Histori/Ndryshimet mes neutralitetit të shpallut të Belgjikës, Holandës dhe Zvicrës

Nga Sergio Romano
(Corriere della Sera)

Holanda dhe Zvicra, dy vendet neutrale, por në Luftën e Dytë Botërore, Holanda u pushtua nga Hitleri, i cili e kurseu Zvicrën. Ndoshta Hitleri kishte frikë nga reagimi i ushtrisë zvicerane, e cila, që nga antikiteti, është konsideruar një nga më të mirat dhe më të organizuarat, shkruan lexuesi Michele Toriaco, drejtorit të rubrikës Letra, në gazetën prestigjioze Corriere della Sera.
Dhe ja përgjigja e historianit dhe editorialistit Sergio Romano.
I dashur Toriaco, Midis neutralitetit të Zvicrës dhe të dy vendeve (Belgjikës dhe Holandës) që u pushtuan rrufeshëm nga Vehrmacht në fillim të ofensivës së majit të vitit 1940, ekziston një ndryshim i madh. Zvicra ishte neutral qysh nga fundi i luftërave Napoleonike dhe kishte një koncept rigoroz të neutralitetit, të ndershëm, pothuajse kalvinist. Ajo e dha një provë kur Mbreti belg, Leopold II, në marrëveshje me Vilhelmin e Holandës, organizoi në Bruksel mes 21 dhe 23 gusht të 1939 një konferencë ku morën pjesë disa vende neutrale: Belgjika, Danimarka, Finlanda, Luksemburgu, Norvegjia, Suedia.
Me një apel të bërë në radio në Bruksel më 23 gusht, Leopold, në emër të shtatë vendeve të ardhur në kryeqytetin e tij, i drejtoi botës një ftesë për pajtim dhe paqe. Në tryezën e konferencës diku, natyrisht, një vend i ishte rezervuar edhe Zvicrës. Por ky vend nuk ishte i zënë. Një diplomat që çoi ftesën, një zyrtar i lartë i Ministrisë së Jashtme zvicerane, tha se “për shkak të ndjeshmërisë e situatës ndërkombëtare, Zvicra nuk do të merrte pjesë në asnjë veprim kolektiv”. Për Bernën, me fjalë të tjera, edhe nisma e Leopoldit ishte "politike" dhe për këtë arsye ishte e papajtueshme me konceptin e neutralitetit zviceran. Kur iu kërkua qeverisë së Bernës, disa ditë më vonë, për të mbështetur apelin e Brukselit, reagimi ishte po ashtu negativ.
Unë besoj se një qasje konsistente aq me kujdes ka ndihmuar për të ruajtur sigurinë e konfederatës përgjatë konfliktit. Por ushtria zvicerane dhe gjeografia e vendit ka luajtur rolin e saj. Gjermania e dinte se forcat e armatosura zvicerane do të tërhiqeshin në zemër të vendit malor dhe do të luftonin me çdo armë në dispozicion të tyre. Neutraliteti i Belgjikës dhe Holandës ishin më pak i "rëndë" dhe shumë e dinin se nëse një luftë e parë, në veçanti, do të shkelej si nga Gjermania, po ashtu nga Aleatët (ndër të tjera, ekzistonte një plan i gjeneralit francez Gamelin). Falë një rasti kurioz që duhet t’u kishte hapur sytë, as Belgjikë nuk mund ta injoronte atë.
Më 10 janar të 1940 një avion i Luftvafe u detyrua nga moti i keq të ulen në Belgjikë. Avioni ishte drejtuar për në Bon dhe transportonte një planit operacional për ofensivën që, në përputhje me synimet e Hitlerit, do të fillonte më 17 janar. Piloti u përpoq të digjte dokumentet, por nuk mund të parandalojë që shumë nga materiali të përfundojë në duart e belgëve. Kjo nuk është e gjitha. Në planin e dëshiruar nga Hitleri për pushtimin e Francës përmes Belgjikës, qeveria e Brukselit mori gjithashtu informacion nga admirali Vilhelm Kanaris, kreu i Abvehr, shërbimi i zbulimit të forcave të armatosura gjermane. Ashtu si anëtarë të tjerë të kastës ushtarake të cilës ai i përkiste, admiral ishte kundër hapjes së një fronti perëndimor dhe bëri çfarë mundi për të penguar planet e Hitlerit. Kjo mund të argumentohet se invazioni i planifikuar i Belgjikës (ajo e Holandës u bë një detyrë plotësuese, diktuar nga nevojat gjeografike) ishte një nga sekretet më të pambrojtura të Luftës së Dytë Botërore.