Ku po venë marrëdhëniet Palestinë-Izrael
Nga komentatori i mirënjohur i lindjes së mesme Kerim Balxhë
Përsa i përket gjëndjes së tashme, kontrolli total i Gazës është nën kthetrat e Hamasit dhe kështu ka shtënë në dorë pozitën. Çfarë ka lindur në bazë të kësaj?
1- Hamasi tashmë ka futur në dorë kontrollin e burimëve të parave,
2- Formimi i institucionit të forcëve speciale të sigurisë.
Deri sot forcat e armatosura ishin ne dorë të El-Fetih'ut ose të organizatës çlirimrate të Palestinës dhe këto forca përbëheshin nga ushtarë të Fëtihut që luan një politikë laike, sekulare me pikpamje nacionaliste. Për herë të parë Hamasi formoi forcat e veta të sigurisë, të cilat në një kohë shumë të shkurtër arritën të shkatërriojnë forcat e armatosura të El-Fetih'un që ka një taban jo shumë të fortë. Po ta shohim me syrin e popullit të Gazës, ky nuk është një lajm i keq pasi ushtarët e EL-Fetih'ut luanin më tepër rolin e gangsterit në Gazë. Këta ishin njerëz komplet të shkëputur nga baza e popullit, pra ideologjia e tij, feja etj. Ata tallnin të gjithë popullin dhe vlerat e tyre pasi këta ishin njerës vetëm të kësaj bote dhe jo të besimin si palestinezët. Veç këtyre kishte shumë raste veprash të paligjshme, prandaj dhe ardhja e Hamasit ishte e mirëpritur. Ana negative e çështjes ishte mos pranimi i administrimit të Hamasit si nga Ýzraeli, ashtu dhe nga bota perëndimore. Hamasi me të vërtetë erdhi në fuqi më zgjedhje demokratike, por përsa i përket mënyrës dhë sjelljeve kemi të bëjmë me metoda anti-demokratike. Hamasi tashmë ka dy fletë, atë politike dhe ushtarake.
Në këtë kontekst bota moderne nuk ka se si ta pranojë.
Por si mund të jetë e mundur?
1-Krahu i forcave të armatosura duhet të fshihet fare.
2-lufta mes Hamasit dhe Ýzraelit duhet të kthehet në një luftë vetëm politike.
3-duhet të dënojë sulmet terroriste, dhe të pranojë që nuk i pranon aspak ato.
4- dhe së fundmi, qëllimi i themelimit të organizatës Hamas ishte "Fshirja e Ýzraelit nga faqja e dheut". Pra nga kjo duhet të heqë dorë plotësisht.
A i zbaton këto Hamasi në të ardhmen?
Po ti shohim kushtet e tanishme Hamasi është shumë më i fuqizuar, ka nje shtet në dorë dhe të paktën me Egjiptin ka një kufi nga ku mund të hyjë e të dalë, kjo tregon që nuk është i shkëputur nga bota. Kjo e ndihmon që të bëjë edhe tregëti qoftë edhe me çanta apo thasë dhe të fusë para në Gazë. Veç kësaj mund të mbledhë dhe shumë ndihma nga vendet arabe. Kjo tablo na tregon qartë se Hamasi nuk është aspak i shtetësuar me gjendjen e tij në Gazë.
Nuk mund të lëmë pa përmendur vështirësitë që ka gaza tashmë. P.sh. nevoja e energjisë elektrike e buruar nga të nxehtit, dhe kjo duket se do ta vështirësojë më tej situatën pasi gjithë furnizimi me energji elektrike dhe ujë të pijshëm behet nga Ýzraeli. Çdo të thotë kjo? Hamasi duhet të bashkëpunojë me Ýzraelin, gjë të cilën po e bën pasi të gjithë energjinë elektrike po e paguan dhe kështu do të vazhdojë. Ç'pikpamje ka Ýzraeli? Një Hamas që ja ka nevojën është më i mirë se një Hamas që e lufton. Një hamas jo në pozitë por në opozitë, që bën luftë guerile nuk do ja kishte nevojën Ýzraelit, por një Hamas qeverisës do apo nuk do është i detyruar të punojë me Ýzraelin, gjë që dihet nga Ýaraeli. Prandaj është i mendimit se Hamasi do të ndryshojë me kalimin e kohës, dhe shpreson që dalë ngadalë do ta mësojë Hamasin të bashkëpunojë. Të them të drejtën nuk është aspak e pamundur por do të duhet shumë kohë, afro 20-30 vjet. Siç ndryshoi El-Fetih'u një herë e një kohë, pra nga viti 1964 e deri në 88'ën organizata El-Fetih nuk dinte rrugë tjetër veç luftës së armatosur dhe nuk pranonte ekzistencën e Ýzraelit. Ndërsa pas vitit 1988 kur shpalli deklaratën e prencipeve (declatation of principles), El fatih i ndryshoi sjelljet dhe shpalli braktisjen e terrorit dhe njohjen e Ýzraelit. A pret zraeli që të behet ky ndrushim, pra a i mjafton durimi? Patjetër, sepse tashmë ai e ka marrë atë që do. Ai ka marrë pjesën më të madhe të bregut perëndimor. Në krahasim më vitin 1948 tokat janë rritur mëse 10 herë, ndërsa me vitin 1967 tokat janë shtuar 1.5 herë. Ýzraeli e ka kripën të pa lagur dhe ska asnjë shqetësim në këtë pikë, prandaj do të presë me durim, mjafton që hamasi të mos i futet sërish sulmeve terroriste që sjell numër të lartë vdekjesh.
Sulmet e pakta apo hedhjet e raketave të qëllimshme mund ti suportojë, por sigurisht përgjigjen e jep, nëse vdes nje izraelit vret sërish 10 vetë, megjithatë nuk futet në një luftë të përgjithshme që mund të ketë për qëllim shfarosjen e Hamasit.
Në Gazë mbizotëron Hamasi, por bregu perëndimor i kujt do të jetë?
A mund ta shtrijë ekzistencën Hamasi edhe në Bregun perëndimor? Hamasi do të vazhdojë të ekzistojë në këtë zonë të ndarë nga Gaza, por drejtimin pak do ta ketë Ýzraeli dhe pak do ta kete El-fetih. Hamasi nuk zhduket nga "Sheria" perëndimore pra bregu perëndimor por forca sigurie nuk formoi dot pasi kontrollin e mban në dorë Ýzraeli, ndërsa gazameqë është e kufizuar nga të gjitha anët i jep liri hamasit. Të gjithë armët e ligjshme në bregun perëndimor i ka në dorë El fëtih. Megjithëse Hamas nuk merr dot kontrollin e këtushëm, ekziston një realitet, zonat si ajo e El-halil'it apo xhenin'ës janë mbështetës të plotë të hamasit, dhe ky i fundit fiton gjithmonë zgjedhjet në këto zona. Por në zonat e Ramallah'ut, El-Birre's dhe pjesërisht Nablus'it El Fetih është më lartë. Megjithatë nuk mund të mbështes mendimet se Gaza do bëhet "Hamasistan" dhe bregut perëndimor "fetihistan". Sepse në 10 vitet e fundit Hamasi ka përvetësuar dendësisht ideologjinë e nacionalizmit dhe atë të pavarësisë së Palestinës, pra kjo organizatë lufton jo vetëm për një palestinë islamike por edhe nacionaliste. Dikur Hamasi nuk pati për qëllim pavarësinë, por vetëm shembjen e Ýzraelit. Tashmë hamasi kërkon një shtet, dhe natyrisht jo një shtet të Gazës por të palestinës. Në këtë kontekst kuptojmë se gjendja e tanishme do të zgjasë. Mund të vazhdohet si dy shtete të ndryshme, por ne fund të fundit hamasi duhet të pranohet nga e gjithë bota. Hamasi do të ndryshojë profilin e tij, do të mallkojë një herë e përgjithmonë terrorin, edhe pse është i detyruar ta bëjë këtë, por edhe pse populli do diçka të tillë. Por tashmë çështja është të shpëtojë fytyrën (face saving), pra po ta bëjë menjëherë këtë ndryshim hapur mund të rrezikohet nga Ýzraeli. Hamasi do që ndyshimet ti bëjë me nderin e tij, prandaj dhe pritet që të rezistojë ca.
Edhe pse Hamasi nuk vlerësohet shomë nga vendetislamike, do të jetë e dukshme që çështja do të shndërrohet dalë ngadalë në çështje e të gjithë vendeve islamike, gjë që do të kuptohet me kalimin e kohës edhe në botë. Meqë Palestina e fshih veten pas kllëfit të Ýslamit, mesazhi i saj është i kuptueshëm. Mesazhi i El-Fetih'ut në ditët e sotme është i pakuptueshëm për Turqinë, pasi El-Fetih është një organizatë marksisto- laike. Të njëjtin mesazh të çështjes së Palestinës Malajzia nuk e kupton kështu që nuk jep ndihmë, edhe Pakistani po ashtu. Por çështja e përvetësuar nga Hamasi për Palestinën është mëse e hapur dhe bën që të përvetësohet nga të gjithë vendet islame. Çdo shtet islam do ta mbështesë çështjen e palestinës por jo me metodat e Hamasit.
Sipas këtyre që thamë kuptohet që palestina në të ardhmen mund të marrë pamje si një çështje ndërkombëtare, dhe kjo do ti paraqesë shansin Hamasit per të ndryshuar me nder dhe mburrje. Nëse vendet islame do të ngrihen për rripin e Gazës, atëherë hamasi do të thonë që meqë bota është me mua unë do ti lë armët, dhe do të filloj proceset politike. Shpresoj të mos zhgënjehem në këtë temë. Në përgjithësi gjërat i mendoj pozitivisht. Ajo që më bind është se toka tashmë është ngopur me gjak, dhe nuk mban më, duhet të zgjidhet përfundimisht.
Si e ndikohet bota arabe?
Nëse do të vlerësojmë mes vendeve arabe ka apo jo ndonjë vend që mund ti thotë ndal Ýzraelit, unë them që nuk ka. Tashmë polika botërore është dendësuar dhe sa vjen e mënjanohet në drejtim të politikave të energjisë. Në vitin 1973- 79 pamë periudhën e shpërthimit të industrisë. Sektore si ajo e Ýndustrisë së transportit ishin sektore të mbështetura në lëndën e djegshme. Në këto vite bota arabe dhe veçanërisht arabia saudite kuptoi që kishte kontrollin në dorë dhe në 73'shin dhe 79'ën i përjetoi botës 2 krizat e famshme të naftës. Për ta detyruar botën të bëjë si do Arabia saudite i pati mbyllur rrubinetat. Po tani a ka shtet arab qëmund ti mbyllë rrubinetat? Jo. Ýshte Ýraku që s'është më. Qoftë Amerika qoftë Rusia kanë kuptuar që çështja e sigurimit të energjisë është meseleja më themelore e botës së re.
Para viteve 60 siguria e ideologjive ishte çështja themelore. Pra njerëzit kërkonin të drejta dhe liri për të jetuar brenda një sistemi botëror kapitalist në perëndim. Paralel kësaj në lindje sipas mendimeve të botës socialiste njerëzit kërkonin të drejtë dhe liri jetese dhe shikohej si detyrë e regjimit.
Tani çështja themelore është "njerëzit duan të jetojnë nën një botë ku siguria e energjisë është nën garanci." Këtë e do Evropa, Rusia si dhe Amerika. Ekziston më tepër rrezik kur kërcënohet nga siguria e energjisë sesa nga vetë kërcënimet direkte, pikërisht për këtë shkak e pamë se çfarë u bë me Migerinë, Sudanin apo me Ýrakun në ditët e sotme. Po ashtu edhe Rusia po i ri-formon mardhëniet e reja strategjike me republikat e azisë qendrore pothuajse me forcë. Edhe kina dhe Ýndia për të marrë gazin natyror të Turkmenistani dhe gazin naturor dhe naftën e Kazakistanit po investojnë në shifra marramendëse. Në një pikë ekstreme mund të përcillet edhe nga brezi i luftërave të reja të naftës, por bashkë me këtë vendeve arabe dhe veçanërisht Ýranit u jep një fuqi të jashtëzakonshme, shumë strategjike. Por keta shtete a janë në gjendje ti thonë botës "nuk të jap naftë", ose a mund të bëjnë ndonjë manovrim për të ulur çmimet e naftës siç bëri Ýrani në të kaluarën duke rritur prodhimin e naftës? Jo.sot përveç Ýranit asnjë shtet nuk mund të kundërshtojë botën. Dollarët e naftës Ýrani i depoziton dhe mund të qëndrojë në këmbë edhe 10 vjet pa shitur asnjë litër naftë. Krah kësaj vendet e tjera arabike në përgjithësi ato të gjirit persik dollarët që futen në vend i kalojnë si para enxehtë në Amerikë dhe Evropë pa e rezervuar. Nesë guxojnë të mbyllin rrubinetat e naftës ekonomia e tyre vdes menjeherë. Duke e ditur këtë shumë vende si Dubai, Bahrejn po kalojnë nga ekonomia me bazë nafte në ekonomi me bazë në turizëm, banking dhe tregun financiar. Dubai nga kjo pikpamje është një shtet i pavarur, Katari mund të quhet por keta tashmë janë bërë vende të perëndimit.
Nëse arabia saudite përjeton një ndryshim rrënjësor në pushtet do të ishte në gjendje ti përçojë fjalën Ýzraelit pasi ka forcën e naftës. Por vende si Egjipti, Siria, Jordania nuk mund ta kërcënojnë Ýzraelin as ekonomikisht dhe as ushtarakisht.
Sot strateget izraelit shohin si kërcënim ndaj vendit të tyre 2 gjëra. 1-Hizbullahu
2- Irani
Asgjë tjetër. Meqë Irani nuk ka kufi me Izraelin mbetet vetëm hizbullahu. Për të pëktën 50 vjet nuk pr
Te ndonjë luftë konvencionale më Iranin. Ajo që pritet është lufta guerile e Hizbullahut. Ekziston edhe kjo, nëse hizbullahu fuqizohet aq sa të formojë shtet atëherë lufta mund të shnërrohet në luftë frontale. Ýzraeli deri më sot ka humbur çdo luftë frontale që ka bërë. Në 73'shin luftën kundër Egjiptit, në 82'shin gjatë pushtimit të Beirutit humbi, dhe së fundmi në luftën brenda një viti që bëri me Libanin e humbi. Ýzraeli humb sepse ka popullsinë e vogël dhe njerëzit nuk duan të vdesin. Aq më tepër që kjo nuk është një luftë për pavarësi, por luftë për zgjerim tokash. Populli nuk jep mbeshtetje për këtë. Nëse Ýzraeli mbetet në pozicion të vështirë ose nëse sheh rrezik të ngjashëm do të detyrohet ti ri-japë formë politikave të jashtme si dhe Palestinës. Por hizbullahu tani është vetëm në luftë guerile, dhe në luftë guerile Ýzraeli është shumë i suksesshëm përshkak të shërbimit të fortë informativ. Megjithëse është shtet pothuajse bën luftë guerile, dhe prencipi i luftës guerile është kundërshtimi i rregullave etike të luftës. Prandaj dhe lufton si gueril duke vrarë kë ti dalë përpara, duke shkatërruar shtëpitë pra një taktikë krejt guerile. Një shtet i tillë gjithnjë ka sukses kundër guerilasve. Në periudhën në vazhdim nuk ekziston asnjë fuqi që ta detyrojë izraelin të ndërrojë politikat e tij, të njohë hamasin, apo pavarësinë e Palestinës. Siç e theksova Arabia saudite, Egjipti nëse ndryshojnë pushtet, në jordani një përmbysje, ndryshimi i administratës në Siri por këto janë gjëra të mundshme vetëm 5 %. Në siri ka një qeveri minoritare. Që nga 1954 kjo pakicë e drejton Sirinë, kjo është një popullsi shiite, ku perkrah kesaj popullsia sunite është 90 % por e heshtur, dhe nuk ka asnjë forcë ti vërë në lëvizje. Po të kishte siria do të merrte pamje krejt tjeter. Jordania më shumë se 50% e popullsisë janë palestinezë dhe drejtohen nga familja "sherif" që e quajnë veten puro jordanezë por jordania nuk ka pasë ekzistuar në histori, ajo u shfaq pas vitit 1916, pas osmanllinjve. Nëse palestinezët e jordanisë do të thonin ky vend na përket neve dhe do të ndërronin qeverisjen atëherë pritet luftë frontale me izraelin.
Në egjipt ka një taban goxha të fortë i quajtur "ihuanul muslimin", keta nëse arrijnë të futen në politikën e vendit mund të fitojnë pushtetin por me formën e tanishme janë një organizatë e paligjshme. Atyre në zgjedhjet e fundit iu dha e drejta e zgjedhjes nën paketën demokratike por në fakt kjo qe vetëm një lojë e egjiptit për të zbuluar kush do të marrë pjesë për tu zgjedhur dhe ata persona u futën në burg nën pretekstit e militantit vetëm pse u paraqitën si kandidatë.
Një shndërrim serioz në këto shtete da vështirësonte Ýzraelin.
Duhet te themi dhe këtë, një nga shtetet që kërcënohet për shkak sigurisë së energjisë është edhe Ýzraeli, sepse një pjesë të naftës e merr nga rusia dhe e kalon nga oqeani atlantik, edhe nga Egjipti merr por egjipti mund ta ndërpresë tregëtinë pasi Ýzraeli nuk është ndonjë klient që blen sasi të mëdha. Nëse thahen puset e Rusisë dhe Egjiptit izraeli nuk ka ku të marrë naftë. Dikur kina shiste naftë në botë por tani e përdor të gjithën vete. Kështu që ekzistojnë shkaqe që e detyrojnë izraelin të ulë kokë ndaj vendeve arabe. Por a mund ti përdorin këto shkaqe vendet arabe, nuk ka ndonjë përgjigje akoma për këtë.
Në botën arabe rrethi akademik është shumë i dobët pasi nuk është i lirë. Në lidhjë më çështjen izrael-pasestinë nuk është bërë asnjë punë konkrete. Përveç përthënieve të ndërtuara mbi themelin retorik, pra fakti që nuk dijnë asgjë veç armiqësisë me izraelin, jo djalli i madh jo djalli i vogel por në cdo pikpamje "djall" dhe përveç këtyre njohuritë e vendeve arabe nuk shkojnë më gjatë. Nuk arrin kush të gjejë përgjigje se si mbahet ky shtet në këmbë, si arrin të mbijetojë në një det arab dhe si mund të bëhet paqe me të, ose a ka ndonjë që do paqe në këtë vend, ata si mbështëten nga populli i tyre, pra keto tema nuk i shikon askush fatkeqsisht. Por në palestinë ka akademikë që kanë studiuar mbi keto tema. Palestina është në pozicionin e vendit më të arsimuar ndër vendet arabe. Në fakt shumë janë të mendimit se nëse një ditë palestinezët fitojnë pavarësinë, kërcënimi më i madh do ti vijë nga vendet arabe dhe jo nga Ýzraeli. sepse palestina ka fituar kulturën demokratike nga kontaktet me Ýzraelin, gjatë bisedimeve të paqes ka mësuar. Një kulturë e tillë demokratike në një kohë të shkurtër në botën arabe do të bëhej shkak që të harrohen shumë lidera arabë. Pra popujve arabë do tu çeleshin sytë dhe do të kërcënonin sistemet. Të paktën në Siri, Jordani, arabi saudite, Egjipt strukturak drejtuese nuk do të mbeteshin as në pozicionin e partive të vogla marzhinale nëse përhapet demokracia. Amerikanët më shumë se përhapja e demokracisë në këto vende kanë nevojë për struktura diktatorjale që të punojnë me ta. Këtyre strukturave për vite me rradhë u kanë dhënë mbështetje. Duke nxjerrë mësim nga ngjarjen pas kalimit të Hamasit në pushtet, Amerika jam i mendimit se do tu rikthehet politikave të mbështetjes së strukturave të vjetra traditacionale diktatorjale. Pra ato thëniet e saj për planet e shpërndarjes së demokracisë në lindjen e mesme medoj se do ti harrojë shumë shpejt
Përsa i përket gjëndjes së tashme, kontrolli total i Gazës është nën kthetrat e Hamasit dhe kështu ka shtënë në dorë pozitën. Çfarë ka lindur në bazë të kësaj?
1- Hamasi tashmë ka futur në dorë kontrollin e burimëve të parave,
2- Formimi i institucionit të forcëve speciale të sigurisë.
Deri sot forcat e armatosura ishin ne dorë të El-Fetih'ut ose të organizatës çlirimrate të Palestinës dhe këto forca përbëheshin nga ushtarë të Fëtihut që luan një politikë laike, sekulare me pikpamje nacionaliste. Për herë të parë Hamasi formoi forcat e veta të sigurisë, të cilat në një kohë shumë të shkurtër arritën të shkatërriojnë forcat e armatosura të El-Fetih'un që ka një taban jo shumë të fortë. Po ta shohim me syrin e popullit të Gazës, ky nuk është një lajm i keq pasi ushtarët e EL-Fetih'ut luanin më tepër rolin e gangsterit në Gazë. Këta ishin njerëz komplet të shkëputur nga baza e popullit, pra ideologjia e tij, feja etj. Ata tallnin të gjithë popullin dhe vlerat e tyre pasi këta ishin njerës vetëm të kësaj bote dhe jo të besimin si palestinezët. Veç këtyre kishte shumë raste veprash të paligjshme, prandaj dhe ardhja e Hamasit ishte e mirëpritur. Ana negative e çështjes ishte mos pranimi i administrimit të Hamasit si nga Ýzraeli, ashtu dhe nga bota perëndimore. Hamasi me të vërtetë erdhi në fuqi më zgjedhje demokratike, por përsa i përket mënyrës dhë sjelljeve kemi të bëjmë me metoda anti-demokratike. Hamasi tashmë ka dy fletë, atë politike dhe ushtarake.
Në këtë kontekst bota moderne nuk ka se si ta pranojë.
Por si mund të jetë e mundur?
1-Krahu i forcave të armatosura duhet të fshihet fare.
2-lufta mes Hamasit dhe Ýzraelit duhet të kthehet në një luftë vetëm politike.
3-duhet të dënojë sulmet terroriste, dhe të pranojë që nuk i pranon aspak ato.
4- dhe së fundmi, qëllimi i themelimit të organizatës Hamas ishte "Fshirja e Ýzraelit nga faqja e dheut". Pra nga kjo duhet të heqë dorë plotësisht.
A i zbaton këto Hamasi në të ardhmen?
Po ti shohim kushtet e tanishme Hamasi është shumë më i fuqizuar, ka nje shtet në dorë dhe të paktën me Egjiptin ka një kufi nga ku mund të hyjë e të dalë, kjo tregon që nuk është i shkëputur nga bota. Kjo e ndihmon që të bëjë edhe tregëti qoftë edhe me çanta apo thasë dhe të fusë para në Gazë. Veç kësaj mund të mbledhë dhe shumë ndihma nga vendet arabe. Kjo tablo na tregon qartë se Hamasi nuk është aspak i shtetësuar me gjendjen e tij në Gazë.
Nuk mund të lëmë pa përmendur vështirësitë që ka gaza tashmë. P.sh. nevoja e energjisë elektrike e buruar nga të nxehtit, dhe kjo duket se do ta vështirësojë më tej situatën pasi gjithë furnizimi me energji elektrike dhe ujë të pijshëm behet nga Ýzraeli. Çdo të thotë kjo? Hamasi duhet të bashkëpunojë me Ýzraelin, gjë të cilën po e bën pasi të gjithë energjinë elektrike po e paguan dhe kështu do të vazhdojë. Ç'pikpamje ka Ýzraeli? Një Hamas që ja ka nevojën është më i mirë se një Hamas që e lufton. Një hamas jo në pozitë por në opozitë, që bën luftë guerile nuk do ja kishte nevojën Ýzraelit, por një Hamas qeverisës do apo nuk do është i detyruar të punojë me Ýzraelin, gjë që dihet nga Ýaraeli. Prandaj është i mendimit se Hamasi do të ndryshojë me kalimin e kohës, dhe shpreson që dalë ngadalë do ta mësojë Hamasin të bashkëpunojë. Të them të drejtën nuk është aspak e pamundur por do të duhet shumë kohë, afro 20-30 vjet. Siç ndryshoi El-Fetih'u një herë e një kohë, pra nga viti 1964 e deri në 88'ën organizata El-Fetih nuk dinte rrugë tjetër veç luftës së armatosur dhe nuk pranonte ekzistencën e Ýzraelit. Ndërsa pas vitit 1988 kur shpalli deklaratën e prencipeve (declatation of principles), El fatih i ndryshoi sjelljet dhe shpalli braktisjen e terrorit dhe njohjen e Ýzraelit. A pret zraeli që të behet ky ndrushim, pra a i mjafton durimi? Patjetër, sepse tashmë ai e ka marrë atë që do. Ai ka marrë pjesën më të madhe të bregut perëndimor. Në krahasim më vitin 1948 tokat janë rritur mëse 10 herë, ndërsa me vitin 1967 tokat janë shtuar 1.5 herë. Ýzraeli e ka kripën të pa lagur dhe ska asnjë shqetësim në këtë pikë, prandaj do të presë me durim, mjafton që hamasi të mos i futet sërish sulmeve terroriste që sjell numër të lartë vdekjesh.
Sulmet e pakta apo hedhjet e raketave të qëllimshme mund ti suportojë, por sigurisht përgjigjen e jep, nëse vdes nje izraelit vret sërish 10 vetë, megjithatë nuk futet në një luftë të përgjithshme që mund të ketë për qëllim shfarosjen e Hamasit.
Në Gazë mbizotëron Hamasi, por bregu perëndimor i kujt do të jetë?
A mund ta shtrijë ekzistencën Hamasi edhe në Bregun perëndimor? Hamasi do të vazhdojë të ekzistojë në këtë zonë të ndarë nga Gaza, por drejtimin pak do ta ketë Ýzraeli dhe pak do ta kete El-fetih. Hamasi nuk zhduket nga "Sheria" perëndimore pra bregu perëndimor por forca sigurie nuk formoi dot pasi kontrollin e mban në dorë Ýzraeli, ndërsa gazameqë është e kufizuar nga të gjitha anët i jep liri hamasit. Të gjithë armët e ligjshme në bregun perëndimor i ka në dorë El fëtih. Megjithëse Hamas nuk merr dot kontrollin e këtushëm, ekziston një realitet, zonat si ajo e El-halil'it apo xhenin'ës janë mbështetës të plotë të hamasit, dhe ky i fundit fiton gjithmonë zgjedhjet në këto zona. Por në zonat e Ramallah'ut, El-Birre's dhe pjesërisht Nablus'it El Fetih është më lartë. Megjithatë nuk mund të mbështes mendimet se Gaza do bëhet "Hamasistan" dhe bregut perëndimor "fetihistan". Sepse në 10 vitet e fundit Hamasi ka përvetësuar dendësisht ideologjinë e nacionalizmit dhe atë të pavarësisë së Palestinës, pra kjo organizatë lufton jo vetëm për një palestinë islamike por edhe nacionaliste. Dikur Hamasi nuk pati për qëllim pavarësinë, por vetëm shembjen e Ýzraelit. Tashmë hamasi kërkon një shtet, dhe natyrisht jo një shtet të Gazës por të palestinës. Në këtë kontekst kuptojmë se gjendja e tanishme do të zgjasë. Mund të vazhdohet si dy shtete të ndryshme, por ne fund të fundit hamasi duhet të pranohet nga e gjithë bota. Hamasi do të ndryshojë profilin e tij, do të mallkojë një herë e përgjithmonë terrorin, edhe pse është i detyruar ta bëjë këtë, por edhe pse populli do diçka të tillë. Por tashmë çështja është të shpëtojë fytyrën (face saving), pra po ta bëjë menjëherë këtë ndryshim hapur mund të rrezikohet nga Ýzraeli. Hamasi do që ndyshimet ti bëjë me nderin e tij, prandaj dhe pritet që të rezistojë ca.
Edhe pse Hamasi nuk vlerësohet shomë nga vendetislamike, do të jetë e dukshme që çështja do të shndërrohet dalë ngadalë në çështje e të gjithë vendeve islamike, gjë që do të kuptohet me kalimin e kohës edhe në botë. Meqë Palestina e fshih veten pas kllëfit të Ýslamit, mesazhi i saj është i kuptueshëm. Mesazhi i El-Fetih'ut në ditët e sotme është i pakuptueshëm për Turqinë, pasi El-Fetih është një organizatë marksisto- laike. Të njëjtin mesazh të çështjes së Palestinës Malajzia nuk e kupton kështu që nuk jep ndihmë, edhe Pakistani po ashtu. Por çështja e përvetësuar nga Hamasi për Palestinën është mëse e hapur dhe bën që të përvetësohet nga të gjithë vendet islame. Çdo shtet islam do ta mbështesë çështjen e palestinës por jo me metodat e Hamasit.
Sipas këtyre që thamë kuptohet që palestina në të ardhmen mund të marrë pamje si një çështje ndërkombëtare, dhe kjo do ti paraqesë shansin Hamasit per të ndryshuar me nder dhe mburrje. Nëse vendet islame do të ngrihen për rripin e Gazës, atëherë hamasi do të thonë që meqë bota është me mua unë do ti lë armët, dhe do të filloj proceset politike. Shpresoj të mos zhgënjehem në këtë temë. Në përgjithësi gjërat i mendoj pozitivisht. Ajo që më bind është se toka tashmë është ngopur me gjak, dhe nuk mban më, duhet të zgjidhet përfundimisht.
Si e ndikohet bota arabe?
Nëse do të vlerësojmë mes vendeve arabe ka apo jo ndonjë vend që mund ti thotë ndal Ýzraelit, unë them që nuk ka. Tashmë polika botërore është dendësuar dhe sa vjen e mënjanohet në drejtim të politikave të energjisë. Në vitin 1973- 79 pamë periudhën e shpërthimit të industrisë. Sektore si ajo e Ýndustrisë së transportit ishin sektore të mbështetura në lëndën e djegshme. Në këto vite bota arabe dhe veçanërisht arabia saudite kuptoi që kishte kontrollin në dorë dhe në 73'shin dhe 79'ën i përjetoi botës 2 krizat e famshme të naftës. Për ta detyruar botën të bëjë si do Arabia saudite i pati mbyllur rrubinetat. Po tani a ka shtet arab qëmund ti mbyllë rrubinetat? Jo. Ýshte Ýraku që s'është më. Qoftë Amerika qoftë Rusia kanë kuptuar që çështja e sigurimit të energjisë është meseleja më themelore e botës së re.
Para viteve 60 siguria e ideologjive ishte çështja themelore. Pra njerëzit kërkonin të drejta dhe liri për të jetuar brenda një sistemi botëror kapitalist në perëndim. Paralel kësaj në lindje sipas mendimeve të botës socialiste njerëzit kërkonin të drejtë dhe liri jetese dhe shikohej si detyrë e regjimit.
Tani çështja themelore është "njerëzit duan të jetojnë nën një botë ku siguria e energjisë është nën garanci." Këtë e do Evropa, Rusia si dhe Amerika. Ekziston më tepër rrezik kur kërcënohet nga siguria e energjisë sesa nga vetë kërcënimet direkte, pikërisht për këtë shkak e pamë se çfarë u bë me Migerinë, Sudanin apo me Ýrakun në ditët e sotme. Po ashtu edhe Rusia po i ri-formon mardhëniet e reja strategjike me republikat e azisë qendrore pothuajse me forcë. Edhe kina dhe Ýndia për të marrë gazin natyror të Turkmenistani dhe gazin naturor dhe naftën e Kazakistanit po investojnë në shifra marramendëse. Në një pikë ekstreme mund të përcillet edhe nga brezi i luftërave të reja të naftës, por bashkë me këtë vendeve arabe dhe veçanërisht Ýranit u jep një fuqi të jashtëzakonshme, shumë strategjike. Por keta shtete a janë në gjendje ti thonë botës "nuk të jap naftë", ose a mund të bëjnë ndonjë manovrim për të ulur çmimet e naftës siç bëri Ýrani në të kaluarën duke rritur prodhimin e naftës? Jo.sot përveç Ýranit asnjë shtet nuk mund të kundërshtojë botën. Dollarët e naftës Ýrani i depoziton dhe mund të qëndrojë në këmbë edhe 10 vjet pa shitur asnjë litër naftë. Krah kësaj vendet e tjera arabike në përgjithësi ato të gjirit persik dollarët që futen në vend i kalojnë si para enxehtë në Amerikë dhe Evropë pa e rezervuar. Nesë guxojnë të mbyllin rrubinetat e naftës ekonomia e tyre vdes menjeherë. Duke e ditur këtë shumë vende si Dubai, Bahrejn po kalojnë nga ekonomia me bazë nafte në ekonomi me bazë në turizëm, banking dhe tregun financiar. Dubai nga kjo pikpamje është një shtet i pavarur, Katari mund të quhet por keta tashmë janë bërë vende të perëndimit.
Nëse arabia saudite përjeton një ndryshim rrënjësor në pushtet do të ishte në gjendje ti përçojë fjalën Ýzraelit pasi ka forcën e naftës. Por vende si Egjipti, Siria, Jordania nuk mund ta kërcënojnë Ýzraelin as ekonomikisht dhe as ushtarakisht.
Sot strateget izraelit shohin si kërcënim ndaj vendit të tyre 2 gjëra. 1-Hizbullahu
2- Irani
Asgjë tjetër. Meqë Irani nuk ka kufi me Izraelin mbetet vetëm hizbullahu. Për të pëktën 50 vjet nuk pr
Te ndonjë luftë konvencionale më Iranin. Ajo që pritet është lufta guerile e Hizbullahut. Ekziston edhe kjo, nëse hizbullahu fuqizohet aq sa të formojë shtet atëherë lufta mund të shnërrohet në luftë frontale. Ýzraeli deri më sot ka humbur çdo luftë frontale që ka bërë. Në 73'shin luftën kundër Egjiptit, në 82'shin gjatë pushtimit të Beirutit humbi, dhe së fundmi në luftën brenda një viti që bëri me Libanin e humbi. Ýzraeli humb sepse ka popullsinë e vogël dhe njerëzit nuk duan të vdesin. Aq më tepër që kjo nuk është një luftë për pavarësi, por luftë për zgjerim tokash. Populli nuk jep mbeshtetje për këtë. Nëse Ýzraeli mbetet në pozicion të vështirë ose nëse sheh rrezik të ngjashëm do të detyrohet ti ri-japë formë politikave të jashtme si dhe Palestinës. Por hizbullahu tani është vetëm në luftë guerile, dhe në luftë guerile Ýzraeli është shumë i suksesshëm përshkak të shërbimit të fortë informativ. Megjithëse është shtet pothuajse bën luftë guerile, dhe prencipi i luftës guerile është kundërshtimi i rregullave etike të luftës. Prandaj dhe lufton si gueril duke vrarë kë ti dalë përpara, duke shkatërruar shtëpitë pra një taktikë krejt guerile. Një shtet i tillë gjithnjë ka sukses kundër guerilasve. Në periudhën në vazhdim nuk ekziston asnjë fuqi që ta detyrojë izraelin të ndërrojë politikat e tij, të njohë hamasin, apo pavarësinë e Palestinës. Siç e theksova Arabia saudite, Egjipti nëse ndryshojnë pushtet, në jordani një përmbysje, ndryshimi i administratës në Siri por këto janë gjëra të mundshme vetëm 5 %. Në siri ka një qeveri minoritare. Që nga 1954 kjo pakicë e drejton Sirinë, kjo është një popullsi shiite, ku perkrah kesaj popullsia sunite është 90 % por e heshtur, dhe nuk ka asnjë forcë ti vërë në lëvizje. Po të kishte siria do të merrte pamje krejt tjeter. Jordania më shumë se 50% e popullsisë janë palestinezë dhe drejtohen nga familja "sherif" që e quajnë veten puro jordanezë por jordania nuk ka pasë ekzistuar në histori, ajo u shfaq pas vitit 1916, pas osmanllinjve. Nëse palestinezët e jordanisë do të thonin ky vend na përket neve dhe do të ndërronin qeverisjen atëherë pritet luftë frontale me izraelin.
Në egjipt ka një taban goxha të fortë i quajtur "ihuanul muslimin", keta nëse arrijnë të futen në politikën e vendit mund të fitojnë pushtetin por me formën e tanishme janë një organizatë e paligjshme. Atyre në zgjedhjet e fundit iu dha e drejta e zgjedhjes nën paketën demokratike por në fakt kjo qe vetëm një lojë e egjiptit për të zbuluar kush do të marrë pjesë për tu zgjedhur dhe ata persona u futën në burg nën pretekstit e militantit vetëm pse u paraqitën si kandidatë.
Një shndërrim serioz në këto shtete da vështirësonte Ýzraelin.
Duhet te themi dhe këtë, një nga shtetet që kërcënohet për shkak sigurisë së energjisë është edhe Ýzraeli, sepse një pjesë të naftës e merr nga rusia dhe e kalon nga oqeani atlantik, edhe nga Egjipti merr por egjipti mund ta ndërpresë tregëtinë pasi Ýzraeli nuk është ndonjë klient që blen sasi të mëdha. Nëse thahen puset e Rusisë dhe Egjiptit izraeli nuk ka ku të marrë naftë. Dikur kina shiste naftë në botë por tani e përdor të gjithën vete. Kështu që ekzistojnë shkaqe që e detyrojnë izraelin të ulë kokë ndaj vendeve arabe. Por a mund ti përdorin këto shkaqe vendet arabe, nuk ka ndonjë përgjigje akoma për këtë.
Në botën arabe rrethi akademik është shumë i dobët pasi nuk është i lirë. Në lidhjë më çështjen izrael-pasestinë nuk është bërë asnjë punë konkrete. Përveç përthënieve të ndërtuara mbi themelin retorik, pra fakti që nuk dijnë asgjë veç armiqësisë me izraelin, jo djalli i madh jo djalli i vogel por në cdo pikpamje "djall" dhe përveç këtyre njohuritë e vendeve arabe nuk shkojnë më gjatë. Nuk arrin kush të gjejë përgjigje se si mbahet ky shtet në këmbë, si arrin të mbijetojë në një det arab dhe si mund të bëhet paqe me të, ose a ka ndonjë që do paqe në këtë vend, ata si mbështëten nga populli i tyre, pra keto tema nuk i shikon askush fatkeqsisht. Por në palestinë ka akademikë që kanë studiuar mbi keto tema. Palestina është në pozicionin e vendit më të arsimuar ndër vendet arabe. Në fakt shumë janë të mendimit se nëse një ditë palestinezët fitojnë pavarësinë, kërcënimi më i madh do ti vijë nga vendet arabe dhe jo nga Ýzraeli. sepse palestina ka fituar kulturën demokratike nga kontaktet me Ýzraelin, gjatë bisedimeve të paqes ka mësuar. Një kulturë e tillë demokratike në një kohë të shkurtër në botën arabe do të bëhej shkak që të harrohen shumë lidera arabë. Pra popujve arabë do tu çeleshin sytë dhe do të kërcënonin sistemet. Të paktën në Siri, Jordani, arabi saudite, Egjipt strukturak drejtuese nuk do të mbeteshin as në pozicionin e partive të vogla marzhinale nëse përhapet demokracia. Amerikanët më shumë se përhapja e demokracisë në këto vende kanë nevojë për struktura diktatorjale që të punojnë me ta. Këtyre strukturave për vite me rradhë u kanë dhënë mbështetje. Duke nxjerrë mësim nga ngjarjen pas kalimit të Hamasit në pushtet, Amerika jam i mendimit se do tu rikthehet politikave të mbështetjes së strukturave të vjetra traditacionale diktatorjale. Pra ato thëniet e saj për planet e shpërndarjes së demokracisë në lindjen e mesme medoj se do ti harrojë shumë shpejt