Joshja atlantike per Rusine. Deri ku
RUSI- Gjate 20 vjeteve qe nga perfundimi i Luftes se Ftohte NATO nuk ka reshtur se drejtuari njeren oferte bashkepunimi
pas tjetres ne adrese te Rusise me qellim qe ti ndihmoje diplomacine dhe shtetin rus te kapercejne sindromat bizantine dhe komuniste te mosbesimit fatal ndaj Perendimit. Nje hap te ri beri Sekretari i Pergjithshem i Aleances Atlantike Anders Fog Rasmusen me 17 shtator kur nga Roma beri propozimin qe Rusia te perfshihet bashke me NATO-n ne projektin e mburojes raketore per Europen. Nese Rusia do te ndjeje se eshte brenda tendes bashke me ne te tjeret do te ndertohet besimi - theksoi Rasmusen i cili ofroi edhe nje kalendar duke propozuar qe ne samitin e Aleances Atlantike ne Lisbone me 18-19 nentor te ftohet Rusia te bashkepunoje duke e lidhur sistemin tone te mbrojtjes raketore me kapacitetet e saj. Misioni i Rusise ne NATO konfirmoi me 17 shtator se Moska ka marre ftesen zyrtare te NATO-s qe presidenti rus Dimitri Medvedev te marre pjese ne samitin e ardhshem te Aleances Atlantike. Forcimi i marredhenieve dhe pakesimi i mosbesimit mes Aleances Atlantike dhe Rusise e cila gjate Luftes se Ftohte ka qene burimi kryesor i kercenimeve dhe i rreziqeve per Perendimin eshte natyrisht nje objektiv i drejte strategjik ne te mire jo vetem te interesave te vendeve anetare te NATO-s por edhe te sigurise europiane dhe te gjithe paqes boterore. Por edhe duke u solidarizuar me hapat dhe nismat e lidershipit te Aleances Atlantike ne drejtim te Rusise nuk perjashtohet nevoja e nje analize mbi efektet e drejtperdrejta dhe anesore te hapave dhe nismave te tilla.
Ceshtja e mburojes raketore ne Europe ka qene dhe mbetet nje nga mollet kryesore te sherrit mes Aleances Atlantike perfshire dhe SHBA-ne dhe Rusise nga ana tjeter. Rusia jo vetem kundershtoi me force planet e vendosjes se sistemit te mbrojtjes raketore ne Poloni dhe ne Republiken Ceke por edhe kercenoi si ne kohen e Luftes se Ftohte me vendosjen ne enklaven e Kaliningradit te raketave nderkontinentale ruse qe ne rrezen e tyre perfshinin gjithe qytetet e medha europiane. Edhe kur shtatorin e vitit te kaluar presidenti Obama hoqi dore nga plani i vendosjes se mburojes raketore ne Poloni dhe ne Republiken Ceke dhe doli plani tjeter i vendosjes se mburojes raketore ne dy vende te tjera te NATO-s ne Rumani dhe ne Bullgari Rusia gjithashtu kundershtoi me force dhe madje kercenoi terthorazi por qarte me vendosjen e raketave ruse ne pjesen e Transdniestrit ne Moldavi nje enklave ku sic duhet drejton nje regjim kukull prorus i cili kerkon shkeputjen e Transdniestrit nga Moldavia dhe bashkimin me Rusine.
Nese do te mundet propozimi i ri i Sekretarit te Pergjithshem te sheshoje apo te menjanoje kundershtimet dhe reaksionin e Moskes ne ceshtjen e raketave kjo krijon nje hapesire te madhe medyshjeje. E krijon kete hapesire sepse kryesorja eshte se te dy palet Aleanca Atlantike dhe Rusia kane koncepte mbrojtjeje dhe strategji krejt te kunderta ne ceshtjen e mburojes antirakete. Dhe eshte e kuptueshme qe veshtire se mund te shkojne ne nje marreveshje te ndertimit te nje sistemi te perbashket antiraketor kur kercenimet shihen ne ane te ndryshme. Ne reagimin e pare zyrtar per propozimin e Sekretarit te Pergjithshem te NATO-s ambasadori i Rusise ne NATO Dimitri Rogozin deklaroi me 17 shtator se Moska dhe NATO duhet te vleresojne sic duhet rreziqet e raketave para se te fillojne nje plan mbrojtjeje raketore per Europen. Eumlshte e njohur se SHBA-ja dhe NATO kane argumentuar se Perendimi ka nevoje te mbrohet nga raketat e nje shteti si Irani dhe ndaj kane planifikuar mburojen raketore. Por Rusia ne forme zyrtare ka deklaruar se mburojen raketore te NATO-s ne vendet anetare te NATO-s ajo e vlereson si kercenim per Rusine dhe jo mbrojtje nga Irani.
Perfaqesuesi i Rusise ne NATO nenvizoi se sipas vleresimeve ruse nuk eshte vetem Irani qe posedon raketa poshte brezit jugor te Europes por edhe vende te tjera dhe ne duhet ti analizojme te gjithe ata qe posedojne kete teknologji. Burime konfidenciale diplomatike bejne te ditur se Rusia i referohet Izraelit i cili disponon edhe raketa me rreze te gjate por edhe arme atomike. Ministri rus i Mbrojtjes Anatoli Serdjukov deklaroi me 16 shtator se SHBA-ja dhe Rusia kane akoma mosmarreveshje shume te medha mbi ceshtjen e mbrojtjes raketore. Kuptohet se nje ndryshim ne konceptimin dhe ne vleresimin e rreziqeve paraqet nje pengese serioze per krijimin e nje sistemi te perbashket mbrojtjeje. Ne te njejten kohe del medyshja e karakterit te pjesemarrjes se Rusise ne nje sistem mbrojtjeje raketore qe eshte nje forme dislokimi ushtarak ne njeren apo tjetren pjese te Europes. Planifikimet me te fundit jane qe sistemi i mburojes raketore te vendoset ne Rumani dhe ne Bullgari dhe sipas burimeve nga Bukureshti dhe Sofja kane filluar edhe bisedimet mes SHBA-se dhe ketyre dy vendeve anetare per vendosjen e elementeve te sistemit te mburojes antirakete. Ne aspektin ushtarak nese supozohet se Rusia do te pranoje te marre pjese ne nje sistem te perbashket del pyetja nese do te thote kjo qe Rusia do te lejohet te vendoset edhe me prani ushtarake ne vendet e NATO-s ku parashikohet sistemi i mbrojtjes antirakete. Natyrisht eshte ende heret te shkohet deri ne realizimin konkret te perfshirjes se
Rusise ne sistemin e mbrojtjes antirakete por edhe ne planin diplomatik e strategjik kjo hap disa pikepyetje.
Hap pikepyetje sepse me gjithe pjesemarrjen e Moskes ne Keshillin e Perbashket NATO-Rusi te krijuar ne vitin 2002 doktrina zyrtare ruse e sigurise kombetare e konsideron NATO-n kercenim per interesat e saj. Nje nga tezat kryesore te politikes europiane te Rusise eshte se NATO perben nje organizate te kapercyer e lindur ne Luften e Ftohte dhe qe duhet te kishte ikur bashke me te. Rusia ka propozuar nje traktat te ri te sistemit te sigurimit kolektiv ne Europe pikerisht si kunderpeshe e NATO-s dhe si zevendesim i NATO-s. Pra Rusia e ka impostuar veten ne nje pol antagonist interesash strategjike te cilat jane larg interesave te Perendimit si ne kontinentin europian ashtu dhe ne bote.
Diplomacia atlantike i ka ne konsiderate gjithe keto elemente te marredhenieve ruso-atlantike dhe ajo me te drejte ofron nisma dhe propozime per te ulur tensionet ne marredheniet me Rusine dhe per te krijuar atmosfere bashkepunimi. Por duket se ne disa raste shkohet shume larg ne perpjekjet per te joshur Rusine ne bashkepunimin atlantik. Nuk mund te mos quhet e habitshme deklarata e perfaqesuesit te Sekretarit te Pergjithshem te NATO-s per Kaukazin dhe Azine Qendrore Robert Simons i cili me 15 shtator deklaroi se NATO e quan normale dhe nuk ka kundershtim per pranine e nje baze ushtarake ruse ne Armeni baze per te cilen muajin e kaluar Rusia dhe Armenia nenshkruan nje marreveshje qe e zgjat afatin e saj nga 25 ne 49 vjet. Eumlshte e drejta e Rusise dhe e Armenise te beje marreveshje por nuk duket se mund te neglizhohen efektet e marreveshjeve te tilla per rajonin dhe per ekuilibrat nderkombetare te forces. Nuk eshte e qarte perse perfaqesuesi diplomatik i NATO-s duhet te shprehte miratimin per nje baze ushtarake qe konsolidon kontrollin e Rusise ne nje shtet tjeter dhe ne rajonin e trazuar te Kaukazit.
Me siguri qe perfaqesuesi diplomatik i NATO-s ne Kaukaz e di se Rusia ka kundershtuar me force cdo prani dhe zgjerim te NATO-s dhe cdo anetaresim te shteteve sovrane ish-komuniste ne Aleancen Atlantike qe nga Baltiku e deri ne Adriatik. Rusia ka kundershtuar me force vendosjen e elementeve te sistemit te mburojes antiraketore ne vendet anetare te NATO-s. Ka kundershtuar vendosjen e bazave ne shtetet anetare te NATO-s si ne Rumani dhe ne Bullgari. Pra Moska ka kundershtuar marreveshjet dhe marredheniet ushtarake brenda vete shteteve anetare te NATO-s. Me siguri qe perfaqesuesi diplomatik i NATO-s e di se baza e madhe ushtarake ruse ne Armeni ndodhet prane kufirit me Turqine nje shtet anetar i NATO-s dhe se marreveshja ruso-armene krijoi shqetesim edhe ne Turqi por edhe ne Azerbajxhan. Marreveshja ruso-armene per pranine ushtarake afatgjate ruse ne Armeni paraqet nje kercenim per vendet e rajonit dhe para se gjithash per Turqine deklaroi Sinan Ogan drejtor i Qendres Turke te studimeve strategjike.
Robert Simons e justifikoi perligjien qe i beri bazes se madhe ushtarake ruse ne Armeni me argumentin se Armenia eshte partner strategjik i Rusise qe eshte argument mjaft i varfer sepse statusi i partnerit strategjik nuk do te thote justifikim per prishjen e ekuilibrave te forces ne njerin apo tjetrin rajon. Sepse edhe Serbia e ka Rusine partner strategjik por nuk besojme se do te fliste me te njejten gjuhe diplomati atlantik nese Rusia do te ndertonte nje baze ushtarake ne Serbi.
E pare ne nje kuader me te gjere deklaratat e perfaqesuesit diplomatik te NATO-s te cilat jane pritur mire ne Moske mund te duken si nje kontorno diplomatike per joshjet ne drejtim te Rusise. Por pertej kesaj ngjyre ato mund te tingellojne edhe si nje pranim i se drejtes se Rusise per te vepruar dhe kontrolluar sferat e saj te influences ne ish-hapesiren sovjetike. Pas agresionit ushtarak rus ne Gjeorgji ne gusht te vitit 2008 joshjet apo komplimentet atlantike ne drejtim te Rusise mendohet se duhet te ishin me te kujdesshme.
G.SH/BalkanWeb
pas tjetres ne adrese te Rusise me qellim qe ti ndihmoje diplomacine dhe shtetin rus te kapercejne sindromat bizantine dhe komuniste te mosbesimit fatal ndaj Perendimit. Nje hap te ri beri Sekretari i Pergjithshem i Aleances Atlantike Anders Fog Rasmusen me 17 shtator kur nga Roma beri propozimin qe Rusia te perfshihet bashke me NATO-n ne projektin e mburojes raketore per Europen. Nese Rusia do te ndjeje se eshte brenda tendes bashke me ne te tjeret do te ndertohet besimi - theksoi Rasmusen i cili ofroi edhe nje kalendar duke propozuar qe ne samitin e Aleances Atlantike ne Lisbone me 18-19 nentor te ftohet Rusia te bashkepunoje duke e lidhur sistemin tone te mbrojtjes raketore me kapacitetet e saj. Misioni i Rusise ne NATO konfirmoi me 17 shtator se Moska ka marre ftesen zyrtare te NATO-s qe presidenti rus Dimitri Medvedev te marre pjese ne samitin e ardhshem te Aleances Atlantike. Forcimi i marredhenieve dhe pakesimi i mosbesimit mes Aleances Atlantike dhe Rusise e cila gjate Luftes se Ftohte ka qene burimi kryesor i kercenimeve dhe i rreziqeve per Perendimin eshte natyrisht nje objektiv i drejte strategjik ne te mire jo vetem te interesave te vendeve anetare te NATO-s por edhe te sigurise europiane dhe te gjithe paqes boterore. Por edhe duke u solidarizuar me hapat dhe nismat e lidershipit te Aleances Atlantike ne drejtim te Rusise nuk perjashtohet nevoja e nje analize mbi efektet e drejtperdrejta dhe anesore te hapave dhe nismave te tilla.
Ceshtja e mburojes raketore ne Europe ka qene dhe mbetet nje nga mollet kryesore te sherrit mes Aleances Atlantike perfshire dhe SHBA-ne dhe Rusise nga ana tjeter. Rusia jo vetem kundershtoi me force planet e vendosjes se sistemit te mbrojtjes raketore ne Poloni dhe ne Republiken Ceke por edhe kercenoi si ne kohen e Luftes se Ftohte me vendosjen ne enklaven e Kaliningradit te raketave nderkontinentale ruse qe ne rrezen e tyre perfshinin gjithe qytetet e medha europiane. Edhe kur shtatorin e vitit te kaluar presidenti Obama hoqi dore nga plani i vendosjes se mburojes raketore ne Poloni dhe ne Republiken Ceke dhe doli plani tjeter i vendosjes se mburojes raketore ne dy vende te tjera te NATO-s ne Rumani dhe ne Bullgari Rusia gjithashtu kundershtoi me force dhe madje kercenoi terthorazi por qarte me vendosjen e raketave ruse ne pjesen e Transdniestrit ne Moldavi nje enklave ku sic duhet drejton nje regjim kukull prorus i cili kerkon shkeputjen e Transdniestrit nga Moldavia dhe bashkimin me Rusine.
Nese do te mundet propozimi i ri i Sekretarit te Pergjithshem te sheshoje apo te menjanoje kundershtimet dhe reaksionin e Moskes ne ceshtjen e raketave kjo krijon nje hapesire te madhe medyshjeje. E krijon kete hapesire sepse kryesorja eshte se te dy palet Aleanca Atlantike dhe Rusia kane koncepte mbrojtjeje dhe strategji krejt te kunderta ne ceshtjen e mburojes antirakete. Dhe eshte e kuptueshme qe veshtire se mund te shkojne ne nje marreveshje te ndertimit te nje sistemi te perbashket antiraketor kur kercenimet shihen ne ane te ndryshme. Ne reagimin e pare zyrtar per propozimin e Sekretarit te Pergjithshem te NATO-s ambasadori i Rusise ne NATO Dimitri Rogozin deklaroi me 17 shtator se Moska dhe NATO duhet te vleresojne sic duhet rreziqet e raketave para se te fillojne nje plan mbrojtjeje raketore per Europen. Eumlshte e njohur se SHBA-ja dhe NATO kane argumentuar se Perendimi ka nevoje te mbrohet nga raketat e nje shteti si Irani dhe ndaj kane planifikuar mburojen raketore. Por Rusia ne forme zyrtare ka deklaruar se mburojen raketore te NATO-s ne vendet anetare te NATO-s ajo e vlereson si kercenim per Rusine dhe jo mbrojtje nga Irani.
Perfaqesuesi i Rusise ne NATO nenvizoi se sipas vleresimeve ruse nuk eshte vetem Irani qe posedon raketa poshte brezit jugor te Europes por edhe vende te tjera dhe ne duhet ti analizojme te gjithe ata qe posedojne kete teknologji. Burime konfidenciale diplomatike bejne te ditur se Rusia i referohet Izraelit i cili disponon edhe raketa me rreze te gjate por edhe arme atomike. Ministri rus i Mbrojtjes Anatoli Serdjukov deklaroi me 16 shtator se SHBA-ja dhe Rusia kane akoma mosmarreveshje shume te medha mbi ceshtjen e mbrojtjes raketore. Kuptohet se nje ndryshim ne konceptimin dhe ne vleresimin e rreziqeve paraqet nje pengese serioze per krijimin e nje sistemi te perbashket mbrojtjeje. Ne te njejten kohe del medyshja e karakterit te pjesemarrjes se Rusise ne nje sistem mbrojtjeje raketore qe eshte nje forme dislokimi ushtarak ne njeren apo tjetren pjese te Europes. Planifikimet me te fundit jane qe sistemi i mburojes raketore te vendoset ne Rumani dhe ne Bullgari dhe sipas burimeve nga Bukureshti dhe Sofja kane filluar edhe bisedimet mes SHBA-se dhe ketyre dy vendeve anetare per vendosjen e elementeve te sistemit te mburojes antirakete. Ne aspektin ushtarak nese supozohet se Rusia do te pranoje te marre pjese ne nje sistem te perbashket del pyetja nese do te thote kjo qe Rusia do te lejohet te vendoset edhe me prani ushtarake ne vendet e NATO-s ku parashikohet sistemi i mbrojtjes antirakete. Natyrisht eshte ende heret te shkohet deri ne realizimin konkret te perfshirjes se
Rusise ne sistemin e mbrojtjes antirakete por edhe ne planin diplomatik e strategjik kjo hap disa pikepyetje.
Hap pikepyetje sepse me gjithe pjesemarrjen e Moskes ne Keshillin e Perbashket NATO-Rusi te krijuar ne vitin 2002 doktrina zyrtare ruse e sigurise kombetare e konsideron NATO-n kercenim per interesat e saj. Nje nga tezat kryesore te politikes europiane te Rusise eshte se NATO perben nje organizate te kapercyer e lindur ne Luften e Ftohte dhe qe duhet te kishte ikur bashke me te. Rusia ka propozuar nje traktat te ri te sistemit te sigurimit kolektiv ne Europe pikerisht si kunderpeshe e NATO-s dhe si zevendesim i NATO-s. Pra Rusia e ka impostuar veten ne nje pol antagonist interesash strategjike te cilat jane larg interesave te Perendimit si ne kontinentin europian ashtu dhe ne bote.
Diplomacia atlantike i ka ne konsiderate gjithe keto elemente te marredhenieve ruso-atlantike dhe ajo me te drejte ofron nisma dhe propozime per te ulur tensionet ne marredheniet me Rusine dhe per te krijuar atmosfere bashkepunimi. Por duket se ne disa raste shkohet shume larg ne perpjekjet per te joshur Rusine ne bashkepunimin atlantik. Nuk mund te mos quhet e habitshme deklarata e perfaqesuesit te Sekretarit te Pergjithshem te NATO-s per Kaukazin dhe Azine Qendrore Robert Simons i cili me 15 shtator deklaroi se NATO e quan normale dhe nuk ka kundershtim per pranine e nje baze ushtarake ruse ne Armeni baze per te cilen muajin e kaluar Rusia dhe Armenia nenshkruan nje marreveshje qe e zgjat afatin e saj nga 25 ne 49 vjet. Eumlshte e drejta e Rusise dhe e Armenise te beje marreveshje por nuk duket se mund te neglizhohen efektet e marreveshjeve te tilla per rajonin dhe per ekuilibrat nderkombetare te forces. Nuk eshte e qarte perse perfaqesuesi diplomatik i NATO-s duhet te shprehte miratimin per nje baze ushtarake qe konsolidon kontrollin e Rusise ne nje shtet tjeter dhe ne rajonin e trazuar te Kaukazit.
Me siguri qe perfaqesuesi diplomatik i NATO-s ne Kaukaz e di se Rusia ka kundershtuar me force cdo prani dhe zgjerim te NATO-s dhe cdo anetaresim te shteteve sovrane ish-komuniste ne Aleancen Atlantike qe nga Baltiku e deri ne Adriatik. Rusia ka kundershtuar me force vendosjen e elementeve te sistemit te mburojes antiraketore ne vendet anetare te NATO-s. Ka kundershtuar vendosjen e bazave ne shtetet anetare te NATO-s si ne Rumani dhe ne Bullgari. Pra Moska ka kundershtuar marreveshjet dhe marredheniet ushtarake brenda vete shteteve anetare te NATO-s. Me siguri qe perfaqesuesi diplomatik i NATO-s e di se baza e madhe ushtarake ruse ne Armeni ndodhet prane kufirit me Turqine nje shtet anetar i NATO-s dhe se marreveshja ruso-armene krijoi shqetesim edhe ne Turqi por edhe ne Azerbajxhan. Marreveshja ruso-armene per pranine ushtarake afatgjate ruse ne Armeni paraqet nje kercenim per vendet e rajonit dhe para se gjithash per Turqine deklaroi Sinan Ogan drejtor i Qendres Turke te studimeve strategjike.
Robert Simons e justifikoi perligjien qe i beri bazes se madhe ushtarake ruse ne Armeni me argumentin se Armenia eshte partner strategjik i Rusise qe eshte argument mjaft i varfer sepse statusi i partnerit strategjik nuk do te thote justifikim per prishjen e ekuilibrave te forces ne njerin apo tjetrin rajon. Sepse edhe Serbia e ka Rusine partner strategjik por nuk besojme se do te fliste me te njejten gjuhe diplomati atlantik nese Rusia do te ndertonte nje baze ushtarake ne Serbi.
E pare ne nje kuader me te gjere deklaratat e perfaqesuesit diplomatik te NATO-s te cilat jane pritur mire ne Moske mund te duken si nje kontorno diplomatike per joshjet ne drejtim te Rusise. Por pertej kesaj ngjyre ato mund te tingellojne edhe si nje pranim i se drejtes se Rusise per te vepruar dhe kontrolluar sferat e saj te influences ne ish-hapesiren sovjetike. Pas agresionit ushtarak rus ne Gjeorgji ne gusht te vitit 2008 joshjet apo komplimentet atlantike ne drejtim te Rusise mendohet se duhet te ishin me te kujdesshme.
G.SH/BalkanWeb