Erë e re në Britani

N oxhakun e nr.10 n “Downing Street” ka dal m n fund tym i bardh. Mbretresha ka ngarkuar David Cameron t formoj qeverin e re britanike, e para qeveri koalicioni pas 17 vitesh q i jep fund pushtetit 13-vjear t laburistve. Ishulli rinovoi prfaqsuesit e tij n Dhomn e Ult t Parlamentit, duke renditur t trett liberal-demokratt e Nick Clegg me 57 vende, t cilt psuan nj rnie n krahasim me zgjedhjet pararendse n numrin e vendeve q do t zn n Parlamentin e ri. Ata synuan t mblidhnin sa m shum vota majtas e djathtas, duke prfituar nga humbjet q dy partit kryesore kishin psuar. Sipas rezultateve t bra tashm publike, laburistt e Kryeministrit t dorhequr, Gordon Brown, kan humbur m shum se 90 vende nga zgjedhjet e fundit t vitit 2005-s. I pritshm pak a shum ky rezultat pr nj parti q hyri n gar pr t rinovuar pr her t katrt mandatin e fituar n mnyr plebishitare e udhhequr nga Tony Blair n 1997-n, duke mbetur gjithsesi partia e dyt e votuar. Dhe natyrisht fitorja q e paralajmruar pr konservatort e David Cameron, parti kjo q do t zr rreth 96 vende m shum n Parlament se n vitin 2005 me nj prqindje totale prej 305 vendesh dhe nj vote popullore prej 11 milion britaniksh q kan vulosur ndryshimin. Konservatort bn nj fushat elektorale intensive t vendosur n qllimin e tyre pr t rifituar terrenin e humbur n mes t viteve ’90-t, duke iu nnshtruar edhe nj transformimi t brendshm politik, si n prmbajtje dhe n imazh. Por tashm rregullat e lojs kan ndryshuar. I prkasin historis shumicat stabile parlamentare q i mundsonin partive t shpallura fituese nj qeverisje solide e pa kokarje. Ashtu si n Gjermani dhe Itali, edhe britanikt kan vendosur pr ndryshim, por jo at absolut. E prkthyer n vota, konservatort nuk i kan numrat faktik pr t qeverisur t vetm dhe aq m pak i kishin ata laburistt: syt e t dy palve iu drejtuan partis s renditur e treta, liberal-demokratve. Kjo e fundit qe gjilpra e peshores q vendosi koalicionin e ardhshm. Raundi i bisedimeve si parashikohej nuk qe fort i kollajshm, sepse kishte zra q nuk besonin n nj t till duke vlersuar se zemra e liberal-demokratve rrihte m shum majtas.

Por cili sht David William Donald Cameron, konservatori aspak kalorsiak q do t qeverisi Britanin e Madhe pasi ia doli t bjeri n ujdi me liberalt? Nj prfaqsues ideal i shtress s lart, ai ka nj formim si ia do pozita q fillon me kolegjin e famshm Eton pr t vazhduar m pas me studimet e prfunduara shklqyeshm n Oxford. Me prejardhje direkte nga mbreti William V, figura e tij publike sht e rrumbullakosur nga nj jet private prej nj bashkshorti dhe babai model, i martuar prej vitesh me t bijn e nj baroneshe. Ai ngjiti shkallt e karriers brenda konservatorve pa pasur nevoj t katapultohet, por duke u vlersuar hap pas hapi. Prpos t pasurit e “letrave” n rregull pr t qen n majn e kupols konservatore, Cameron ka arritur q njkohsisht ta transformoj at qysh prej ardhjes n krye t partis n dhjetor t 2005-s. Me freskin e nj t riu plot energji dhe moderator, Cameron ka arritur t latoj dhe t artikuloj ide dhe politika q vetm pak vite m par do t prbnin blasfemi pr kahun politik q prfaqson, si jan legalizimi i drogave t lehta apo politika n favor t ambientalistve dhe homoseksualve. Pr kt ai nuk sht lavdruar gjithmon, duke u akuzuar pr “kameleonizm” apo braktisje t boshtit orientues konservator n favor t prshtatjes ndaj audiencs s cils i drejtohet. Natyrshm lind pyetja: a do t jet ai n lartsin e prballjes s sfidave jo vetm n rrafsh lokal, kombtar, por mbi t gjitha ndrkombtar “qiraxhiu” m i ri i nr.10 n “Downing Street”?

Nga nj vshtrim i shpejt i harts elektorale kupton se skepticizmi pr konservatort sht prkthyer n munges gati totale prfaqsimi n veri-lindje t ishullit dhe Skoci. Cameron shihet akoma atje si nj mendjemadh nga Jugu q flet bukur dhe ka retorik t artikuluar, por i paprshtatshm pr t’i ln n dor fatet e vendit. N fakt gjat debateve t tre liderve n TV diferencat mes tyre qen t vogla, pr t mos thn q ata prdorn pak a shum t njjtn retorik duke i dhn rndsi “ndryshimit”, “vendimeve t rndsishme”, “rivlersimit t shrbimeve publike” etj.

Ajo q po krkon Cameron sht nj bashkpunim dhe nj hapje n funksion t koalicionit me liberal-demokratt dhe kjo gj nuk duket fort e leht prpos deklaratave t tij pr t ndar pushtet e pr t par mnyrat e implementimit t programit liberal-demokrat n nj qeverisje konservatore. Por m sa duket marrveshja n princip nuk ka qen fort e kollajshme pr t’u arritur. Liberalt i druhen se mund t kthehen n “paterica” t nj qeverie konservatore q ka si synim shkurtim rekord t shpenzimeve publike. Nj pik tjetr e nxeht mendohet t jet edhe reforma elektorale, nj lajtmotiv i liberalve q deri dje as nuk konsiderohej nga konservatort. A do t jen kta t fundit t gatshm ta sakrifikojn sistemin elektoral si dash kurbani pr nj bashkqeverisje? Lists s ekstremiteteve i shtohen edhe qndrimet ndaj Bashkimit Evropian, politikave t mbrojtjes dhe imigracionit, megjithat duket se Cameron sht gati t bj lshime n t mir t stabilitetit t vendit dhe qeverisjes s qndrueshme. Por sa i pranueshm do t jet ky koalicion n baz, duke marr parasysh antagonizmat e prsritura gjat fushats elektorale?

Duket se Cameron n arenn ndrkombtare gzon mbshtetje, Presidenti Obama sht shprehur me ton miqsore pr figurn e tij. Ndrkoh euroentuziastve s’iu ka ardhur fort mir t dgjojn deklaratat e Cameron q betohej se s’kishte pr ta drguar kurr BM drejt Eurozons.

Gjithsesi sfidat do t jen imediate duke nisur me deficitin buxhetor dhe borxhin kombtar q tashm po i afrohet 1 trilion £, duke u rritur m shpejt se ai i do ekonomia tjetr t madhe duke i vendosur financat publike n krye t lists s prioriteteve t qeveris s re. Situata kaotike ne Greqi duket se i ka rn kambanave t alarmit, duke e vendosur borxhin publik si shtjen e par pr t’u zgjidhur dhe lajmi se Parlamenti i ri ishte akoma pa shumic t qart qeverisse i ka drithruar tregjet duke e
t domosdoshme gjetjen e nj marrveshjeje n prpjekje e sipr pr t tretur sado pak pasigurin dhe frikn e tyre pas rastit t kolapsit grek dhe nj rreziku t parashikueshm n Portugali dhe Spanj.

N kohn kur Brown heziton t prfshij Britanin n kontribuueset pr planin ndihm prej 750 miliard eurosh n ndihm t zons s euros, t cilit i jan bashkuar edhe FMN dhe BQE, ekonomistt paralajmrojn se shkurtimet e shpenzimeve do t jen m t mdhat q prej mesit t viteve ’70, ather kur Britania e Madhe u detyrua t’i krkonte ndihm FMN-s dhe do t mund t ojn n frenim t rritjes ekonomike pr t mos thn stanjacion apo deri ne recension.

Kjo panoram aspak idilike do t jet fleta e par e dosjes s trash q Gordon Brown ka lr pas n zyrn e tij dhe i pari q e hapi sht Cameron. Ndrkoh q minut pas minute po shkruhet historia e qeverisjes britanike, ngritja dhe imentimi i nj koalicioni t qndrueshm sht vetm fillimi i nj liste t gjat problemesh imediate me t cilat do duhet t prballet ai dhe partnert e tij t koalicionit, por Cameron duke se e ka prballuar me sukses sfidn e par. Ai i ka treguar politiks se qe n gjendje t’i udhhiqte konservatort n rrugn e tyre t gjat pr t’u rivlersuar si parti e par duke ln pas nj Parti Laburiste tashme te kapluar nga ethet e zgjedhjeve t brendshme pr nj lider dhe orientim te ri ku spikat dueli i vllezrve Miliband. Por mbi t gjitha Cameron qe n gjendje t ulej e t dialogonte n emr t stabilitetit duke i treguar bots se konservatort anglez n fakt nuk jan pjes e klubit t tyre ekskluziv e prjashtues, por nj parti e hapur dhe e ridimensionuar n funksion t rigjetjes s elasticitetit thelbsor pr qeverisjen.