Memoria e deformuar

Gati pese vjet me pare regjisori Yeal Hersonski ishte goditur nga nje koncept i paimagjinueshem ne te ardhmen e afert nuk do te kishte te mbijetuar qe te deshmonin Holokaustin per eksperiencat e mizorive te dikurshme. fare Hersonski zbuloi me ndihmen e producentit Noemi Schory ishte nje 62-minutesh 35 milimeter e prere te nje filmi te paleshuar kurre e vitit 1942 e emertuar nga propaganda naziste thjesht Das Ghetto. Material i shfrytezuar me 2010 ne dokumentarin Nje film i paperfunduar shfaqur mbreme ne Akademine Marubi ne Diten e Kujteses

Memoria eshte e manipulueshme kur perballe vihet kujtesa kolektive e ngjarjeve te pa perjetuar. Eumlshte nje nga debatet me te medha edhe sot ne Evrope per Luften e Dyte Boterore te udhehequr nga Hitleri sidomos kur deformimet e deshmive historike jane te fuqishme. Ne kete shqetesim regjisori izraelit Yael Hersonski me 2010 shfaqi dokumentarin e ri Nje film i paperfunduar duke hedhur drite mbi pamje te vjetra te getos se Varshaves. Nje film per nje film qe dokumenton historine e nje filmi te braktisur te propagandes naziste. Imazhet ne kulmin e varferise brenda getos jane te inskenuar me skena te hebrenjve qe shijojne luksin e tepruar.

Eumlshte konsideruar nje ndertim i cuditshem duke krijuar nje tregim te rreme te nje geto vete-qeverisese ku hebrenjte ne pushtet grumbullojne pasuri te cmuar duke lene pas dore vellezerit e tyre.

Gati pese vjet me pare regjisori Yeal Hersonski ishte goditur nga nje koncept i paimagjinueshem ne te ardhmen e afert nuk do te kishte te mbijetuar qe te deshmonin Holokaustin per eksperiencat e mizorive te dikurshme. Keshtu regjisori izraelit u perqendruar per te gjetur nje lloj filmimi te paharrueshem per tu perdorur kinematografikisht per te ndihmuar ne mbajtjen e gjalle te ketij kapitulli te tmerrshem te historise.

Cfare Hersonski zbuloi me ndihmen e producentit Noemi Schory ishte nje 62-minutesh 35 milimeter e prere e nje filmi pa leshuar kurre te vitit 1942 e emertuar nga propaganda naziste thjesht Das Ghetto.

Filmi i zbuluar nga Schory ne nje muze te Holokaustit ne Jeruzalem por zbuluar se pari ne nje arkiv filmi te Gjermanise Lindore me 1954 ishte kuriozitet I vecante se si ajo u braktis pasi ai u vra pa prova. Cili ishte pas tij qellimi i sakte i filmit apo pse ajo nuk ishte perfunduar kurre Me i dallueshem ishte fakti se ai ekzistonte ende kur nje raport tregonte se 90 e filmit ishte ne duar te nazisteve dhe u shkaterrua ne fund te Luftes se Dyte Boterore. Kjo pamje e gjetur pa ze ishte zbuluar brenda nje kanaceje ne forme shkopi te fshehur ne pyll ku shkruhej thjesht Geto. Filmi i gjetur ishte perafersisht nje film i propagandes naziste. Pamjet ishin konsideruar te besueshem mjaftueshem sa per te gjetur rrugen e tyre ne dokumentare te ndryshem mbi Holokaustin.

Pastaj ne 1998 jashte getos u zbulua se si ishin manipuluar pjese te rendesishme te inskenuar te filmit. Kur regjisori izraelit Hersonski zbuloi kete mashtrim vendosi te bente dokumentarin duke marre filmimin origjinal.

Nje arsye per te treguar filmin origjinal duke e paraqitur ate ne teresine e saj eshte shkak se si Nje film i paperfunduar ze mbi deshmine ai permban skena shkaterrimtare sepse kerkohet ne asnje skene.

Ne kete makine jane shtypur nje milion e gjysme hebrenj ne 3 kilometra katrore te Getos se re ne Varshave qe coi ne varferi te paimagjinueshme ne shkreti dhe izolim. Lypes njerez qe vdisnin ne rruge te semure dhe te varfer keto jane pershtypjet me te fuqishme. Ashtu shqetesuese si jane pamjet e shumta origjinale nga afer te banoreve te getos detajet shfaqen te tmerrshme per tu pare.

Me fytyra te tmerruara te perhumbura nga dijenia e vdekjes se sigurt keto jane konsideruar nga mediat boterore si portretet me te deshperuara te shfaqura ndonjehere ne ekran.

Si me e keqja nese nuk ka me keq jane skenat qe pershkruajne lypesit. Keto pamje jane nje poshterim i tmerrshem ku grate merren me force per tu zhveshur dhe pastaj i filmojne ato. Tmerri eshte i qarte duke perdorur korent ose ritualet e banjave.

Dhe te shtenat mbi kufomat e panumert te palosur nje mbi nje ne nje varreze tjeter masive- kjo geto ka vetem nje fjale deshperim.

Ky produksion gjermano-izraelit eshte vleresuar si nje dokumentar i fuqishem i Yael Hersonski. Filmimi eshte zbuluar pas luftes puna e paperfunduar pa fonogram shpejt u be nje burim per historianet qe kerkojne regjistrimet origjinale pavaresisht ndertimit te saj te perpunuar ne sherbim te propagandes.

Zbulimi me vone ka qene nje diskutim i gjate i komplikuar me heret ku tregohen manipulimet e ekipeve te kamerave ne keto skena te perditshme. Hebrenjte e kamur ne nje darke elegante dhe teatrale nderkohe shkelen mbi trupat e vdekur te bashkekombasve te gatshem por bashkefajtore aktore te alternuar plot frike ne mohimin e fatit te tyre te afert.

Ekrani i pameshirshem mbeshtjell secilin si te mbijetuar nga geto skena te fshehta kompleksitet dhe autoritet. Ne filmin Nje film i paperfunduar paditen dy te keqijat narcizmin befasues dhe shtetin nazist.

Geto eshte konsideruar nga mediat boterore si nje perzierje e sinqerte me skenat e jetes se hebrenjve ku skenat kane qellim te demonstrojne egersine e hebrenjve te pasur per gjendjen e fqinjeve te varfer dhe te uritur po hebrenj. A eshte ky nje dokument historik kjo shpesh ka vene ne dileme historianet per ta pasur si deshmi historike.

Ka qene nje kohe kur gjermanet mendonin se ata po shkonin per te fituar kete lufte. Dokumentacioni kishte per qellim per te perkujtuar kete fitore dhe gjithashtu per te edukuar brezat e ardhshem ne lidhje me kete gare. Ata do te shkaterronin per te krijuar nje perandori te trete eshte shprehur Hersonski. Gradualisht kjo u be deshmi kunder tyre keshtu qe ata u perpoqen per ta shkaterruar ate. Ironia eshte se ata ishin aq te mire ne dokumentimin sa ata nuk kane kohe per te shkaterruar cdo gje. Kur eshte dhene premiere ne kete dokumentar regjisori Hersonski ka ftuar te mbijetuarit e getos per te pare filmin dhe nderkohe i ka filmuar ata. Pergjigjet e tyre ishin I paperfunduar ka pushtet emocional. Ky film konsiderohet ne udhekryqet te llojeve te ndryshme te kujtim-dokumentacionit imazhit dhe ndikimit emocional ku Hersonski ka thene ju mund te gjeni dicka te vertete.

Regjisori eshte shprehur se per shikuesit e rinj ky eshte nje shans per te pare filmin per shkak te vemendjes qe jep ne procesin e shkrimit te historise.

Besoj se per nje djale 17-vjecar ose vajze qe kerkon te dije me shume ky film do te ndihmoje ata te behen shikuesit me te mire... Nuk tregon thjesht mizori filmi diskuton dokumentacionin per shume nga keto krime.

Ky dokumentar me titullin Nje film i paperfunduar produksion i vitit 2010 87 minuta u dha mbreme me rastin e dites se Kujteses se Holokaustit organizuar nga Ambasada e Izraelit ne Shqiperi Oborri Mbreteror i Shqiperise Shoqata e miqesise Izrael-Shqiperi dhe Akademia e Filmit dhe Multimedias Marubi.