Ismail Kadare është më i thellë se Orwell dhe më rrëfimtar se Kundera
Në numrin më të fundit të së përjavshmes letrare amerikane The New Yorker (numri i djeshëm) është publikuar një shkrim mbi Ismail Kadarenë. Titulli i shkrimit është Chronicles and Fragments, dhe autori është James Wood, kritik shumë i njohur
Novelisti Ismail Kadare ka lindur në Gjirokastër, në Jug të Shqipërisë, në 1936. Gjatë luftës së dytë botërore qyteti u pushtua nga italianët, më pas i pushtuar nga grekët, dhe më në fund të pushtuar nga gjermanët. Romanin i madh i Kadaresë °Kronikë në gur", u botua në shqip në vitin 1971 dhe në anglisht në vitin 1987, ky roman lindi nga përvojat e tij djaloshare gjatë luftës. Është një roman i hareshëm që shpesh të duket komik. Një djalë i vogël rrëfen ngjarjet. Lufta vjen, dhe banorë flasim, i gjithë qyteti hedh fall bashkë me shtrigat, fantazmat dhe legjendat. Rrëfimtari i ri zbulon "Makbeth", dhe e hedh paralele mes Skocisë mesjetare dhe Gjirokastrës modern. Hija e Enver Hoxhës, lideri komunist i cili mbante një kontroll të pamëshirshëm Shqipëri në për dyzet vjet, deri në vdekjen e tij, në vitin 1985, nxijnë faqet e fundit. "Kronikë në gur", paraqet një akt të rezistencës politike të llojit “butë” që Kadare përdori për të mbijetuar regjimit të Hoxhës, edhe pse disa nga librat e tij u ndaluan.
Novelë "Vajza e Agamemnonit" është ndoshta libri më i madh i Kadaresë, dhe bashkë me novelën e më pasme, "Pasardhësi", janë me siguri dy nga tregimet më çoroditëse të shkruar ndonjëherë ndaj ndotjes mendore dhe shpirtërore të individit nga shtetet totalitare. Novela "Vajza e Agamemnonit" është ri-interpretim i akullt i tregimit Ifigjinisë, ndofta vepra me e madhe Kadaresë. Ai është krahasuar në mënyrë të pashmangshme me Oruell-in dhe Kunderën, por ka një ironi më të thellë se i pari dhe, dhe më tregimtar sesa i dyti. Mjerisht, romani më të fundit i Kadaresë, “Aksident", i përkthyer nga shqipja nga John Hodgson është si një lloj këmbimi dhe shpesh i fuqishëm, por me pak rezerva. Një mëngjes në Vjenë, diku jo shumë kohë pas përfundimit të luftës në Kosovë, një çift i ri shqiptar, diplomati Besfort Y. dhe të dashurën e tij Rovena S., janë vrarë në një aksident me makinë. Aksidenti është një roman i vështirë.
Del sikur Kadare ka dashur të paraqesë një lloj tjetër alegorie përtej burgosjes së tiranisë e re post-komuniste, lirisë. Është tronditëse se pjesa më e fuqishme është rikthimi i Kadaresë në tokën e vjetër dhe për obsesionet e vjetër, dhe kjo është prekëse, gjithashtu, kjo alegori e tiranisë së lirisë është më pak efektive, si një roman, ndaj alegorisë së mëparshme të Kadaresë të tiranisë së tiranit.
*Marrë me pjesë nga shkrimi i revistës prestigjioze letrare amerikane