Morfov: Shekspiri, si unë sot Piter Pan!

Nuk është filozofi, kisha sindromën e Piter Panit, prandaj e bëra personazh të Shekspirit.

Pse shpirti flet me Zotin pr grat, pr vajin e ullirit, rakin, diellin… kto prshtypje pr jetn, regjisorin bullgar Aleksandr Morfov e kan kthyer prap te Shekspiri. Nse n kohn elisabetiane antikitetit mjaftonte t’i vishej nj kostum pr ta
bashkkohor, m t paimagjinueshmen ka
Morfov me “ndrrn e nj nate vere” t Shekspirit, ka futur n tekstin e tij nj personazh: Piter Pan. Ky sht regjisori. Morfov tregon nj psikologji intime, se vetm para katr viteve, kur sht vizituar tek nj psikolog, i kan dhn diagnozn: Ke sindromn e Piter Pan. Arsyeja pse mori kt vepr t Shekspirit, bashk me ndriimin, fantazin q e shptojn dhe nga filozofia. Prej 2005-s, Aleksandr Morfov prfaqsohet me teatrin e Shn Petrburgut, “Vera Komissarzhevskaya” (i njohur edhe si Teatri Akademik Dramatik, nj emr i vn n nder t aktores s madhe (Vera Fiodorovna Komissarzhevskaya). Ky teatr sht themeluar n kohn e rrethimit t qytetit t Leningradit prgjat Lufts s Madhe Patriotike. Nga her t tjera, Morfov ka dal para publikut n Butrint, pr ta prgatitur se nuk do t kishte titrim. sht krijuar dhe nj atmosfer perceptive n konferencn pr shtyp se si ky regjisor ndrton marrdhniet me spektatorin duke u shprehur: “N procesin e provave far m ushqente, ishte vetm q t dgjoja tekstin e Shekspirit. Kur aktort interpretojn, ather krijojn nj knaqsi t madhe. Kt, mbrm e kuptova, pr nj publik, i cili nuk e kupton gjuhn. Kam tradhtuar principin kryesor, q shfaqja e mir sht edhe pa prkthimin e tekstit”. Ishte nj test q e ka treguar nj dit m pas n konferencn pr shtyp, ku donte t dallonte nse nj teatr i mir, sa varet nga interpretimi i aktorit, duke e cilsuar kt t fundit si bashkautor t rndsishm pr regjin. Morfov sht nga ata regjisor q e sfidojn tekstet e mdha dhe sfidon me krijimtari origjinale. Pr fantazin dhe lirin e tij, se si i sheh veprat sht kritikuar, por dhe njkohsisht ka marr mimin e teatrit t ri. N Butrint sht e treta her q vjen dhe e ka konsideruar si nj marrdhnie dashurie, si perceptohet nga adoleshentt, e paharruar dhe i paprsritshm, por dhe si nj vend unik dhe ideal ku mund t bhet teatr. “Atmosfera e Butrintit m bri ta dashuroja, mund t numrohem si propaganduesi m i madh pr kt vend, se ktu sht nj vend unik pr teatrin. Si nga ekipi i festivalit, por m e rndsishme q m detyron t rikthehem ktu, sht se e konsideroj vendin m t mrekullueshm pr t
teatr. sht i vetmi vend n bot q mund t dgjosh zrat e artistve dhe shpirtin e Zotit”, - ka qen fjala e Morfovit n ceremonin e hapjes s festivalit, pasi organizatort e kan shpallur president t ktij eventi.

Historia fillon n teatrin e Athins, ku artistt hyjn n sken n mnyr t paligjshme dhe pas disa ditsh lidhjet e dashuris shprthejn. Regjisori ka zgjedhur nj tragjedi ku brenda saj ndodhin intrigat dhe bota shekspiriane. Kjo shfaqje flet pr magjin e dashuris, e cila paraqitet n imazhe t ndryshme: nga nj pasion i pakontrollueshm q ka nj fuqi magjike pr t trhequr meshkujt dhe femrat. Kjo shfaqje prek pasionin m t bukur dhe m absurd; nj pasion pr teatrin, i cili shfaqet si e vetmja ndrr e mundshme, pr t larguar t vetmen ndjenj, pr t ciln njeriu nuk mund t shtiret.

N konferencn e djeshme pr shtyp, Morfov, q prej dy vjetsh sht vendosur nga Bullgari n teatrin rus, thot se procesi i tij krijues nis nga rrafshi zero dhe se vetm kur aktort arrijn t bhen bashkautor me regjisorin ather realizohet krijimtaria e pastr n teatr, duke besuar tek e vrteta e saj.

Dje, nuk kan munguar edhe komentet e aktorve shqiptar t ftuar n festival, q n konferencn pr shtyp kan riprsritur mrekullin q sjell Morfov, por veanrisht dje, Piro Milkani, Vasian Lami dhe Rajmonda Bulku kan ndalur n nj propozim t befasishm pr regjisorin bullgar: “Ejani dhe punoni me aktort shqiptar”. Morfov nuk sht prgjigjur drejtprsdrejti, duke thn: “Kam qen i gatshm t punoj kudo, punoj gjithmon n uj t mir. Nuk kam dyshim q ktu uji sht i mir”. Ndrsa komplimenteve pr shfaqjen dhe sensibilizimin pr jetn e festivalit e Butrintit, Rajmonda Bulkut, Morfov i dha kt prgjigje: “Nuk di si t prgjigjem, por e vetmja gj q dua t theksoj, sht se ky festival do t jet gjat, sepse un e njoh edhe situatn e vshtir dhe absurde n t ciln ndodheni. Kshtu ndodhemi dhe ne n Bullgari, dhe pr t ardhur keq, por dhe n Rusi. Veanrisht me kto vende t vogla ose n kufij t perndimit dhe lindjes, pr fat t keq nuk kemi drejtues mjaftueshm t menur, t cilt vetm n momente krizash mund t kapen pas kulturs dhe artit. Edhe kjo prek pikn m t dobt, buxhetin. sht shum e dhimbshme, sepse ushqimi i nj populli, nacionaliteti fillon vetm e vetm nga kultura. Nuk e di a ju kujtohet n vitet m t rnda pas Lufts s Dyt Botrore, Gjermania pasi humbet do gj, dhe gjith industrin e prodhimit, e rrit dhjetfish buxhetin e kulturs dhe kuptohet se nj popull i till lindi gjeni si Gte dhe nj monstr si Hitleri. Mos ta kthejm m n bised politike”.

N bisedn e mposhtme, sht jo vetm raport moderatori, i dramaturgut shqiptar, Stefan apalikut, prej vitesh n kt festival, por m tepr nj afri estetike n pikat tona m t dobta pr ta kuptuar teatrin nga nj gjuh tjetr, n raport kjo edhe n paraqitjen publike, ku rrahin dilemat m t mdha se si perceptohet dhe reflekton teatri.

Stefan apaliku: Pse iu rikthyet Shekspirit?

Aleksandr Morfov: Dua t them qysh n fillim, pse Butrinti? Butrinti sht si nj dashuri e adoleshencs. Dashurohesh me shikimin e par. E mira sht q kjo dashuri e par po vazhdon pr nj koh t gjat. N t vrtet un edhe po prsritem, por m t vrtet dua t ritheksoj se ky vend sht vendi m ideal pr t luajtur teatr. Tani, prse Shekspiri? Ktu sht ajri, dielli, grat, teatri, rakia, vaji i ullirit, shum gjra t cilat japin prshtypjet tona pr jetn. Edhe e bjn t paprsritshm. Gjat gjith jets sime dhe n kohn kur un merresha me angazhim t madh dramaturgjik, kisha nj dshir t madhe q t kishte hapsir, drit, shpres dhe dashuri. Kisha dshir q t dgjoja tekstin e Shekspirit edhe sikur t mos bhej shfaqje. Kto jan privilegjet e regjisorit.

Stefan apaliku: N performancat tuaja vihet re nj liri shum e madhe regjisoriale. Duket sikur ju po ndrtoni nj teatr tuajin. sht nj shfaqje shum personale n pikpamje t autoritetit t regjisorit. A sht kjo e vrtet apo vetm nj prshtypje?

Aleksandr Morfov: sht e vrtet, sepse kjo sht e vetmja rrug pr teatrin. N llogarit e fundit, teatri pr mua sht vetprezantim. Un nuk kam ndonj mendim q t jem pedagog, filozof q t formoj mendimin e shoqris. E vetmja gj q un posedoj, sht q t kuptoj botn dhe mnyrn se si un ta ritransmetoj, kshtu q edukimi im nuk ka pasur nevoj pr t
manovrime jasht sistemit. Ka pasur edhe raste kur kam pasur edhe kritika pr trajtimin liberal t Shekspirit, un nuk kam ndrmend t trhiqem nga kjo mnyr e lir e interpretimit.

Stefan apaliku: Ne kemi par produksionet tuaja n Festivalin e Butrintit, kan qen t gjitha produksione bullgare. Tashm po vini me nj eksperienc ruse. A ekziston nj diferenc mes eksperiencs suaj me teatrin bullgar dhe asaj ruse?

Aleksandr Morfov: Ndryshim ka pa dyshim, sepse kto jan mentalitete krejtsisht t ndryshme. Un prpiqem ta thyej edhe ta eliminoj. sht vshtirsi e jashtzakonshme t thyesh kanone dhe t kalosh n ndjenjat