Esat Pasha braktis Princ Vidin pak ditë pasi u gradua ministër Lufte
“The New York Times”-i rrëfen për krisjen mes princ Vidit dhe Esat Pashës
LONDËR – Një kryengritje ka shpërthyer në Tiranë, në lindje të Durrësit, dhe forcat e qeverisë kishin pësuar disfatë. Ditët e fundit njoftohej se një varg prej 5 mijë kryengritësish kishin përparuar nga Durrësi drejt Kavajës, 20 milje larg, në jug të kryeqytetit, me flamurin turk të ngritur lart. Austria dhe Italia janë duke bërë përgatitje që të dërgojnë trupa nga Shkodra drejt Durrësit.
Zgjidhja e mbretit
Kur Perandoria Turke në Europë ishte shpërbërë nga bullgarët, serbët dhe grekët, Fuqitë e Europës ishin përballur me problemin se çfarë do të bënin me pjesët në brendësi të saj, në drejtim të Perëndimit. Xhelozitë ndërkombëtare penguan përvetësimin e këtyre territoreve nga shtetet kristiane në zonat kufitare me to, megjithatë, shqiptarët për veten e tyre pritën shumë derisa të vendosej për të drejtën e tyre të pavarësisë. Në pamje të parë dukej e vështirë kjo çështje, por tashmë ishte vendosur që të krijohej një shtet autonom, kryesisht nën ndikimin e Austro-Hungarisë.
Më pas, një sundues ishte gjetur dhe Fuqitë e Mëdha, që akoma respektojnë influencën e Austrisë, i ofruan kurorën Princ Uilliam Vidit, anëtar i njërës prej familjeve më të njohura të Gjermanisë. Gruaja e tij, Sofia, që vjen nga një familje e vjetër rumune, është veçanërisht e përkushtuar në lidhje me zakonet dhe artin e Lindjes dhe është thuajse e gatshme të ndërmarrë rreziqet, duke u përfshirë në procesin e civilizimit të shqiptarëve. Në sipërmarrjen e tij të parë situata duket thuajse e pashpresë.
Problemet me shqiptarët
Shqipëria, për shumë shekuj, është drejtuar nga të zotët e shtëpisë. Formalisht, pjesë e Perandorisë Turke, drejtuesit e fiseve kanë ushtruar thuajse një autoritet të pakontrolluar në territorin e tyre dhe ishin të fortë për ta mbajtur atë. Së fundi, atje ishte një njeri i fortë, që ishte mprehur për të qenë mbret. Esat Pasha, i lindur nga shqiptarë, kishte rezistuar në kohërat e rrëmujshme të luftës dhe njihej si një person që mund t’i kundërshtonte hapur Fuqitë e Mëdha.
Kur Mali i Zi donte të zgjeronte pozitat e tij, duke e blerë me çdo çmim Shqipërinë, ishte Esati që bashkoi të krishterët, ortodoksë, katolikë dhe muhamedanë në një lëvizje kombëtare që t’i parandalonte ata dhe ishte Esati që u tregua i gatshëm të përballej me serbët fitimtarë kur ata rrezikuan kufijtë e Shqipërisë. Ai ishte i njohur kur Princ Vidi pranoi të shkonte në Shqipëri, i cili duhej të fitonte mbi Esat Pashën, ta bënte në anën e tij ose vendi do të përballej me trazira shumë serioze. Mbreti i ri mezi kishte mundur të shkonte në Durrës, kur e gjeti atë në vështirësi. Epirotët nuk e kishin aprovuar asnjëherë përfshirjen e tij (Esatit) në Mbretërinë e Shqipërisë dhe kishin qenë në revoltë të vazhdueshme. Esat Pasha, si ministër Lufte, sugjeroi që të ndërmerrte një fushatë kundër tyre, por mbreti Uilliam, dyshues në besnikërinë e tij, - nëse ai do të gjendej në krye të një force luftëtarësh, hodhi poshtë miratimin e tij. Epirotët sulmuan një pjesë të territorit të Shqipërisë dhe pak javë më parë ata plaçkitën në Hormovë 250 shqiptarë muhamedanë, i kryqëzuan ata në një kishë te kodra dhe më pas ndërtesës i vunë zjarrin për të djegur trupat.
Konflikti
Ndarja midis Esat Pashës dhe mbretit të ri u shfaq javën e fundit. Më 18 maj Esati vizitoi Pallatin Mbretëror dhe u emërua ministër i Luftës. Menjëherë 5300 mbështetësit e tij sulmuan Pallatin; Esati, për veten e tij, hapi zjarr me goditjen e parë. Xhandarmeria holandeze e mbretit i mbajti ata nën kontroll. Mbreti Uilliam u dërgua tek anijet e huaja të ankoruara në port për të kërkuar ndihmë dhe ata dërguan detashmentet për të mbrojtur mbretin fatkeq. Gjithashtu, Esati u bëri apel atyre, duke kërkuar të largoheshin, për t’u strehuar në anijet italiane të luftës, por kjo ishte refuzuar dhe ai ishte arrestuar. Tani ai është në Napoli.
Shkrimi është publikuar në “The New York Times” më 24 maj 1914
Titulli është redaksional
Përgatiti: Albert Gjoka
4 Korrik 2008
LONDËR – Një kryengritje ka shpërthyer në Tiranë, në lindje të Durrësit, dhe forcat e qeverisë kishin pësuar disfatë. Ditët e fundit njoftohej se një varg prej 5 mijë kryengritësish kishin përparuar nga Durrësi drejt Kavajës, 20 milje larg, në jug të kryeqytetit, me flamurin turk të ngritur lart. Austria dhe Italia janë duke bërë përgatitje që të dërgojnë trupa nga Shkodra drejt Durrësit.
Zgjidhja e mbretit
Kur Perandoria Turke në Europë ishte shpërbërë nga bullgarët, serbët dhe grekët, Fuqitë e Europës ishin përballur me problemin se çfarë do të bënin me pjesët në brendësi të saj, në drejtim të Perëndimit. Xhelozitë ndërkombëtare penguan përvetësimin e këtyre territoreve nga shtetet kristiane në zonat kufitare me to, megjithatë, shqiptarët për veten e tyre pritën shumë derisa të vendosej për të drejtën e tyre të pavarësisë. Në pamje të parë dukej e vështirë kjo çështje, por tashmë ishte vendosur që të krijohej një shtet autonom, kryesisht nën ndikimin e Austro-Hungarisë.
Më pas, një sundues ishte gjetur dhe Fuqitë e Mëdha, që akoma respektojnë influencën e Austrisë, i ofruan kurorën Princ Uilliam Vidit, anëtar i njërës prej familjeve më të njohura të Gjermanisë. Gruaja e tij, Sofia, që vjen nga një familje e vjetër rumune, është veçanërisht e përkushtuar në lidhje me zakonet dhe artin e Lindjes dhe është thuajse e gatshme të ndërmarrë rreziqet, duke u përfshirë në procesin e civilizimit të shqiptarëve. Në sipërmarrjen e tij të parë situata duket thuajse e pashpresë.
Problemet me shqiptarët
Shqipëria, për shumë shekuj, është drejtuar nga të zotët e shtëpisë. Formalisht, pjesë e Perandorisë Turke, drejtuesit e fiseve kanë ushtruar thuajse një autoritet të pakontrolluar në territorin e tyre dhe ishin të fortë për ta mbajtur atë. Së fundi, atje ishte një njeri i fortë, që ishte mprehur për të qenë mbret. Esat Pasha, i lindur nga shqiptarë, kishte rezistuar në kohërat e rrëmujshme të luftës dhe njihej si një person që mund t’i kundërshtonte hapur Fuqitë e Mëdha.
Kur Mali i Zi donte të zgjeronte pozitat e tij, duke e blerë me çdo çmim Shqipërinë, ishte Esati që bashkoi të krishterët, ortodoksë, katolikë dhe muhamedanë në një lëvizje kombëtare që t’i parandalonte ata dhe ishte Esati që u tregua i gatshëm të përballej me serbët fitimtarë kur ata rrezikuan kufijtë e Shqipërisë. Ai ishte i njohur kur Princ Vidi pranoi të shkonte në Shqipëri, i cili duhej të fitonte mbi Esat Pashën, ta bënte në anën e tij ose vendi do të përballej me trazira shumë serioze. Mbreti i ri mezi kishte mundur të shkonte në Durrës, kur e gjeti atë në vështirësi. Epirotët nuk e kishin aprovuar asnjëherë përfshirjen e tij (Esatit) në Mbretërinë e Shqipërisë dhe kishin qenë në revoltë të vazhdueshme. Esat Pasha, si ministër Lufte, sugjeroi që të ndërmerrte një fushatë kundër tyre, por mbreti Uilliam, dyshues në besnikërinë e tij, - nëse ai do të gjendej në krye të një force luftëtarësh, hodhi poshtë miratimin e tij. Epirotët sulmuan një pjesë të territorit të Shqipërisë dhe pak javë më parë ata plaçkitën në Hormovë 250 shqiptarë muhamedanë, i kryqëzuan ata në një kishë te kodra dhe më pas ndërtesës i vunë zjarrin për të djegur trupat.
Konflikti
Ndarja midis Esat Pashës dhe mbretit të ri u shfaq javën e fundit. Më 18 maj Esati vizitoi Pallatin Mbretëror dhe u emërua ministër i Luftës. Menjëherë 5300 mbështetësit e tij sulmuan Pallatin; Esati, për veten e tij, hapi zjarr me goditjen e parë. Xhandarmeria holandeze e mbretit i mbajti ata nën kontroll. Mbreti Uilliam u dërgua tek anijet e huaja të ankoruara në port për të kërkuar ndihmë dhe ata dërguan detashmentet për të mbrojtur mbretin fatkeq. Gjithashtu, Esati u bëri apel atyre, duke kërkuar të largoheshin, për t’u strehuar në anijet italiane të luftës, por kjo ishte refuzuar dhe ai ishte arrestuar. Tani ai është në Napoli.
Shkrimi është publikuar në “The New York Times” më 24 maj 1914
Titulli është redaksional
Përgatiti: Albert Gjoka
4 Korrik 2008