpoq te krijonte nje Maqedoni te madhe e cila shtrihej deri ne portin me uje te ngrohte te Selanikut, i cili lakmohej shume edhe nga Stalini. Tekstet shkollore, hartat, artikujt dhe kartemonedhat qe kishin pershkruar ish-republiken duke u zgjeruar ne "Maqedonine e Egjeut" te zoteruar prej grekeve gjithashtu e kane cituar kete.Megjithe protestat e forta nga nacionalistet greke - grupe personash te vijes se ashper te cilet per here te pare jane perfaqesuar tashme ne parlament - Athina ka rene dakord qe te pranoje nje emer artificial qe do te perfshinte fjalen M- me kusht qe ajo te paraqese emertimin e gjeografik te ish-shtetit komunist. Jo shume kohe me pare kjo ishte e paimagjinueshme.
Nevoja per te zgjidhur ceshtjen ka qene nxjerre ne pah prej dhunes qe erresoi zgjedhjet maqedonase - dhuna qe rezultoi ne perseritjen e dy raundeve, shkaktoi kritiken e forte nga BE-ja, la disa te vdekur dhe 9 te plagosur rende. Megjithese e kufizuar ne zonat e populluara nga minoriteti i pashtruar shqiptar ne ish-republike (kufizuar me vete Shqiperine dhe me Kosoven fqinje), perleshjet e armatosura treguan edhe njehere sesa lehte vendi i ndare etnikisht mund te bjere ne kaos. Dhe perse, me shume se kudo, eshte kaq e rendesishme qe ai ti bashkohet stabilizuesit me te madh te kombeve: NATO.
Greqia ka ardhur permes nje rruge te gjate nga intransigjenca e qendrimit te saj ne fillimin e viteve '90, kur ajo vendosi nje bllokade te denueshme tregtare kunder fqinjit te saj verior. Por duket qarte se nuk do te levize me tutje. Pasi vuri ne jete kercenimin e saj per te vendosur veton per hyrjen e ketij shteti ne NATO, ne prill, ajo e beri te qarte se do te ndaloje edhe afrimin e vendit me BE ne fund te ketij viti nese konflikti do te mbetet i pazgjidhur.
Kjo do te thote vetem telashe per nje shtet te munduar nga papunesia masive, tensionet etnike dhe marredheniet e tendosura me fqinjet e tjere te tij, Serbine dhe Bullgarine. Eshte e veshtire te mos ndjesh nje shkalle dhembshurie per maqedonasit, vecanerisht per brezin e ri te cilet ndryshe nga ish-prinderit e tyre jugosllave e kane njohur veten e tyre si te tille dhe kundershtojne fuqishem ndryshimin e emrit te vendit te tyre.
Nikola Gruevski nuk do ta kete te lehte. Ne fund te ketij muaji kur negociatat me ndermjetesimin e OKB-se pritet qe te rifillojne serish seriozisht, do te duhet te perballet me nje akt i ndruajtur balancimi midis plotesimit te nevojave te votuesve te tij kryesore per patriotizem dhe luajtjes fort- taktika te cilat mund te irritojne perendimin dhe shqiptaret lokal te inatosur te cilet duan nje kompromis- dhe manovrimit per te nxjerre vendin e tij nga mundimi dhe izolimi. Udheheqesi i ri mund kete te veshtire per ta besuar por me shume se kushdo tjeter jane greket ata te cilet do t'i uronin atij fat.
Marre nga "The Guardian"