Faik Konica: Albania 101 : Shkruan çdo gjë

Pas 101 vjetësh përsëritet historia, ashtu siç e ka lënë trashëgim Faik Konica, mbesat e tij janë kujtuar ta mbledhin revistën që pati jetë vetëm 13 vite

Nj libr luksoz, i dendur, me ngjyr purpur shkruan n grma t arta mbi; “Albania” e Faik Konics, vit i par, e prkohshme shqip, shkruan do gj, del nj her n muaj. Letrsi, linguistik, histori, sociologji. Pas 101 vjetsh prsritet historia, ashtu si e ka ln trashgim Faik Konica, mbesat e tij jan kujtuar ta mbledhin revistn q pati jet vetm 13 vite. T lexohet Shqipria sot, me nj saktsim tjetr t rndsishm pr bibliografin e Konics, datn e lindjes, 15 prill 1876, t shkruar gabim nga historiografia. Nj prej mbesave t tij, Alma Konica, mori prsipr t ribotonte “Albanian”, botimet “DDS”, nj vit e gjysm pun pr t nxjerr “inatin”, se sot shqiptart kan mundsi ta lexojn Konicn pa pasur frik se i spiunojn. Ka pes vite, q Alma ka nisur t sensibilizoj qarqet letrare si e vetmja trashgimtare e pasuris s Konics. M par ka qen arsyeja financiare q e ka penguar t’i dedikohej trashgimis s ln nga Konica, duke pasur parasysh se nj pjes e mir, edhe e sendeve personale, gjenden jasht vendit. Ndrkoh, Alma v gishtin konkretisht pr t gjitha prvetsimet pa t drejt q i jan
veprs s xhaxhait t saj, pr t ciln thot se do t nis menjher procedurat gjyqsore pr rikthim t t drejtave. Nga ana tjetr, mbesa e Konics thot se po bn prpjekje pr ta kthyer n identitet shtpin e Faik Konics dhe gjyshit t saj, pr t’i dhn statusin e shtpis muze. Kto jan t gjitha detyra e pun t trashgimtares q flet ekskluzivisht pr “standard”, pse po e sjell pikrisht tani “Albanian” e paprsritshme n historin e publicistiks son.

Me ’rast e sillni n ribotim revistn “Albania” t Konics?

Fillesa pse m erdhi ideja ka t bj me datn e lindjes s Konics, e sakta m 15 prill 1876. Un do t’ju lutesha t’i kushtoni vmendje dats sepse n t gjitha botimet e deritanishme sht shnuar gjithnj gabim: 15 mars 1875. Sivjet n 2010 ishte 134-vjetori i lindjes s Faikut. Duke par se nuk sht
asnj gj n kt drejtim dhe sikur t paktn nj afishe t nxirrej n kryeqytet pr t lajmruar, sepse e di q njerzit jan me probleme, por ama e shikojn se jan kto evenimente. Kjo pra ishte arsyeja pr ta
promovimin e librit.

Pse tani kjo ide?

N fakt ideja pr t botuar revistn ka lindur shum vite m par, duke par abuzimin q bnin persona t ndryshm n emr t familjarve t mi, duke
biznes n emr t Konics. T marrsh mbiemrin e dikujt e t bsh biznes nuk sht gj e mir. Pikspari kta njerz dhe botues duhet t m lajmronin se po e botojn. As kt t drejt elementare nuk e kan br, ather un vendosa q gjith kt pun t madhe ta filloja vetm. Rasti e solli q bra promovimin e vitit t par.

Si do t rivij “Albania”, far do t prfshij konkretisht?

Revista sht e prmuajshme, do muaj ka nj revist. N nj libr jan prmbledhur 12 muajt. sht nj vit, ku i pari nis n Bruksel qysh duke filluar m 1887 deri m 1898 e n vazhdim. Problemi i tirazhit t vogl, prej 200 kopjesh, ka t bj me mundsit e mia financiare. T gjith kt un e kam mbuluar me shpenzimet e mia, q sigurisht edhe un jam n borxhe, ashtu si edhe Faik Beu ishte n borxhe.

E dim kt situat t Konics pr mbijetesn e revists prmes letrave q ai u ka drguar pr ndihm miqve t tij evropian. far sht ruajtur nga fondi i “Albanias”?

Sigurisht q jan ruajtur shum dokumente t cilat i kam mbledhur. Mendoj se kto dorshkrime do t’i bj surpriz n do muaj shqiptarve, pr t nxjerr nj botim. Pra do t prfshihen n 11 volume, jan 13 vitet, q un mund t’i quaj vrtet brilante t drejtimit q i bri gazets “Albania”.

Sa i takon t drejts s autorit dhe korrektsis, ashtu si e ka pas botuar Konica, do t jet dhe ky ribotim?

Patjetr. Te “Albania” do t vihen t gjith sponsort q do t merren me botimin e numrave t ndryshm, sepse nuk mund t ket nj sponsor pr t 13 numrat e revists. do sponsor q do t mundsoj financimin e nj libri, ashtu si edhe Faik Beu un do t’i v emrat n revist.

Do t zbatoj prpikmrisht, duke qndruar korrekte n kt botim, si vepronte Faiku, sepse nuk dua q dikush t dal e t m thot se prfitova.

Nuk e bj pr prfitim, por dua q do shqiptar t dij se si ka folur Faik Konica, q t mos prbaltet emri i tij, ashtu si sht
n vitet e komunizmit npr enciklopedit shkencore. Kam punuar n shtypshkronj dhe kam qen prezente kur jan shar njerzit e mi. Pr fatin tim t keq apo t mir, jam pak rebele nga goja ashtu si edhe ai. Gjuha ime nuk ka fre dhe un i kam shar me aq sa kam pasur n kok.

Si sht sponsorizuar ky botim?

Vetm kur bra bocetin e botimit gati, ather nisa t krkoja financimin. Kur e mbarova, iu drejtova ministris, por ajo nuk kishte mundsi pasi kishte hedhur para pr dixhitalizimin e Biblioteks Kombtare, q pr mua ishte nj gabim. Do kisha dshir q ta kisha drejtorin e Biblioteks Kombtare ktu sot, n promovim, por t paktn pr kalimin e revists n versionin dixhital duhet t isha lajmruar, sepse nuk munden t m anashkalojn kur kam t drejtn e ksaj trashgimie. Sigurisht q kt nuk ua ndaloj, por duhej t bisedonin me mua.

Por prderisa me ligj sht pjes e fondit t Biblioteks, nuk na duket e arsyeshme q ju t’i krkoni kto t drejta?

Jo, ai ka t drejt vetm pr salln, pr punonjsit shkencor q punojn aty, dhe jo ta shprndaj jasht biblioteks.

Pak koh me par sht dixhitalizuar arkivi i revists “Albania” nga Biblioteka Kombtare, ndrkoh ju na sillni nj format t gjall, luksoz t revists. A krijon ndonj prplasje kjo?

Deri tani jo. Por, n fakt kur i kam uar dy libra Biblioteks Kombtare, me nj gjuh shum arrogante m’u tha: E dini zonj se duhet t lini pes libra ktu.

U thash se duhet t m falnderoni q ju kam sjell edhe dy libra, sepse un nga Biblioteka Kombtare nuk kam pasur asnj mundsi t takohem me drejtorin, t cilit i kam krkuar katr her takim. Sekretarja ndoshta nuk e ka
punn si duhet, por me mua nuk jan takuar dhe nuk m jan dhn revistat.

Si e keni siguruar fondin e t gjith numrave t revistave, keni pasur arkiv apo dorshkrime?

Jo, nuk kam pasur arkiv, as dorshkrime t lna. I kam gjetur t gjitha numrat npr admirues t ndryshm t Faikut. Dikush kishte numrin e par e t tjer vit pas viti. Nj pjes t mir e kam gjetur n Kuvendin Franeskan. Ishte Willy Kamsi q na ndihmoi konkretisht, t cilin e falnderoj pr kt ndihmes.

Meq jeni trashgimtarja dhe tani po krkoni t ushtroni t drejtat e autorit pr veprn e Konics, mund t flisni se sa pasuri letrare ka, q nuk e njohim?

Jo nuk ka shum dorshkrime t lna. E thash dhe pak m par ai far kishte n kok dhe n xhepa t gjitha i la pr Shqiprin. Por ato q kishte, jan akoma n Amerik. S shpejti do t filloj prpjekjet me ambasadat, mendoj s pari me ambasadn zvicerane pr t pasur nj kontakt dhe pr t ditur se ku jan gjrat personale t Faikut. Nuk e di, nse do t ndodh tani apo m von, por sht prpjekja pr kthimin n identitet t shtpis s Faik Konics, i gjyshit tim n Konic, pr ta pasur si shtpi muze. Konkretisht, far pasurie letrare sht nuk e di, kt do t filloj ta msoj.

A keni ruajtur n memorien tuaj, nga paraardhs, ndonj kujtim familjar rreth Faik Konics?

Un as gjyshin nuk e kam arritur, por mund t them at ka thoshte im at n lidhje me dy vllezrit Konica. Babai thoshte q t dy vllezrit ishin jashtzakonisht t kundrt me njri-tjetrin. Gjyshi im thoshte se Faiku ishte sa diplomat, aq rebel, aq edhe gjuh pa fre ka pasur. Mirpo ai e motivonte duke thn se m mir t’i shaj un, sepse familja dhe fmijt e tij ishin Shqipria dhe shqiptart, sesa t’i shajn t tjert. Po aq sa i kritikonte, aq sa i “rrihte”, aq edhe i prkdhelte, i donte duke i nxjerr n pah vlerat e vendit, traditn etj., pra ka qen si nj prind, i cili krkonte q fmija t’i ecte prpara.

Pse e keni deklaruar aq von se jeni trashgimtarja e Konics?

Sepse ishin t tjert q donin t mbushnin xhepat me famn e Faikut. Nuk doja t mbushja xhepat dhe nuk dua t mbush xhepat. Qllimi im sht q t’ju tregoj prmes veprs s Konics, se far duhet t bjn shqiptart pr t ecur prpara sepse edhe sot pas 101 vjetsh t botimit t ktij libri, sht pr t ardhur keq q sht n kt nivel Shqipria. Ne duhet t kishim ecur t paktn 10 vjet m par, ashtu si e ndrronte Faiku.

Ka shum trashgimtar pirat q kan dmtuar veprn e Faikut?

Asnj nuk sht trashgimtar i Faik Konics, prve meje, q jam Alma Konica dhe motrs sime.

Konkretisht, mund t na thoni emra ose shtpi botuese q kan prvetsuar emrin e Faik Konics pa t drejt autori?

Ka sa t duash, qoft ktu dhe jasht vendit. Un tani do t filloj t merrem seriozisht me kt.

Konkretisht?

sht shtpia botuese “Dudaj”. Profesor Nasho Jorgaqi ka prgatitur pes-gjasht vepra t Konics, t cilat nuk i takonte t’i merrte, sepse nuk ka t drejtn ekskluzive. Ai sht profesor shum i nderuar, por un nuk mund t them q ai ka
mir. T paktn edhe ky duhej t kontakte me ne. Ky sht mnjanimi i familjarve pr t marr prsipr dhe ann financiare, sepse mendoj se ktyre nuk u intereson prparimi i vendit, ndrsa neve na dhemb shum.

Kur keni nisur, me kt ndjeshmri aq t lart, pr t mbrojtur apo pr t ruajtur pasurin e Konics?

U bn pes vjet q ne kujdesimi pr botimin e Konics, pr t drejtat ndaj veprs s ln prej tij. Jam kaq von sepse isha pa pun dhe nuk kisha mundsi. M duhej t mbijetoja, t punoja pr nj pag ose duhej t’i bija nga pas veprs, gj q nuk kisha mundsi. Tani kam filluar t’i dedikohem plotsisht ksaj vepre, sado q ju thash edhe m par, se jam me borxhe. Prandaj botimi i revists sht vetm hapi i par, kur jan edhe 11 vite “Albania”.