Frederik Tashko Babi im Koco Tashko kur ishte ne burg ne moshen 87-vjecare detyrohej derisa ngrinte ne qelite me uje te ftohte Nga Fatos Veliu

Ish-miku me i afert i Enver Hoxhes doli nga burgu vetem ne vitin 80 kur mundi te jetonte vetem 4 vjet i lire

I biri i te derguarit te Komiternit i cili mori Enver Hoxhen prej dore per ne mbledhjen themeluese te Partise Komuniste tregon ngjarjet tronditese qe i kane ndodhur babait te tij ne burgun e sigurise se larte. Cilat ishin torturat cnjerezore qe ushtronin mbi te

Pas kesaj e priste izolimi ne qeline me uje te ftohte qe per nje 78-vjecar ishte jashtezakonisht e tmerrshme. E nxoren vetem pas pesembedhjete ditesh Maqo Como dhe Bardhyl Belishova. Kocoja kishte ngrire komplet. Nuk levizte dot as gishtat e duarve. Shokeve do tu duhej qe ta fusnin ne fillim ne ujin e nxehte te dusheve qe ta sillnin ne vete pastaj ti benin masazh per ta ngjallur. Ehhhellip Nuk kane te sosur histori te tilla.

Nje dite pas plenumit pra me 10 shtator familja jone u internua ne zonen e Mallakastres pikerisht ne fshatin Fratar i cili bie afer Corrushit qe ishte dhe fshati i Mehmet Shehut. Me e keqja ishte se megjithese nuk mund ta besoni une po ju them se na vendosen ne nje stalle bagetish.

Si te internuar i zume me radhe te gjitha zonat e Shqiperise qe nga Fratari e deri ne Ballsh Seman Fushe-Mamurras dhe deri ne Adriatik te Lacit. Pas 8 vjetesh ne internim Kocoja u fut ne burg ku ndenji plot 10 vjet dhe doli andej vetem ne vitin 1980 ne moshen 78 vjec.

Kur ishim te internuar ne rrethin e Krujes kishte pasur raste qe shkonim ne burg per takim me babain dhe nuk na thoshin menjehere por na linin deri ne oren kater pasdite duke pritur sa na binte gjaku ne fund te kembeve dhe pastaj na thoshin si me ironi Nuk ka takim sot.

Ne nje moment ne njeren prej diteve ai i flet oficerit qe po vezhgonte nga kulla Komisar thuaji atij komandantit tuaj qe te mos genjeje kaq shume se jam i gjalle akoma. Ai e kishte fjalen per Enverin. Pas kesaj e priste izolimi ne qeline me uje te ftohte qe per nje 78-vjecar ishte jashtezakonisht e tmerrshme.

Historia e panjohur e Koco Tashkos njeriut qe solli idete komuniste ne Shqiperi dhe qe ne fund u be vete viktime e tyre. Miqesia e tij e madhe me Fan Nolin.

Duelet e panjohura te Koco Tashkos me Ahmet Zogun

Historia e lindjes se komunizmit ne Shqiperi lidhet me shume figura te spikatura te cilat ishin te kompletuara maksimalisht me kulturen bashkekohore te Perendimit. Idealizmi i tyre coi ne ate qe ti sherbenin fuqishem lindjes se komunizmit jo vetem ne Shqiperi por edhe ne shume vende te tjera. Por ata do te ndeshnin ne paradoksin e cuditshem qe te beheshin te paret viktima te tij. i tille ishte Koco Tashko. Nje kolos i kultures dhe intelektual i mirefillte qe punoi nje kohe te gjate ne Perendim. Kur erdhi ne Shqiperi me orientim te Kominternit i cili i vuri detyre qe edhe ketu te krijohej partia komuniste mes te tjeresh u njoh dhe me Enver Hoxhen. Ai sic mesohet saktesisht nga deshmite e tanishme deri ne ate kohe nuk ishte pranuar per te aderuar ne Grupin Komunist te Korces me pretekstin e figures se ulet morale qe mund te prezantonte. Afrimi i Hoxhes me Koco Tashkon beri qe ky i fundit te bente te mundur futjen e Enver Hoxhes ne mbledhjen themeluese te partise se re qe po krijohej e cila per nje kohe te shkurter do te merrte ne dore qeverisjen e shtetit te cilin do ta mbante mbi 40 vjet. Por do te ishte pikerisht Enver Hoxha ai qe do te behej persekutori i drejtperdrejte i Koco Tashkos i cili jo vetem do te shkarkohej nga te gjitha funksionet shteterore dhe partiake por edhe do te burgosej dhe internohej derisa te vdiste ne vuajtje dhe ne mjerim. Pikerisht per kete figure kaq komplekse te historise shqiptare sic eshte Koco Tashko flet tashme per gazeten vete i biri i tij Frederik Tashko. Deshmia e tij pas bisedave te gjata qe ka bere dikur me te atin Kocon hedh drite mbi shume te dhena e pyetje interesante te tilla si si u njoh Koco Tashko me Fan Nolin dhe ardhja e tij qe nga Nju-Jorku si sekretar i tij personal perplasja e cuditshme me Ahmet Zogun kur Tashko perfaqesonte Shqiperine ne Shtetet e Bashkuara te Amerikes perse Tashko i ka kerkuar me kembengulje Zogut doreheqjen nga funksioni i konsullit shqiptar ne Nju-Jork te cilin ia kishte ngarkuar Fan Noli insistimi i Zogut qe Tashkoja te vijonte ta mbante patjeter ate post dhe pse nuk pranohej nga intelektuale te tjere detyra e nderuar qe mbante Tashko aderimi i tij ne Komintern dhe detyrat e rendesishme qe iu ngarkuan aty per te ardhur ne Shqiperi peripecite qe e shoqeruan ne Shqiperi ne kontributin e tij per konsolidimin e vijes se re politike qe po lindte kudo ne Evrope dhe si u be vete viktima e kesaj vije. Keto dhe shume hollesi te tjera qe lidhen me veprimtarine e cuditshme te Koco Tashkos do ti lexoni pikerisht ne intervisten e meposhtme te Frederik Tashkos.

KUSH EumlSHTEuml KOCO TASHKO

Koco Tashko eshte nje nga personalitetet e historise se hershme te levizjes komuniste ne Shqiperi. Emri i tij eshte i lidhur qe me historine e shoqerise patriotike Vatra ne Amerike. Ka qene nje nga miqte e vjeter te poliedrikut te kultures Fan Noli dhe njihej mire deri ne oborrin e mbretit Zog nga i cili i jane bere jo pak oferta per ofiqe shteterore. Nderkohe ai njihet dhe nga opinioni i gjere shqiptar si njeriu i derguar midis te tjereve nga Kominterni per krijimin e Partise Komuniste te Shqiperise. Gjithsesi Koco Tashko eshte njekohesisht edhe disidenti i regjimit komunist per te cilin luftoi jo pak per ta sjelle ne Shqiperi duke perjetuar gjithmone vuajtjen nga njeriu te cilin e ofroi ne partine qe po pergatiste te krijonte pra nga Enver Hoxha.

Koco Tashko ka lindur ne Fajum te Egjiptit me 14 korrik te vitit 1899. I ati Thanas Tashko kishte shkuar aty qe ne vitin 1880 si emigrant ekonomik dhe pas peripecish te panumerta kishte arritur te behej i suksesshem ne ekonomi. Megjithate ai e vuri pasurine e tij ne interes te levizjes patriotike shqiptare.

Koco Tashko dinte ne menyre te shkelqyer me shkrim dhe lexim 8 gjuhe te huaja te cilat ishin anglishtja frengjishtja greqishtja arabishtja gjermanishtja italishtja rusishtja dhe spanjishtja.

Arsimi

Pas arsimit fillor ne Egjipt Tashko vazhdoi kolegjin protestant Hai School ne Bejrut. Me mbrapa perfundon studimet ne universitetin e njohur te Harvardit ne Boston pikerisht ne degen e ekonomise politike ose te marredhenieve nderkombetare sic quhej ndryshe. Se fundmi perfundon ne Moske shkollen e larte te Kominternit apo Fakultetin e Filozofise sic quhej me gjuhen e kohes ne te cilin u emerua dhe pedagog.

Detyrat

Koco Tashko eshte njohur si pedagog i shkolles se larte te filozofise ne Moske dhe ka qene njekohesisht kryetar i seksionit anglo-amerikan te Kominternit ne ate shkolle. Ka qene sekretar personal i Fan Nolit gjate kohes qe ky ka qene deputet i parlamentit te Shqiperise. Ne vitet 1923-1924 Tashko u emerua dy here konsull i Shqiperise ne Nju-Jork titull diplomatik me te cilin ne ate kohe Shqiperia perfaqesohej ne Amerike. Me mbrapa Koco Tashko vijon ne funksione te tilla si redaktor ne gazetat patriotike Idealisti apo Emigranti ne Amerike. Ne vitin 1937 kryen detyren e ngarkuar nga Kominterni si kryetar i seksionit ballkanik MOPRR ne France. Ne vitin 1943 pikerisht gjate periudhes se luftes nacionalclirimtare Koco Tashko emerohet nga Shtabi i Pergjithshem i Ushtrise Nacionalclirimtare si sekretar i Keshillit te Pergjithshem Nacionalclirimtar. Clirimi i Shqiperise pra viti 1945 e gjen ate sekretar te Asamblese Kushtetuese. Ne vitet 1946-1947 Koco Tashko emerohet ambasador i Shqiperise ne Moske. Ne vitin 1947 ai ngarkohet me detyren e zevendesministrit te Puneve te Jashtme qe e ushtronte paralelisht me Hysni Kapon. Ne vitin 1954 caktohet ambasador i Shqiperise ne Sofje por pas nje viti pra ne 1955 si zakonisht ne te tilla raste e kthejne serish nga Sofja per ta emeruar ne aparatin e Komitetit Qendror te Partise si kryetar te Komisionit te Kontrollit dhe Revizionimit te Partise. Ne kete detyre vazhdoi deri ne vitin 1960 kur mbi te filluan sulmet politike te Enver Hoxhes duke e akuzuar si agjent te sovjetikeve.

Perfundimi

Ne vitet lsquo60 nga nje plenum i posacem i KQ te PPSH-se Koco Tashko perjashtohet nga partia per te cilen erdhi posacerisht ne atdhe. Beri 8 vjet internim duke filluar qe nga Corrushi i Mallakastres e duke vazhduar ne shume zona te Shqiperise. Pas 8 vjetesh internimi kur ishte ne moshen 68-vjecare u burgos per 10 vjet ne burgun e sigurise se larte te asaj kohe ne Burrel nga i cili doli vetem ne vitin 1980 kur kishte mbushur plot 78 vjec. Kater vjet me vone pikerisht ne 1984 kur sa kishte mbushur 85 vjec Koco Tashko vdiq ne vuajtje dhe ne mjerim.

Zoti Frederik Le ti rikthehemi disa momente situates se krijuar me babane tend ne momentet kur ai u perplas me Enver Hoxhen ne takimin sforcuar qe ata realizuan vetem pas insistimit te fuqishem te Kocos. Pavaresisht se ju e shqyrtuat ne numrin e kaluar te intervistes suaj gjithsesi vazhdimin e sotem do te doja te rinisja si ti riktheheshim edhe nje moment perfundimit te bisedes qe yt ate beri me Enver Hoxhen . Pra sipas jush Enveri sic njihet tashme ne histori e shtroi problemin e Koco Tashkos ne Byrone Politike

Po. Do te kalonin rreth tre jave qe nga ai takim kur Byroja Politike do te merrte ne shqyrtim Koco Tashkon. E verteta eshte krejt ndryshe nga sa eshte thene deri tani. Ajo si gjithmone ne te tilla raste filloi me fjalimin e gjate dhe pompoz te Enver Hoxhes. Pas kesaj filluan te diskutonin me radhe Mehmeti Kadriu Rita Marko etj. Te gjithe vazhdonin dialogun me Kocon me parimin ku e linte njeri e vazhdonte tjetri. E verteta e pamohueshme eshte se Kocoja iu pergjigj te gjitheve ne formen dhe me guximin qe ata nuk e prisnin. Ai jo vetem u mbrojt por ka sulmuar ne menyren me te ashper.

Nuk pati frike

Aspak madje nuk eshte penduar asnjehere gjate kohes se vuajtjeve per ate shkak derisa vdiq.

Mund te na zbardhesh te pakten me perafersi ndonje dialog nga sa te ka treguar yt ate

Pas fjalimit sic thashe qe mbajti Enveri ne fillim te mbledhjes i cili zgjati mbi nje ore e mori menjehere fjalen Mehmet Shehu me synimin qe ta mposhtte Kocon me te paren. Koco cilin vend te kane premtuar sovjetiket Vendin tim hellip apo vendin e ketij duke treguar me dore nga Enveri. Atehere Kocoja me nje mllef qe nuk e di se nga i ka dale iu pergjigj Mehmet Shehut me te njejtin ton Me vjen ndot qe ju kam pasur shoke. Ju kam bere shoke per ideal dhe jo per karrige. Te ishte per karrige rrija ne Amerike dhe merrja cupen e milionerit. Pas kesaj ne menyre te befte u ngrit ne kembe dhe duke kapur karrigen me nervozizem e tundi fort duke iu drejtuar Mehmetit dhe Enverit Mbajeni fort se do tju shpetoje. Ne ate moment nderhyn Kadri Hazbiu Ke te drejte Koco Tashko se deri tani nuk te eshte bere kemba me balte. Edhe ketij Kocoja i ktheu te njejten resto Foli edhe i biri i beut qe ska zbritur kurre nga kali me shale per te me treguar balten mua. Une e kam bere shkollen duke punuar fabrikave te Amerikes. Ty te duken te frikshme keto dhe i perdor per te frikesuar te tjeret. Ne kete moment nderhyn dhe Rita Marko duke thene Koco do te marresh ne qafe femijet. Serish Kocoja vazhdoi me te njejtin ton Jam i sigurt qe nga njerez si ju nuk pres gje tjeter por ta dini se ballin femijeve skam per tua nxire. Atehere e merr fjalen Enveri Koco cna ben ti neve Kronshtadist Kocoja duke mos u ulur aspak nga revolta qe e kishte shoqeruar qe ne fillim te mbledhjes iu kthye dhe Enverit duke i mbledhur te dyja duart bashke dhe duke ia zgjatur perpara Do arrini ti jepni mut ketij populli. Me te vertete qe karriget i mbajtet gjatehellip por me cfare cmimi per popullinhellip Keshtu mes ketij tensioni dhe mes debatesh te tilla vetem me sulme nga te gjitha anet u mbyll ajo mbledhje Byroje e cila pastaj kur u procesverbalua u tjetersua dhe u stis krejt ne forme te re.

Pas kesaj u zhvillua plenumi

Do kalonin dy jave derisa te vinte dita e 9 shtatorit kur do te mbahej plenumi i posacem i Komitetit Qendror te Partise per Koco Tashkon dhe Liri Belishoven. Cte zgjatemi per vijimin e plenumit kur dihej fryma qe ishte ndezur kunder tim eti. Por mund te them se ne fund ndodhi ajo qe pritej. Si Kocoja ashtu dhe Liria u perjashtuan nga Partia. Nje dite pas plenumit pra me 10 shtator familja jone u internua.

Ku ju cuan

Ne zonen e Mallakastres pikerisht ne fshatin Fratar i cili bie afer Corrushit qe ishte dhe fshati i Mehmet Shehut. Per keto lloj puneshhellip fjalen dinin ta mbanin mire. Me e keqja ishte se nuk na gjeten as ndonje banese por megjithese nuk mund ta besoni une po ju them se na vendosen ne nje stalle bagetish.

Nga cilet perbehej familja e Koco Tashkos ndersa internohej

Nga babai qe ne ate kohe ishte te 61 vjetet nga nena ime qe ishte 42 vjece si dhe tre femijet qe ishim une qe sa kisha mbushur 18 vjec si dhe dy motrat 11 dhe 15 vjece.

Vetem ne Fratar e bete internimin

I zume me radhe qe nga Fratari e deri ne Ballsh Seman Fushe-Mamurras dhe deri ne Adriatik te Lacit. Pas 8 vjetesh ne internim Kocoja u fut ne burg ku ndenji plot 10 vjet dhe doli andej vetem ne vitin 1980 ne moshen 78 vjec.

Ku e vuajti denimin

Nente vjet ne Burrel dhe nje vit ne Tepelene.

Po familja eshte persekutuar shume

Fjale eshte kjo Jo vetem kaq por e kishim te veshtire dhe per te takuar babain. Ishte nje torture e vertete. Nuk dije si te beje. Shkonim ne Mamurras dy dite para se te benim takimin per te marre leje. Flas kur ishim te internuar ne rrethin e Krujes. Kishte pasur raste qe shkonim per takim dhe nuk na thoshin menjehere por na linin deri ne oren kater pasdite duke pritur sa na binte gjaku ne fund te kembeve dhe pastaj na thoshin si me ironi Nuk ka takim sot. Keshtu qe ne ktheheshim serish nga kishim ardhur. Por nuk ishte gje kjo para vuajtjeve te babait ne burg.

Keni ndonje rast

Se mos nje. P.sh. nga sa i ka ndodhur atij ne burg une mund te tregoj nje rast kur eshte futur pesembedhjete dite ne qeli me uje te ftohte dhe eshte marre prej andej nga shoket vetem i ngrire. Ngjarja kishte te bente me leximin e veprave te Enver Hoxhes te cilat lexoheshin me altoparlant ne kohen qe te denuarit kishin oren e lire per te marre ajer. Ne nje periudhe po lexoheshin nga vepra e 17-te dialoget gjoja te Enverit me Kocon qe ishin bere ne zyren e Enverit sikur Kocoja ka qene i terhequr dhe i penduar perballe ketij te fundit gje qe nuk ishte absolutisht e vertete. Mirepo vepra e 17-te ku fliste per Kocon lexohej dhe rilexohej dhe nje oficer qe ishte dhe komisari i burgut ndiqte me vemendje Kocon qe bente ecejake neper oborrin e ajrimit. Mirepo Kocoja ndersa altoparlanti lexonte bente xhiron pa i levizur asnje nerv ne fytyre. Ne nje moment ne njeren prej diteve ai i flet oficerit qe po vezhgonte nga kulla Komisar thuaji atij komandantit tuaj qe te mos genjeje kaq shume se jam i gjalle akoma. Ai e kishte fjalen per Enverin. Pas kesaj e priste izolimi ne qeline me uje te ftohte qe per nje 78-vjecar ishte jashtezakonisht e tmerrshme. E nxoren vetem pas pesembedhjete ditesh Maqo Como dhe Bardhyl Belishova. Kocoja kishte ngrire komplet. Nuk levizte dot as gishtat e duarve. Shokeve do tu duhej qe ta fusnin ne fillim ne ujin e nxehte te dusheve qe ta sillnin ne vete pastaj ti benin masazh per ta ngjallur. Ehhhellip Nuk kane te sosur histori te tilla.

Kur doli nga burgu

Doli vetem ne vitin 1980 kur ishte 78 vjec. Jetoi deri ne vitin 1984.

U pendua ndonjehere qe nuk i ishte nenshtruar Enverit

Asnjehere megjithese e pagoi shtrenjte.