Fushe-betejat e reja politike

NgaENIO CIVICI

Ne organin zyrtar te Departamentit te Shtetit Amerikan per marredheniet me jashte Foreign Affairs eshte hapur se fundmi debati mbi rolin dhe rendesine e teknologjise se informacionit dhe rrjeteve sociale si mjet ne organizimin e protestave tubimeve demonstratave grevave dhe mbledhjeve popullore ne te gjithe globin. Debati kryhet ne shtresat me te larta te analizes te cilat permbajne personalitete te rendesishme si profesori i universitetit te New York-ut Clay Shirky analisti i organizates New America Foundation Evgeny Morozov si dhe gazetari i New Yorker Malcolm Gladwell. Fillimisht debati nis me realitetin e pamohueshem sipas profesorit Shirley se popullata e rrjetit te internetit eshte kthyer ne nje faktor real per shoqerine civile te te gjithe koherave. Ajo perfshin aktore te ndryshem si qytetare te thjeshte aktiviste organizata jo qeveritare firma telekomunikacioni organizata studentore organizata bamirese forca politike apo qeveri.
Kjo ngre nje pikepyetje te rendesishme per shoqerite dhe qeverite ne te gjithe shtetet e botes. Ne cfare menyre dhe me cfare eficience kjo media sociale ndikon ne qellimet e shtetit te grupeve te interesit apo te shoqerise civile Argumenti shpaloset me ane te pjesemarrjes intensive te rrjeteve te telekomunikacionit ne organizimin e marrjes se nje sasie informacioni me te madhe pjesemarrje ne fjalime publike si dhe nje aftesi mahnitese per te ndermarre veprime kolektive. Si shembuj debati shkallezon ne rend kronologjik shume raste si ai i janarit 2001 ne Manila te Filipineve kunder presidentit te akuzuar per korrupsion Joseph Estrada viti 2004 ku kryeministri aktual spanjoll Jose Luis Zapatero organizoi hedhjen masive qytetare te pushtetit te partise se popullit brenda kater ditesh shoqatat koreano-jugore kunder importit te mishit te cilat pa ndihmen e politikes apo medias profesionale organizuan demonstrate paqesore masive ne vitin 2008 si dhe organizata moldave kunder komunizmit ne vitin 2009 me ane te rrjeteve sociale nxori 20000 protestues neper sheshe brenda 36 oresh. Gjithashtu protestuesit kineze kunder korrupsionit perdorin vazhdimisht sistemin e mesazheve QQ ne mbledhjen e aktivisteve te tyre.
Te gjitha keto veprime u mbeshteten tek forca e rrjeteve sociale per te sinkronizuar grupet me shpejtesi me pak kosto si dhe publikisht ne menyra te panjohura dy dekada me pare.
Shtetet serioze po debatojne mbi rolin e rendesishem te rrjeteve sociale si Facebook apo Twitter ne revoltat e fundit demokratike neper kombe te cilat perbejne shoqeri te mbyllura regjime shtypese dhe totalitare te paafta per te komunikuar me popullin. Kronikat dhe argumentet aktuale flasin per manifestime ne Iran Tunizi Egjipt te gjitha te realizuara nepermjet Twitter-it per organizime disidente nepermjet Facebook-ut flasin per nje perdorim te lire dhe te pashmangshem te internetit nga Kina ne Lindjen e Mesme.
Sipas tezes dominuese te departamenteve te shtetit si dhe te kancelarive perendimore teknologjia dhe vecanerisht interneti eshte kthyer ne faktorin vendimtar per perhapjen e lirise dhe demokracise. Mesazhet sms email-et dhe blogjet kane ndihmuar komunikimet mes disidenteve difuzimin e informacionit alternativ dhe aktivitetet opozitare.
Por jo te gjithe jane te te njejtit mendim. Sipas gazetarit Gladwell leksioni i vertete per tu marre eshte se fakti qe teknologjia zhvillohet nuk do te thote medoemos se kjo do te sjelle nje ndryshim rrenjesor social dhe ekonomik. Ai thote se nuk ka asnje fakt qe ne epoken para internetit nuk ekzistonin menyrat dhe instrumentet per organizim popullor. Gladwell vazhdon duke pretenduar se kjo teze mund te ishte e vertete vetem ne qofte se do te arrihej te faktohej se keto shperthime demokratike popullore nuk do ndodhnin me mungesen e rrjetit social dhe telekomunikativ.
Por rastet e vertetesise se kesaj teze sipas analisteve mbeshtetes te saj jane reagimet totalitare te shteteve dhe pushteteve viktima te tyre. Fakt i qarte eshte ai i pezullimit te operimit te rrjetit telekomunikues si dhe aksesit ne internet ne Tunizi. Me pas permendet erresira totale informative egjiptiane ku aparati shteteror bllokoi dhe anuloi perdorimin e internetit dhe sherbimit telefonik te mesazheve. Nderkohe qeveria kineze ne dhjete muajt e fundit ka ushtruar nje censure te ashper informuese ndaj rajonit te Tibetit i cili eshte shprehur hapur kunder politikes se Pekinit. Sipas gazetes New York Times keto jane rastet e para te erresires se teknologjise se informacionit.
Ne anen tjeter ne kampin qendror atje ku tezat kur jane te verteta analizohen plot kritika profesori analist Evgeny Morozov flet per nje hiperbolizim te situates. Molozov mbeshtet faktin se ky vizion gjitheperfshires i internetit eshte nje paqartesi nje iluzion nje utopi teknologjike e cila rrezikon te provokoje efektin e kundert dhe te konsolidoje gati-diktaturat.
Pikepamja kritike e tezes se Morozov thote se nuk ekziston asnje prove se protestat ne sheshin e Teheranit Tunizit dhe Kairos nuk do te kishin ndodhur pa ekzistencen e internetit. Sipas tij nuk ekziston asnje automatizim ndermjet perdorimit te vecante te internetit dhe perfitimit te me shume lirive. Me nje fjale kembengulja teknologjike eshte e rrezikshme pasi detyron qeverite perendimore te nenvleresojne arsyet e verteta te ndryshimit social dhe si pasoje te pershtaten me ekuacionin e paarsyeshem se mjafton me shume teknologji per te pasur me shume demokraci. Ne te vertete shkruan Morozov interneti dhe rrjetet sociale mund te perdoren ne menyre efikase dhe nga regjimet despotike per te shtypur censuruar dhe pergjuar armiqte e tyre pa te drejte dhe per arsye te erreta.
Por dhe pesimizmi hi-tech i Morozov perplaset me kunderargumente faktike. Nder to eshte pyetja se pse levizja e pare e regjimeve despotike familjare per te ndaluar opoziten eshte bllokimi i sistemit te mesazheve sms si dhe pezullimi i sherbimit te internetit ashtu si ndodhi ne Egjipt.
Te dyja anet politike te mendimit larg njera-tjetres ngrene dy llogore te cilat perplasen ne piken qendrore. Ne piken ku duhen vene kufijte dhe paralajmerimet ndaj perversiteteve dhe manipulimeve te rrjetit si dhe ku duhen konsideruar rafinimet e industrise se censures pergjimit dhe propagandes nga perdorimi i teknologjive te reja. Pika qendrore ku rrjeti ka ndryshuar paradigmen e betejave politike duke u ofruar opozitave te te gjitha shteteve nje instrument te pashembullt komunikimi me qellim informimin dhe shtrimin e kerkesave drejt pushtetit per zgjedhjet qe ka bere.
Me sa duket tema e re vendimtare ne zhvillimet e fundit politike sociale dhe ekonomike do te quhet ofensiva e internetit e cila nder te tjera perdor anen romatike te internetit si nje zone te lire demokratike ne te gjitha detajet.
Tezat e kunderta ndermjet intelektualeve te politikes se jashtme amerikane nuk kanalizojne rrugen drejt nje zgjidhjeje konceptuale te perdorimit te instrumentit internet. Qarkullimi i informacionit nuk eshte nje arme specifike ndaj gati-komunizmit apo ndaj shoqerive totalitare. Twitter Facebook apo MySpace nuk jane instrumente ne sherbim te regjimeve apo opozitave. Jane fushe-betejat e reja ku luftohet terreni i ri ku kultivohen dinamikat novative te pushtetit dhe kritikes. Sipas profesorit Morozov jane ekuivalente te fotokopjeve Xerox te cilat revolucionarizuan menyren e shperhapjes se informacionit apo ngjasime te frekuencave radiofonike te Radio Free Europe gjate Luftes se Ftohte. Keto rrjete sociale mund te perdoren ne te njejten menyre si nga regjimet despotike per te shtypur disidencen ashtu dhe nga organet opozitare per te kundershtuar politikat dhe reformat shteterore. Ato nuk jane as e mira dhe as keqja jane thjesht menyra me e mire per te transmetuar mesazhin. Debati nuk eshte agresiv por perben frymen e re te politikes se jashtme te vendeve perendimore.