Malaj: Si mund te nxiten investimet dhe konsumi

Interviste me z.Arben Malaj, ish-minister i Financave. Thote se "kemi perkeqesim te administrimit fiskal". Vlereson se ligji eshte i shkruar mire, por i zbatuar keq. Konsideron se nuk duhet rimbursim i TVSH-se dhe thote se "shume kompani ankohen per mungesen e profesionalizmit dhe arrogancen me te cilen nepunesit e administrates publike komunikojne me biznesin privat". Sugjeron se jane prioritete te rendesishme qe duhet te nxisin konsumin dhe investimin privat jane qartesimi i politikave ekonomike e fiskale, stabiliteti makro-ekonomik i vendit, reduktimi i pengesave dhe barrierave abuzive.

Si e gjykoni trajtimin e investitoreve nga shteti? A ka nje mosperputhje mes asaj qe thuhet dhe asaj qe behet ne realitet?

Disa indekse te rendesishme nderkombetare po theksojne perkeqesimin e ambientit te biznesit. Sipas indeksit te forumit te Davos 2013, vendi ka perkeqesime te ndjeshme ne funksionimin e shtetit ligjor, ne te drejten e prones, ne pavaresine e gjyqesorit dhe ne perkeqesimin e administrimit fiskal. Eshte thelluar diferenca midis "ligjeve te shkruara mire" dhe implementimit te dobet te tyre. Kriza e likuiditeteve per shkak te mos pagesave nga buxheti i shtetit, marrja apriori nga biznesi i disa te ardhurave fiskale, mos rimbursimi ne kohe i detyrimeve te TVSH, po i pengojne investitoret private, vendas dhe te huaj, qe te rrisin investimin e tyre ne ekonomine shqiptare. Reagimi publik edhe i Dhomes se biznesit Shqiptaro - Amerikan, ku evidentoheshin qarte problemet e perditshme te tyre me administraten fiskale, duhet te lexohet me kujdes dhe trajtohet me pergjegjesi nga qeveria dhe institucionet e saj.

Doganat dhe Tatimet nuk zbatojne ligjet qe lehtesojne investimet e medha te huaja, por thone se "i interpretojme sipas interesit aktual". Cfare gjykoni?

Ky eshte problemi me kritik per investitoret vendas dhe te huaj. Aktet nenligjore qe duhet te shoqerojne ligjin dhe qe duhet te lehtesojne implementimin e tyre sa me thjeshte dhe me sa me pak kosto per biznesin, dalin me vonese, jo ato rralle deformojne frymen e ligjit dhe mbi te gjitha zbatohen me nje subjektivizem te pajustifikueshem dhe te demshem nga nivele te ndryshme te administrates fiskale dhe publike. Ministria e Finances dhe cdo ministri tjeter ka detyrimin kushtetues te kontrolloje nepermjet auditimit te brendshem respektimin e kuadrit ligjor, te shqyrtoje cdo ankese, dhe te beje sqarimet perkatese per rastet kur ka zbatim te gabuar te legjislacionit fiskal, duke nxjerre edhe aktet nenligjore perkatese. Akte qe kufizojne subjektivizmin dhe qe rrisin pergjegjesite e paleve ne zbatimin e ligjit. Shume kompani ankohen per mungesen e profesionalizmit dhe arrogancen me te cilen nepunesit e administrates publike komunikojne me biznesin privat.

A shikoni diference mes udheheqjes se Ministrise se Financave dhe organeve doganore e tatimore?

A jo duket ne mungesen e zbatimit unik te legjislacionit fiskal ne te gjithe administraten fiskale dhe ndaj te gjithe subjekteve ekonomike. Kjo demton rende ambientin e bzinesit dhe sidomos rritjen ekonomike ne vend, e cila ka vite qe eshte ne nivele minimale dhe qe ka veshtiresuar shume mbijetesen e biznesit qe respekton ligjet dhe nuk pranojne te behet pjese e praktikave abuzive e korruptive.

Me dy fjale, cilat jane dy ose tre gropat e politikes aktuale fiskale?

Se pari - rritja e borxheve te keqija te buxhetit ndaj sektorit privat, nje zinxhir qe sa vjen dhe shtrengohet me fort.

Se dyti - mos rimbursimi i detyrimeve fiskale te paguara teper, duke filluar nga TVSH.

Se treti - Mungesa e nje strategjie dhe programi antikrize- duke i lene bizneset dhe grupet me te ardhura te pakta te ekspozuar nga goditjet e krizes dhe keqqeverisjes.

Programi ekonomik i opozites cfare ndryshimi pozitiv sjell ne fushen e trajtimit te investimit?

Opozita do te realizoje nje rotacion politik, i cili do te eliminoje kostot shtese ndaj biznesit. Biznesi duhet ndihmuar me politika dhe instrumente financimi qe te rritet dhe te zhvillohet. Do te eliminohen problemet kryesore qe biznesi i konsideron si pengesat kryesore, duke filluar me heqjen e cmimeve reference, pagave reference, apo struktura organizative tip te biznesit private, te imponuara nga qeveria. Do te trajtohen me prioritet mospagesat buxhetore, per te ndalur perkeqesimin e krizes se likuiditeteve, krizes se kredive te keqija dhe papunesise. Qartesimi i politikave ekonomike e fiskale qe ne fillim te mandatit, stabiliteti makro-ekonomik i vendit, reduktimi i pengesave dhe barrierave abuzive, jane prioritete te rendesishme qe duhet te nxisin konsumin dhe investimin privat. Keshtu, ekonomia do te rritet me shume, stabiliteti makro-ekonomik do te permiresohet, problemet sociale te papunesise dhe varferise do te reduktohen, duke krijuar premisa per nje ambient me te mire politik, ekonomik dhe social. Midis rritjes ekonomike dhe stabilitetit te financave publike, opozita do t'i jape nje theks te vecante reformave qe rrisin rritjen ekonomike dhe ndjen pergjegjesine maksimale per te ndermarre, pa asnje hezitim dhe ne kohen me te shpejte, cdo hap te nevojshem per stabilitetin e financave publike. Per opoziten eshte e qarte qe per objektivat e saj sociale per reduktimin e pabarazise, papunesise dhe varferise, kerkohen politika publike sa me efektive dhe nje ambient sa me mbeshtetes per biznesin privat.