Martesa te detyruara ende ne Kosove
Ajo i kishte vetem 15-te vjec. Nje topolake me gersheta te gjata e cila shkonte ne klasen e nente dhe enderronte per studimet punen dhe martesen me nje djale qe do ta dashuronte. Por enderra e saj u thermua nga nje realitet i papritur ate e kishin fejuar ne Kosove me nje djale qe nuk e njihte
Une skam ditur asgje. Nje nxenese e shkolles me tregoi. Por une nuk i besoja derisa pas disa javesh mesova edhe nga familja. Katastrofe -rrefen kjo nene e kater femijeve bota e se ciles atehere ishte rrokullisur brenda castit.
Sipas historianit Avdyl Hoxha fejesat apo martesat e detyrueshme ne Kosove me shume i takojne se kaluares dhe kjo dukuri edhe me tej eshte e shprehur vetem ne zonat e thella te Kosoves dhe te Shqiperise ku shkollimii femres eshte mei ulet.
Kemi ndonje rast kur shoqeria ne mes dy njerezve apo dy familjeve ndikon qe fejesa te behet derisa jane te mitur dhe kjo sjell deri te martesa e detyrueshme apo ndarja.
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Historiani Avdyl Hoxha
Por kjo fatkeqesi e rralle kesaj vashe i bie per koke kur edhe pse jetonte tash sa vjet me familjen ne nje qytet te Saksonise se Ulet axha i saj koke me vete e kishte fejuar ne Kosove.
Ky do te jete bashkeshorti yt
Une kam qene ketu ai ka qene ne Kosove. Dikur vone ka ardhe se i ka pas prinderit ketu. Une isha me djalin e dajes ne qytet dhe ai me tregoi se ky eshte i fejuari yt.
Trazirat e viteve 90-te dhe migrimi i te rinjve ne boten perendimore hap nje kapitull te ri ne lidhjen e martesave ku te rinjte njoftohen dhe dakordohen ndersa familjet kryejne vetem ritin e fejeses.
Por martesa te tilla ne te shumten ishin martesa interesi per rregullimin e lejeqendrimit ne shtetet perendimore pasojat e te cilave ndjehen tek tani. Ato fejesa dhe martesa nuk jane jetegjate sepse ishin martesa te interesit dhe diku 90 per qind te shkrurorezimeve behen ne diaspore- thote mr.sc. Avdyl Hoxha historian.
Ne Gjermani kabineti qeveritar ka perfunduar draft-ligjin lidhur me martesen e detyrueshme sipas te cilit nje martese e tille percillet me ndeshkimin e nje vepre penale. Sipas Terre de Femmes nje martese e detyruar eshte kur se paku njeri prej dy partnereve shtyhet me forma te ndryshme kercenimi te hyje ne martese formale ose joformale. Por edhe pse eshte i veshtire kufiri ne mes te martesave te aranzhuara apo te inicuara nga rrethi i partnerit sipas Terre des Femmes martese e detyruar eshte kur i godituri e vlereson se ai ka hyre ne martese kunder deshires se tij dhe se vendimtar per martese eshte vetem pajtimi i plote i partnerit.
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift
Kurseorganizata humanitare PAPATYA martesen e te miturave e sheh si martese te detyruar. Por edhe pse kosovarja e mitur me banim ne Gjermani e dinte se ishte e mbrojtur nga ligji dhe mesuesja e saj i kishte propozuar largimin nga familja qe ti ikte marteses se detyruar ajo nuk kishte pranuar sepse jeta e saj diktohej nga rregullat e nje ligji tjeter.
Ndarjet dhe shpagimi i marteses ne baze te Kanunit
Von Albanisches Gesetz-pergjigjet kjo grua sot me te qeshur sepse ne Kosove ngaterresa te tilla mes familjesh krahas gjykatave shpeshhere duhet te zgjidhen edhe neper oda ne baze te Kanunit te Leke Dukagjinit. Ketij ligji shqiptar u desh ti nenshtrohej edhe familja e saj. Sepse prishja e martesave ne boten e jashtme ndikon ne ngritjen e tensioneve mes familjeve ne Kosove per carsye kerkohet jo vetem e drejta ligjore por edhe ndermjetesimi i pleqve te odave mbi bazen e Kanunit te Leke Dukagjinit.
Mr.sc.Avdyl Hoxha historian sjell sekuenca nga kaptina per fejesat dhe martesat e detyruara Sipas Kanunit te Leke Dukagjinit nese familja fejon vajzen dhe ajo nuk do te martohet me djalin atehere familja e saj detyrohet te kerkoje ndermjetesim apo falje. Por ajo falje mbulohet me pagesen e nje martese djalit e cila eshte e rregulluar me vlera materjale shpjegon z.Hoxha i cili ka pervoje ne zgjidhjen e problemeve te kesaj natyre neper oda.Dhe shpagimi i marteses sipas Kanunit varet nga pesha e vepres se te riut dhe sa ka arsyetim ajo veper. Me monedhat e dikurshme vlera ishte 1500 groshe ndersa sot sillet prej 11 mije deri ne 12 mije e 500 euro.
Sipas Kanunit te Leke Dukagjinit vajza nuk ka te drejte te anuloje fejesen nese djali nuk ka ndonje bashkeshorte tjeter apo nuk e ka tradhtuar te fejuaren e vet. Por nese ajo lidhet me tjeter djale atehere Kanuni obligon familjen e vajzes qe tia paguaje martesen djalit. E njejta gje vlen edhe per djalin. Ndersa sipas Kanunit nje vajze mund te leshohet vetem nese ajo e ka tradhtuar bashkeshortin apo ka bere vjedhje ne familjen e burrit-shpjegon historiani Hoxha.
Ne shtator te vitit 2008 Kuvendi i Republikes se Kosoves ka aprovuar Ligjin per Ndermjetesim03/L-57 ne kuader te te cilit jane rregulloret per licencimin e ndermjetesuesve dhe Kodi Etik. Komisioni eshte i licencuar nga Ministria e Drejtesise por vetem pas pranimit te ketyre ndermjetesuesve krijohen kushte per implementimin e tij si forme parandaluese ndaj acarimit te metejshem te familjeve te ciftit te ndare.
Autor Ajete Beqiraj
Redaktoi Aida Cama