Kauzat

“Kauza jon e patjetrsueshme sht transparenca” (Edi Rama). Historikisht, n qoft se ka pasur koncept t tjetrsueshm dhe t manipulueshm, kan qen pikrisht kauzat. N emr t tyre jan zhvilluar lvizje “progresiste”, q m pas kan rezultuar “regresive”. Kauza e komunistve u tjetrsua n diktatur. Kauza e t majtve pr vllazrim u tjetrsua n vllavrasje. Kauza e “progresistve” pr liri u tjetrsua n nj izolim dhe burg masiv shtetror. Kauza idealiste pr barazi u tjetrsua n pasurim vetm pr kastn e bllokmenve. Kto kauza shum “t drejta” (n parim apo teori) u tjetrsuan dhe tjetrsuan vet Shqiprin, n nj “kazus” (shtje pr t'u zgjidhur). E tr Shqipria u kthye pas 50 vitesh diktatur n nj “kazus” pr Evropn, pa ligje dhe pa shtet. Kauzat pr liri dhe integrim evropian, u tjetrsuan nga turmat “progresiste” n kazus n vitin ’91, kur u thye dhe u shkatrrua edhe ajo pak gj e mbetur nga diktatura. Kauza pr transparencn e fajdeve n ’97-n u tjetrsua n kazusin m problematik i cili bri xhiron mediatike, diplomatike dhe politike n t gjith botn. Jemi tjetrsuar jo pak her si popull, n kazuse apo “impossible mission” (shtje t pamundura), pr faktorin ndrkombtar. T'i lem kauzat dhe patetizmat me t cilat jemi lodhur, jo pak, por 50 vjet me radh. Nuk ka kauza t mira apo t kqija. sht produkti q del prej tyre, i mir apo i keq. Kauza e shefit t opozits sht transparenca. Kauza e shefit t mazhorancs sht Evropa, integrimi, vizat. Duke i vn n balanc, t dyja jan t drejta. Pr njrn pal, merr valenc krahu i majt, pr tjetrn pal, merr valenc krahu i djatht. Ather, n kt balanc do t na duhet t kemi nj mats tjetr, rrugn e zgjedhur pr t arritur produktin. Do t jet rruga e zgjedhur nga palt kundrshtare, ligjore? Ky produkt do t jet personal apo i prgjithshm? N t njjtn koh ky sht nj konfrontim pr t par gjithsecili limitet e veta.

“T konfrontohesh me limitet e tua” sht nj koncept kantian. Duke qen nj iluminist i bindur, Emanuel Kanti prcakton se limitet mund t zgjidhen nga arsyeja vet, duke qen armik i do dogme apo fanatizmi (e cila ishte mbizotruese pr 50 vjet n Shqipri). N qoft se n Mesjet limitet vinin nga kisha, nga Zoti, me iluministt dhe me filozof si Kanti, limitet vinin nga arsyeja. Sot, n qoft se Kanti do t ishte gjall dhe do t ecte me evolucionin e shtetit juridik dhe t s drejts, limitet me siguri do t'i prcaktonte nprmjet “limiteve ligjor”. Sot, n nj shtet ligjor, limitet jan juridike.

N rastin konkret t kauzs s opozits, ajo u shndrrua n nj “kazus”, t cilit nuk u arrit t'i gjendej elementi juridik, duke e limituar kauzn e saj. Duke i munguar elementi thelbsor juridik, kazusit, ai degjeneroi n nj “rebus” t pazgjidhshm artificialisht. Kauza e opozits bhet kazus i pazgjidhshm, prderisa nuk kupton, q limiti n nj shtet t s drejts sht ligji dhe vetm ligji. Pr kauzn e tyre duhet t ngrihet nj ligj i tr me efekte prapavepruese, pasi nuk ka asnj referenc ligjore. Kauzat, sado t drejta, nuk mund t dalin nga shtrati i s drejts dhe i s vrtets. Nuk luftohet n kauza t drejta, me arm t rreme. Dgjon Gramoz Ruin npr media t thot q prokuroria i krkon KQZ-s t'i vr n dispozicion t gjith materialin zgjedhor dhe KQZ-ja nuk reagon, sipas tij, n kt t drejt t prokuroris. Kjo sht krejt e pavrtet. Kjo sht munges njohurie e zotit Rui apo nj dezinformim i qllimshm?

Prokuroria nuk mundet drejtprsdrejti t'i krkoj KQZ-s materiale t asnj lloj natyre. Kur prokuroria ka n dispozicion disa fakte dhe prova, i drejtohet gjykats. sht gjykata q ka atributin t'i moj kto fakte dhe prova, n baz t s cilave jep vendimin, nse prokuroria do t veproj m tej me hetimin e saj, duke i vn n dispozicion t gjith materialin e nevojshm. Nuk mundet prokuroria, apriori, n nj dit t bukur, t krkoj gjithka, kurdo, kudo dhe kujtdo. Kjo do ta transformonte prokurorin n nj pushtet t padiskutueshm, t gjithpushtetshm, t pavarur nga asnj pushtet. N nj shtet demokratik sot respektohet ndarja e pushteteve. Prokuroria sht pjes e pushtetit gjyqsor dhe nn varsin e tij. Nuk sht prokuroria pushtet mbi pushtetet. Edhe n rastin m t thjesht, prgjimi, merret nj vendim gjykate, pasi ajo e mon n baz faktesh dhe m pas vendos nse personi do t prgjohet apo jo.

Ti zbatojm kto ligje, pasi n t kundrt Rama bhet i pabesueshm kur thot: “Jo mungesa e ligjeve t shkruara, por moszbatimi i ligjeve q kemi prbn problemin m t madh. T’i zbatojm ligjet q shkruajm dhe t’i shkruajm ligjet pr t’i zbatuar”. Megjithse lojra fjalsh, q japin m shum kakofoni se zgjidhje, do t jepnin vrtet zgjidhje, n qoft se do t zbatonim at ka shkruajn, me nj konsensus dypalsh. Nuk do t kishte ndodhur e gjith kjo zallamahi n qoft se brenda afatit ligjor t prcaktuar n Kodin Zgjedhor, do t ishin rinumruar votat. Dgjon nga politikan shembuj si rasti i golit t Maradons, i shnuar me dor. Ai rast, sipas argumentuesit, u verifikua m von e megjithat nuk e ndryshoi rezultatin e ndeshjes. “Prandaj, - vazhdon politikani, - ne nuk krkojm t ndryshojm at rezultat, t shpallur nga KQZ-ja, as vendimet e Gjykats Kushtetuese". Jo zotri, ai sht verifikuar n ast nga kamerat, pas nj minute. U pa q ishte nj gabim, por nuk mund t ndryshohej asgj, pasi ishte dhn verdikti prfundimtar nga gjyqtari. Kto jan rregullat e lojs, q jan t paracaktuara, t bashkmiratuara. Kshtu ndodh n do prballje, si n lojn e futbollit, si n “lojn” politike. Nuk ka pasur precedent n nj loj futbolli, q nj skuadr t bojkotoj ndeshjen e radhs, pasi ndeshja aktuale u konsiderua e padrejt dhe e gjykuar keq nga gjyqtari. Edhe n rast se ka ndodhur, bojkotuesit jan dnuar, madje rnd. Rasti aktual pr zgjedhjet ka nj veanti t prcaktuar nga vet palt, q u jep nj avantazh atyre. Ke mundsi ta verifikosh n ast numrimin dhe ta prmbyssh rezultatin. Pse nuk u shfrytzua nga opozita kjo e drejt legjitime? sht nj pyetje, q prej muajsh opozita refuzon t'i jap nj prgjigje, duke e vn n nj pikpyetje serioze kauzn e tyre.

Kur jan t bashkmiratuara ligjet, presupozohet q jan n interes t t gjithve. Dhe do t prmendja ktu Helvietusin, nj nga filozoft e famshm, q i prket rryms s materialistve. Sipas tij, vendet m t prparuara q kan qen t zot t sjellin prparim, jan ato vende, ku legjislatort kan mundsuar t bashkjetojn interesin e personit me interesin e prgjithshm. Opozita sot nuk mund t konsiderohet pjes e legjislatorve t suksesshm dhe t sjellin prparimin e vendit t tyre, pr sa koh po pengon ligje shum t rndsishme q i prkasin nj interesi t prgjithshm. Nj nga ato sht miratimi i ligjit pr Gjykatn Administrative, mosmiratimi i s cils pengon, n mnyr direkte, biznesin e vendit.

Ajo q e fut n kriz reale opozitn, sht mungesa e vizioneve dhe ideve. Ka koh q Rama nuk flet pr programe q u prkasin t gjithve. Sot, hapja e kutive m tepr tingllon si nj kauz personale pr marrje pushteti, sesa nj kauz pr t gjith (si do t ishte, kur ai shum rrall del e flet pr prmbytjet, dmshprblimet e familjeve t prmbytura, dritat etj.).

Kjo sht nj tendenc edhe e s majts italiane, e cila sot po prpiqet pr nj marrje t pushtetit me do kusht dhe mjet. Lvizja e fundit e opozits italiane me listat e zgjedhsve, q u dorzuan me vones nga ana e partis Populli i Liris, u pa jo si nj kauz pr t vendosur rregullin dhe ligjin, por si nj mnyr t thjesht pr t rrzuar Berlusconin nga pushteti. Dalja e opozits n shesh u konsiderua nj gabim i rnd nga opinioni. Kjo sot po prkthehet nga shum analist si nj mnyr pr t marr pushtetin, duke shfrytzuar dobsit e tjetrit, jo meritat personale dhe programet e tua. Pr sa koh q Berlusconi ishte nj biznesmen i suksesshm dhe Prodi nj ekonomist i suksesshm, n Itali flitej pr programe dhe politik t mirfillt. Ato koh konsiderohen sot koht e vrteta, me gjuh t vrtet politike, kur vet elektorati e dinte drejtimin. Nga komentatort, ajo periudh sht konsideruar koha e fabrikimit t ideve dhe programeve. Ata jan konsideruar njkohsisht edhe shum luajal me publikun, duke mos prhapur asgj jasht programit. Kishte n programet e asaj periudhe edhe ide t gabuara. Jan konsideruar edhe disa programe impotente, ku jan hedhur deri ide pr heqjen e prons private, moslejimin e martesave gay etj. Por, n t njjtn koh, u ngritn edhe programe politike q mbajtn nj shtet n kmb. Kjo e ka shndrruar at periudh nj kauz t prmbushur n nj prqindje t konsiderueshme. Politikan i mir u quajt ai q mbante me vete nj lup shum t madhe. Kjo ishte pajisja e militantit t vrtet, q e studionte me shum imtsi politikn, pr t diferencuar t vlefshmen nga e pavlefshmja.

N kt rast merr vler edhe syri kritik. Do t jemi kritik pr nj t mir t prbashkt apo do t jemi kritik t tipit: Ti thua dika dhe un t kritikoj. Ti insiston dhe un vazhdoj t t kritikoj. Pas pak, njri nga t dy e kupton, q debatuesi mund t ket disi t drejt dhe ndryshon pak mendim, pro tjetrit. Jo shum, por aq sa duhet pr t vazhduar diskutimin. Por, debatuesi do t vazhdoj kundrshtimin, derisa t kundrshtoj vetveten. Rama po luan pikrisht kt rol, at t kundrshtimit pafund, deri n pa arsye, pa i ln vend nj kritike t llojit t Kantit, i cili e konsideronte kritikn, jo vetm pr t folur keq, si lexohet npr fjalor, por si nj mjet pr t diskutuar dhe vlersuar.

Mohimi i do vlere, arritjeje, ndrhyrjeje t faktorve t brendshm dhe t jashtm e shndrron kauzn e Rams n nj kauz “negacioniste”. Kauza e opozits sht limituar tashm, vetm n pengues dhe mohues t kauzs s kundrshtarit. Megjithse u arrit nga opozita q t sensibilizonte opinionin ndrkombtar, n mnyr q lvizja e saj t konsiderohej kriz e vendit, nuk arriti asnjher mbshtetjen e ktij faktori pr taktikn e bojkotit, si nj mjet i vlefshm demokratik. “Transparenca” si kauz, mbeti gjithmon nga t gjith faktort e rndsishm, peng i limiteve dhe afateve ligjore, t domosdoshme dhe t patjetrsueshme sot, n nj shtet demokratik.