Fokus/Oksidenti Kina dhe Misioni i Europes

Nen drejtimin e Shteteve te Bashkuara duke ndjekur nje perspektive te ndertuar nga fuqite bashkekohore anglo-saksone Perendimi ne dhjete vitet e fundit te pakten e ka perqendruar vemendjen e saj ne ceshtjen e marredhenieve me boten islame ne te cilen ne nje perspektive historike te perplasjes se qyteterimeve clash of civilization e ka pare pas perfundimit te komunizmit ne Europe si kercenimin me te madh te hegjemonise se tyre boterore. Duke bere keshtu Perendimi e ka humbur shikimin ndaj nje konstanteje themelore te historise njerezore te pakten qe kur ajo eshte e shkruar prania e nje levizshmerie ritmike ne impulset e medha historike kulturore politike ekonomike nga Lindja ne Perendim dhe anasjelltas. Nje ceshtje qe edhe historia jone e ka pothuajse gjithmone trajtuar - nga Tuqididi deri tek Toynbee.
Sot kur adresohet ceshtja e rolit te ri te Kines ne arenen nderkombetare ne harrojme kete karakteristike te madhe strukturore ne nuk kujtojme se ne fakt zgjerimi i fundit i madh i Europes daton rreth shekullit te tetembedhjete dhe se supremacia jone kulturore teknike shkencore dhe ushtarake eshte e gjysmes se dyte te shekullit te nentembedhjete. Studimet cilesore na thone se edhe ne shekullin e tetembedhjete Kina dhe India per shembull ishin vende shume me te zhvilluara se ato europiane te cilat ishin duke u pergatitur per revolucionin e pare te madh industrial.
Ne qofte se mbajme kete ne nuk mund te mrekullohemi sesi Kina vetem sot dhe sigurisht nuk eshte bota islame qe percon nje propozim te ri te zgjerimit te Orientit drejt Perendimit ne nje epoke te globalizimit per te gjithe boten. Ne epoken e materializmit te fuqise se numrave te shtetezimit eshte krejt e natyrshme qe Kina sot eshte pikerisht trashegimtare e despotizmit aziatik duke u prezantuar si nje fuqi lider ne Lindje qe po ze hapesirat e dikurshme te Perendimit e cila duket se ka veshtiresi per te mbushur gropat e saj nga Afrika me e dokumentuar gjeresisht deri ne Europe Kina po deperton me investime masive ne industri e logjistikeduke u paraqitur si huadhenes me burime te pakufizuara te gatshem per perdorimin e tyre ne nje ndihme jo pa interes per ekonomite e shkaterruara nga shume vende nga Islanda deri tek Greqia nga Portugalia deri tek Rumania - dhe kjo ne nje kohe kur fuqite koloniale europiane si Franca dhe Britania e Madhe jane te detyruara per te reduktuar burimet per shembull per forcat e armatosura te tyre njehere e nje kohe ishte indeks per persosmerine dhe aftesine e projektimit ne nje fuqi boterore te madhe industriale.
Por kjo edhe pse eshte me aktuale eshte vetem nje lexim duke u fokusuar ne aspektet e nje karakteri thjesht elementar te ceshtjes dhe ne duhet te kemi vemendjen tone ne nje ceshtje shume me te rendesishme ndersa Perendimi eshte ne veshtiresi te dukshme ne drejtim te motivimit te misioneve te huaja nga Afrika ne Lindjen e Mesme - Kina e ka percaktuar me qartesi me te madhe vijen e saj te suksesshme te sjelljes ne driten e nje misioni shume te qarte pikerisht per te misheruar te drejtat dhe deshirat e Botes se Trete. Ajo qe ishte quajtur dikur bota e trete gjen sot tek Kina nje peshkop te ri shume me rendesi pasi eshte liruar nga ceshtjet ideologjike te komunizmit nderkombetar direkt pas Konferences se Bandung-ut te 1955 duke u propozuar per misione me diapazon boteror duket se fundi i komunizmit e ka gjetur Kinen ne nje mbeshtetje ne mase te madhe sot. Ne ndryshim me ate cfare ka ndodhur ne Rusi Kina nuk ben asgje vecse rregullon perqendrimin e pushtetit te ndertuar nga Maoizmi ne sistemin e saj politik per vizione te reja te pushtetit qe po zhvillohen dita-dites. Pra ne perspektiven historike komunizmi i Rusise ishte nje fenomen shkaterrues kurse per Kinen nje fytyre e vecante qe ne te kundert ka qene faktor qe mund te ribashkoje dhe te forcoje forcat e nje vendi te madh per tu propozuar perseri ne nje forme me te pershtatshme ne nje skeme historike.
Ajo eshte gati per te replikuar me sukses formulen e botes se trete aq sa Uillson-izmi ka perfaqesuar Shtetet e Bashkuara nje mesazh ideologjik clirimtar qe vetem nje fuqi e vertete perandorak mund ta veshe si te dobishme - duke krijuar nje sistem dialektik te patemete per te krijuar te gjitha format morale te pranueshme per njerezimin e sotem format e vjetra elementare te pushtetit qe ne kulturen e Kines ndryshe nga SHBA jane me te rrenjosura historikisht.
Pra nese ne tani kemi para nesh parimin e nje ritmi te ri nga Lindja ne Perendim ne duhet te fillojme te konsiderojne me kujdes pasojat e menjehershme per Europen. Duhet te reflektojme faktin sesi SHBA-te kane drejtuar Perendimin gjate dekades se fundit permes konfliktesh vec te dukshme fitimtare drejt nje humbje te madhe ne Lindjen e Mesme qe do te kishte permasa ne kete perspektive epokale per dominimin e saj ne bote. Ne dime tashme se avionet kineze kane hyre ne Lindjen e Mesme ne tetor ne qiellin e Lindjes me kerkese te Turqise dhe Iranit ne menyre te qarte si simbol i ekzistences se nje alternative gjeopolitike ndaj Uashingtonit shume me e qarte dhe shume me konkrete sesa ndonjehere mund te kene qene sovjetiket ose/dhe ruset tani shume me afer edhe ne terma gjeopolitike.
Nese perendimoret do ta braktisin Afganistanin si ne te vertete ka ndodhur ne Irak do te ishte nje humbje e krahasueshme me Vietnamin por ne kete rast nuk mund te interpretohet me si nje lemze e thjeshte por ne pamundesine qe kane SHBA-te per te menaxhuar konflikte dhe kjo do te ishte humbja e pare e Perendimit si nje fuqi boterore hegjemoniste nga njeqind e pesedhjete vjetet e fundit. Nje humbje e tille do te plotesohej menjehere nga ndikimi ne rritje kinez edhe ne Lindjen e Mesme me rezultate te paparashikueshme e ne drejtim te rrjedhjes se energjise dhe financave cka eshte pare per shembull nga ca zgjedhje te caktuara te politikes saudite.
Ne kete rast duhet theksuar se do te ishte Europa qe do te gjendej ne veshtiresi nje proces bashkimi politik qe duket se e ka te veshtire per tu gjetur nje shteg shpejt dhe fort perkunder ndarjeve te saj te brendshme me periferite e saj vecanerisht ato te Europes Lindore dhe te Mesdheut qe jane ne nje krize strukturore varesia e saj ne planin e aftesive ushtarake nga SHBA-ja paaftesine e saj per te zhvilluar nje politike te perbashket te jashtme marredheniet me boten islame qe jane demtuar rende - jane vetem disa nga elementet qe do te vinte kontinentit tone ne nje pozite dobesie ekstreme globale.
Nje perspektive e komplikuar nga paaftesia per te marre vendime shume themelore politike si per shembull me marredheniet me Rusine. E konsiderojme ate si pjese te Evropes apo jo Nese eshte nje pyetje aq e vjeter sa vete Rusia tani eshte nje pyetje qe nuk mund te shtyhet per te siguruar nje pergjigje. Dhe tani duke pare boten e Azise te udhehequr nga Kina mund te jete nje arsye e vlefshme per te vendosur perfundimisht per te folur ne menyre te qarte dhe pa ekuivok mbi kete pike.

Marre nga publikimi i fundit i Qendres per Studime Aziatike me seli ne Rome. Pergatiti Lavdrim Lita