Fari 2300-vjeçar, italianët: Është i rrallë
Dalin rezultatet shkencore nga gërmimet arkeologjike në Durrës
Fari antik i zbuluar n qytetin e Durrsit nga arkeologt shqiptar e italian, rreth 2300 vjet m par iu shrbente anijeve tregtare q mbrrinin n portin detar. Zbulimi tashm ka hyr n axhendat dhe guidat turistike pr sezonin e ri 2010. Gjat nj seminari t mbajtur para disa ditsh u paraqitn pr her t par pr publikun rezultatet e nj grmimi t rndsishm, i cili u drejtua nga Departamenti Arkeologjik i Durrsit gjat vjeshts 2009. Grmimet e drejtuara nga prof. Afrim Hoti u kryen n lagjen nr.3, rruga "H. Troplini", ndrmjet sheshit qendror t qytetit dhe portit aktual. Zona e grmuar ka zn nj siprfaqe prej 372 metrash katror dhe ka arritur nj thellsi prej 4.30 metrash. Por arkeologt i kan ndrprer grmimet pr shkak t rritjes s nivelit t ujit dhe shndrrimit t tij n nj moal, ka duket edhe tani. Specialistt kan njoftuar se jan zbuluar mbetje t periudhs greke klasike t von, helenistike, romake dhe mesjetare. N librin e dokumentimit t strukturave t zbuluara para se t prmbyteshin dhe me qllim interpretimin e kompleksitetit t dukshm, Departamenti i Arkeologjis s Durrsit krkoi mbshtetjen shkencore dhe teknike t misionit arkeologjik italian, q n t njjtn koh po punonte n grmimet e programuara n amfiteatr. Ekipi i ktij misioni i prbr nga prof. Sara Santoro, Barbara Sassi, Alberto Monti, Mikele Ferrarini, Mirela Kocollari, Silvia Gregori dhe Roberto di Febo kan realizuar nj rilevim dhe nj prshkrim e dokumentim t strukturave, s bashku me nj hipotez t par interpretimi q bazohet mbi kuotat, teknikat e ndrtimit dhe tipologjit e mureve. Strukturat e zbuluara jan interpretuar si magazina dhe oborre, korridore, urza dhe kanalizime urbane, mbetje t ambienteve publike t nj lagjeje portuale e pajisur mir. Megjithse me orientime t ndryshme, t gjitha strukturat kan nj degradim drejt detit nga lindja. N ann veriore t grmimit, nj struktur rrethore me diametr 8 metra, e realizuar me mure t jashtm dhe qoshe prej guri dhe t mbushura me lla, sht interpretuar si nj kull e sinjalizimit me drit (far) dhe q bnte pjes n sistemin kompleks n portin e vjetr, t famshm dhe shum t frekuentuar t Durrsit. Sipas tekniks s ndrtimit, struktura sht e datueshme n fund t shek. IV, deri n fillim t shek. III para Krishtit. Teknika e tij e ndrtimit sht krejt e ndryshme nga ajo e fortifikimit e periudhs s antikitetit t von n Durrs, si nga bazamenti rrethor n qendr t Forumit Bizantin dhe q duhet t shrbente si mbajtse e nj statuje mortore. Lidhja me magazinat, urat, sistemin hidraulik dhe cisternat, i jep m shum jet hipotezs se kemi t bjm me strukturat e nj fari.
’jan faret e detit?
Faret antike, greke e romake, t njohura n detin Mesdhe jan pothuajse 100. Burimet e shkruara dhe paraqitjet n piktura, skulptura dhe n monedha jan shum t dendura, sepse fari ishte nj monument q shrbente edhe pr manifestimin e fuqis s sundimtarve, si dhe pr shfaqjen e tekniks dhe teknologjis ndrtimore. Vetm 20 nga kto fare njihen nga mbetjet e tyre arkeologjike. M i famshmi prej tyre, Fari i Aleksandris, q ishte nj nga shtat mrekullit e bots, por ka humbur prgjithnj. Ndrsa fari i ruajtur m mir ndodhet n La Korunja t Spanjs, n vitin 2009 ka marr titullin e Monumentit t Trashgimis Kulturore t Njerzimit nga UNESCO. Me kt rast, n muajin qershor 2009, n nj kongres ndrkombtar ku ndodheshin specialist t fareve antike nga e gjith bota, u prezantua hipoteza q zbulimi i Durrsit ishte nj far. Hipoteza u mbshtet nga studiuesit: forma e rrumbullakt sht tipike pr faret e Mesdheut Lindor dhe prqasja m e afrt jan tre faret e ishullit Thasos t epoks greke dhe t atij roman t sapozbuluar n Patara n Turqi. Bashksia shkencore ndrkombtare uron q grmimet e reja me mjete financiare t prshtatshme t mund t konfirmojn kt hipotez shum trheqse dhe t krkohen t gjitha mjetet pr t ruajtur dhe pr ta
t vizitueshm nga publiku kt monument antik kaq t rndsishm dhe t muar. Bashkia e Durrsit po punon n bashkpunim t ngusht me Projektin Pilot pr realizimin e Parkut Arkeologjik Urban.