Me paketën për Greqinë, Europa i tha lamtumirë solidaritetit që solli themelimin e BE-së

Disa fjalë janë vetëm të kontinentit evropian. Është e rrallë të dëgjosh britanikët dhe amerikanët të flasin për "solidaritet". Kjo fjalë i përket konsensualizmit monoton (kështu u duket anglo-saksonëve) të kapitalizmit social dhe profetëve të unitetit evropian. Por kohët e fundit solidariteti është tretur, dhe kjo shpjegon pse euroja dhe Bashkimi Evropian, janë në vështirësitë që janë. Një tjetër javë, një tjetër. Marrëveshja që i ka shërbyer për të mbështetur Greqinë, ka shërbyer për të fituar disa kohë ekstra. Çfarë vlen më shumë – edhe pse të paktën ne jemi të udhëhequr që të besojnë – që plaga po shërohet. Edhe një herë. Megjithatë, ajo duhet të jetë e qartë se, brenda kuadrit të përgjithshëm, falimentimi i fundit është një ngjarje tërësisht e papërfillshme.
Në qoftë se Greqia dëshiron të shmangë kolapsin ekonomik dhe sociale i nevojiten së paku dy gjëra të para, nga të cilat varet nëse do të mbesë në euro ose do të dalë. E para është përcaktimi politik për të reformuar rrënjësisht ekonominë e shtetin dhe e dyta është disponueshmëria e shteteve të tjera evropiane për të shlyer llogarinë e mashtrimeve dhe dështimeve të qeverive të mëparshme greke.
Pyetja është kjo: një marrëveshja e tillë është e mundur? Të gjitha shenjat nuk janë inkurajuese. Pas fyerjeve që shënojnë marrëdhëniet e Greqisë me partnerët e saj në zonën e euros është shembja e plotë e besimit. Shumë evropianë - dhe po them vetëm gjermanët - nuk besojnë se politikanët athinas mund të mbajnë premtimet e tyre. Shumë grekë besojnë se kërkesat e tyre pjesë e asketizmit drakonian në këmbim të lehtësimit të borxheve janë hartuar për t’i ndëshkuar më shumë se rehabilitimin e tyre. Një vëzhgues i paanshëm do të thoshte se të dyja palët kanë pjesërisht të drejtë.
Nga njëra anë, Greqia mund të konsiderohet si një përjashtim. Ajo është e vogël dhe e ndryshme. Kombet e tjera të periferisë së zonës së euros kanë marrë - në një masë të madhe apo të vogël - mundësinë e ofruar nga BE-ja që të bëhen një vend modern e shtet evropian. Irlanda, pavarësisht nga të gjitha fatkeqësitë e saj, ka lulëzuar dhe ka vendosur veten si një komb të sigurt për aftësitë për t’u çliruar nga varësia historike prej Mbretërisë së Bashkuar. Spanja ka hyrë me entuziazëm në modernitet. Politikanët grekë, megjithatë, nuk e kanë bërë kurrë dhe as nuk kanë marrë mundimin. Parë nga Athina, BE-ja është vetëm një burim i pasurisë, jo një frymëzim politik.
Portugalia ishte e ngadaltë në procesin e saj të modernizimit: ekonomia e saj - si ajo greke - është mjaft keq, por të paktën elita e saj politike ka treguar vendosmëri për të rifituar terrenin e humbur. Pra besimi nuk është i dëmtuar. Politikëbërësit në Bruksel dhe Berlin nuk kanë asnjë problem që të deklarojnë se Greqia dhe Portugalia janë dy gjëra të ndryshme.
Dallimi nuk është aq i lehtë sa politikanët do të donin: arsyeja pse Greqia është bërë kaq e rëndësishme - megjithëse përfaqëson vetëm pak pika përqindjeje në produktivitetin e përgjithshëm të zonën e euros - varet nga fakti që politikëbërësit kanë lejuar që ajo të vlente më shumë e për më të tepër të rrezikojë të ardhmen e zonës euro. Prekja nuk është një produkt i ekonomisë, por i politikës.
Nëse tregjet do të ishin të bindur se Greqia është një përjashtim, Greqia do të kishte qenë me kohë e vendosur në një lloj karantine. Në vend të kësaj ajo u konsiderua si një provë e vullnetit politik në të gjithë bordin. Nëse ju doni, ne mund ta përcaktojmë si një test solidariteti të zonës euro.
Solidariteti – siç ka shpjeguar kohët e fundit një studim me thellësi - mund të jetë dy llojesh. Ka një bashkëpunim të thjeshtë të kompromisit – një politikë të përbashkët sigurimi kundër mundësisë së kësaj apo asaj fatkeqësie – dhe është vetë-interesi personal që çon qeveritë që të përputhen me objektivat kombëtare në një strategji të përbashkët dhe të mbështetur të integrimit.
Bashkimi Evropian është ndërtuar në llojin e dytë të solidaritetit. Gjashtëdhjetë vjet më parë ai ishte relativisht i thjeshtë. Mizoritë e dy luftërave botërore, kërcënimi i Bashkimit Sovjetik dhe inkurajimin e Shteteve të Bashkuara i dha një logjikë të pakundërshtueshme për atë që etërit themelues e quajtën Procesi i krijimit të ngrehinës europiane.
Jo vetëm ideal – Solidariteti nuk ishte një ideal abstrakt i ëndërrimtarëve federalistë. Ishte pjesë e një llogaritje pragmatike të interesave. Kjo i mundësoi Francës të pohonte lidershipin e saj politik, dhe Gjermanisë për të rindërtuar ekonominë dhe për të mbajtur gjallë perspektiva e ribashkimit, ndërsa Italia mund të aspironte për modernizimin dhe shtetet e vogla ishin në gjendje për të siguruar një rol në punët e kontinentit. Sigurisht, solidariteti ishte gjithashtu në gjendje të kishte si levë një altruizëm fisnik dhe miqësinë mes popujve, por ajo filloi si një interes i thjeshtë privat.
Monedha e vetme ishte shprehja e fundit e kësaj konvergjence të interesave kombëtare dhe reciproke: ajo simbolizonte konkretisht idenë se e ardhmja politike dhe ekonomike e anëtarëve të saj ishte ndërlidhur në mënyrë që të bënte të mundur konvergjencën e sovranitetit. Fatkeqësia e madhe e këtij projekti ishte që të nisej në momentin kur shumica e arsyeve të tjera të solidaritetit - kujtimet e Luftës së Dytë Botërore, kërcënimi ekzistencial i komunizmit, një Gjermani e ndarë - po fillonin të mos ishin më prezent.
Ka akoma shumë arsye pse kombet e Evropës kanë një interes për të punuar së bashku. Më e dukshmja është nevoja që të kenë një zë në një botë që gjithnjë e më shumë i takon dikujt tjetër. Gjermania, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar janë shumë të vogla për këtë botë. Por, ato janë të rëndësishme për të mbajtur gjallë ambiciet për zhvillimin e rregulloreve të tregtisë, për të trajtuar dhe zgjidhur ndryshimin e klimës, për të siguruar furnizimin me energji, apo të promovuar demokracinë dhe stabilitetin – prandaj është urgjente të ruajmë paqen në kontinent Evropian.
Solidariteti është kthyer në pah gjatë krizës së euros, në variantin e vet të kompromisit dhe solidaritetit të shumës zero: vendet kreditore do ta bëjnë këtë vetëm nëse vendet debitore do të bëjnë kundërpjesën. Ju mund të thoni se kjo është më mirë se asgjë. Deri tani gjërat janë ende duke shkuar përpara. Por kjo nuk mjafton për të shpjeguar përse taksapaguesit e Evropës veriore duhet të paguajnë borxhet e Evropës Jugore, apo pse ata duhet të marrin në konsideratë reformat e dhimbshme si një mundësi më tepër se një dënim. Për këtë arsye është e nevojshme një tjetër lloj i solidaritetit.