Një strehë për sigurinë dhe të drejtat e njeriut
Thorbjørn Jagland
Zhvillime shumë të rëndë
sishme po ndodhin në Europë. Më 1 dhjetor të vitit të shkuar hyri në fuqi Traktati i Lisbonës i Bashkimit Europian. Neni 6 i Traktatit thotë se BE-ja do të miratojë Konventën Europiane të të Drejtave të Njeriut kur ideatorët, në të vërtetë zhyten plotësisht në pushime dhe në atmosferën e tyre relaksuese. Parlamenti ka mbyllur sesionin e zakonshëm dhe as që mund të mendohet se ata do të merren me një ide si kjo, menjëherë sapo e lëshuan. Një arsye tjetër pse mund të zgjidhet kjo qasje është se kjo ide nuk ngjan as nga ato testueset, që lëshohet për të turbulluar opinionin me dramaticitetin e vet, apo me përfshirjen e shumë palëve në një debat në formën e spirales. Po lëshohet prej personazheve të rangut të dytë, pra s'duhet marrë në konsideratë si shumë serioze. Siç shihet, për ta hedhur për herë të parë (Berisha ka qejf që gjërat interesante t'i thotë vetë i pari), është zgjedhur një deputet jurist i PD-së dhe nënkryetari i Parlamentit prej LSI-së, zoti Naço.
Por ka edhe një qasje konsideruese të idesë, që megjithatë na mban në nivelin politik të diskutimit dhe jo në atë të së drejtës. Ideja lëshohet pikërisht kur Presidenti i Republikës është vendosur në qendër të vëmendjes, për shkak të presioneve të forta që megjithatë janë brenda etikës së kursyer të sulmuesve - Partisë Demokratike. Nga ana tjetër Presidentin nuk po e sulmon vetë ideatori i sulmeve, Berisha, i cili në raste të ngjashme përdor bateri të rënda. Presidenti po sulmohet për të ashtuquajturin mosemërim të kryetarit të Gjykatës Kushtetuese. Paradoksalisht në këtë fushatë janë përfshirë edhe ish-anëtarë të kësaj gjykate, që pa solemnitetin e duhur jo thjesht në veshje, në prononcime televizive thonë se "shkelja e Presidentit është serioze, sepse po e bën një institucion që është shumë i rëndësishëm menjëherë pas Kryeministrit në rangun e institucioneve!"
Me shumë gjasa, këto sulme për Gjykatën Kushtetuese bëhen ndaj Presidentit, për shkak të një nëntoke problematike marrëdhëniesh së kësaj shumice me Presidentin dhe brenda kësaj nëntoke ka me siguri ndonjë çështje me dobi imediate për këtë shumicë. Ku Presidentit i kërkohet të lëshojë pe. Jo pse çështja e funksionimit së Gjykatës Kushtetuese nuk është e rëndësishme, por se vështirë që PD beson seriozisht se mund të arrijë diçka imediate ngushtësisht në këtë temë brenda gushtit: edhe sikur Presidenti të bindet se Berisha e do shumë dhe e respekton Kushtetutën, kohët e dekretimeve, e emërimeve janë aq të gjata sa vështirë të besohet se kjo zhurmë bëhet jo për gushtin, por për shtatorin. Pra, duhet të besohet se presioni ndaj Presidentit bëhet për t'i marrë kreut të shtetit ndonjë lëshim të menjëhershëm, që lidhet me një nëntokë të pasur marrëdhëniesh institucionale të shumicës me Presidentin: emërime ambasadorësh, apo emërime të tjera, dhe pse jo edhe konflikti i radhës për atë se kush do të shkojë në OKB me rastin e samitit të radhës. çështja e Kosovës që diskutohet në OKB këtë vit është me rëndësi të jashtëzakonshme dhe duhet imagjinuar se Berisha do të donte shumë të merrte pjesë në një vitrinë të tillë globale. S'është fare e çuditshme që për të gjitha këto arsye veç e veç apo të tëra së bashku, Presidenti të vendosej nën presion.
Ky plan shikimi i kësaj teme, megjithatë është ngushtësisht politik. Ka një plan tjetër që është ai kushtetues. Dhe duke analizuar këtë plan, arrin të kuptosh shumë edhe planin politik. Arrin të kuptosh që në fillim se ngritja e kësaj çështjeje tani, ka karakter ngushtësisht politik. Ja disa arsye përse.
Sipas Kushtetutës, neni 81, paragrafi 2.a, një ligj i tillë duhet të miratohet me shumicë të cilësuar prej tre të pestave të deputetëve. PD-ja nuk ka as luksin, as klimën që të pretendojë se mund ta arrijë një shumicë të tillë.
Së dyti, një ligj i tillë organik, edhe sikur të miratohet nuk ka mundësi të vendosë kufizime në veprimtarinë e Presidentit. Kjo ama lihet të kuptohet naivisht nga reporterët ditorë, që në mënyrë të pavetëdijshme i shërbejnë qëllimit të ideatorëve: të krijohet ideja se Presidentit do ia mbledhin, duke i bërë një ligj që do ia kufizojë kompetencat. Kush ka njohuri minimale juridike e di se një ligj, edhe pse i miratuar me shumicë të cilësuar, nuk mund të kufizojë kompetencat e Presidentit që janë lëndë kushtetuese. As brenda institucionit, por as në marrëdhëniet me institucionet e tjera, me shumicën ekzekutive.
Dhe në fund diçka pohuese. Po, vendi ka nevojë për një ligj të tillë! Të gjithë institucionet kushtetuese të vendit kanë më së fundi ligjin organik të tyre. Vetëm Presidenca ka mbetur. Nga miratimi i këtij ligji Presidenca nuk humbet asgjë. Madje për kreun e shtetit hapet një mundësi reale që të diskutohet për statusin e tij, pasi të mbarojë mandatin. Të gjithë ligjet organike të Presidencës në vende normale kanë si rregull dhe trajtimin e Presidentit pas lënies së detyrës, pra ato krijojnë me ligj institucionin e ish-Presidentit. Fiksojnë rrogën, mbajtjen e një stafi, protokollin e tij, etj, etj. I japin dinjitet një figure që ka përfaqësuar dhe drejtuar shtetin për të paktën 5 vjet. I heqin kreut të shtetit shqetësimin e asaj se ç'do të bëjë pasi të lerë detyrën. Shtojnë në hapësirën publike një zë pajtues, moderues: një figurë e tillë si ish-Presidenti, për shkak të statusit që i jepet pas mandatit, do të detyrohet të zgjedhë gjithnjë të luajë këtë rol, atë të pajtuesit. Imagjinoni që edhe një vend si Maqedonia e parashikon statusin e ish-Presidentit: i njeh një fond të përvitshëm sa 8% e buxhetit të Presidencës në fuqi për të mbajtur staf, i njeh funeral shteti, i njeh vendin e pestë në protokoll, menjëherë pas Kryetarit të Gjykatës Kushtetuese, etj, etj.
Po a thua vallë është ky shqetësimi i ideatorëve? Jo, sepse ideja e një ligji të tillë që të parashikojë edhe statusin e Presidentit është e hershme, por pikërisht kjo shumicë e drejtuar nga Berisha, apo dhe shumica socialiste e drejtuar nga Nano, nuk e pranuan duke e lënë sirtarëve. Por nëse nuk e duan këtë ide, një gjë është e sigurt: nuk kanë se çfarë t'i bëjnë Presidentit me kërcënime për një ligj organik. As nuk arrijnë ta miratojnë, por as nuk mund ta kufizojnë për asgjë. Hiq buxhetin, jo thjesht në kohë krize, por edhe në kohë normale.
Zhvillime shumë të rëndë
sishme po ndodhin në Europë. Më 1 dhjetor të vitit të shkuar hyri në fuqi Traktati i Lisbonës i Bashkimit Europian. Neni 6 i Traktatit thotë se BE-ja do të miratojë Konventën Europiane të të Drejtave të Njeriut kur ideatorët, në të vërtetë zhyten plotësisht në pushime dhe në atmosferën e tyre relaksuese. Parlamenti ka mbyllur sesionin e zakonshëm dhe as që mund të mendohet se ata do të merren me një ide si kjo, menjëherë sapo e lëshuan. Një arsye tjetër pse mund të zgjidhet kjo qasje është se kjo ide nuk ngjan as nga ato testueset, që lëshohet për të turbulluar opinionin me dramaticitetin e vet, apo me përfshirjen e shumë palëve në një debat në formën e spirales. Po lëshohet prej personazheve të rangut të dytë, pra s'duhet marrë në konsideratë si shumë serioze. Siç shihet, për ta hedhur për herë të parë (Berisha ka qejf që gjërat interesante t'i thotë vetë i pari), është zgjedhur një deputet jurist i PD-së dhe nënkryetari i Parlamentit prej LSI-së, zoti Naço.
Por ka edhe një qasje konsideruese të idesë, që megjithatë na mban në nivelin politik të diskutimit dhe jo në atë të së drejtës. Ideja lëshohet pikërisht kur Presidenti i Republikës është vendosur në qendër të vëmendjes, për shkak të presioneve të forta që megjithatë janë brenda etikës së kursyer të sulmuesve - Partisë Demokratike. Nga ana tjetër Presidentin nuk po e sulmon vetë ideatori i sulmeve, Berisha, i cili në raste të ngjashme përdor bateri të rënda. Presidenti po sulmohet për të ashtuquajturin mosemërim të kryetarit të Gjykatës Kushtetuese. Paradoksalisht në këtë fushatë janë përfshirë edhe ish-anëtarë të kësaj gjykate, që pa solemnitetin e duhur jo thjesht në veshje, në prononcime televizive thonë se "shkelja e Presidentit është serioze, sepse po e bën një institucion që është shumë i rëndësishëm menjëherë pas Kryeministrit në rangun e institucioneve!"
Me shumë gjasa, këto sulme për Gjykatën Kushtetuese bëhen ndaj Presidentit, për shkak të një nëntoke problematike marrëdhëniesh së kësaj shumice me Presidentin dhe brenda kësaj nëntoke ka me siguri ndonjë çështje me dobi imediate për këtë shumicë. Ku Presidentit i kërkohet të lëshojë pe. Jo pse çështja e funksionimit së Gjykatës Kushtetuese nuk është e rëndësishme, por se vështirë që PD beson seriozisht se mund të arrijë diçka imediate ngushtësisht në këtë temë brenda gushtit: edhe sikur Presidenti të bindet se Berisha e do shumë dhe e respekton Kushtetutën, kohët e dekretimeve, e emërimeve janë aq të gjata sa vështirë të besohet se kjo zhurmë bëhet jo për gushtin, por për shtatorin. Pra, duhet të besohet se presioni ndaj Presidentit bëhet për t'i marrë kreut të shtetit ndonjë lëshim të menjëhershëm, që lidhet me një nëntokë të pasur marrëdhëniesh institucionale të shumicës me Presidentin: emërime ambasadorësh, apo emërime të tjera, dhe pse jo edhe konflikti i radhës për atë se kush do të shkojë në OKB me rastin e samitit të radhës. çështja e Kosovës që diskutohet në OKB këtë vit është me rëndësi të jashtëzakonshme dhe duhet imagjinuar se Berisha do të donte shumë të merrte pjesë në një vitrinë të tillë globale. S'është fare e çuditshme që për të gjitha këto arsye veç e veç apo të tëra së bashku, Presidenti të vendosej nën presion.
Ky plan shikimi i kësaj teme, megjithatë është ngushtësisht politik. Ka një plan tjetër që është ai kushtetues. Dhe duke analizuar këtë plan, arrin të kuptosh shumë edhe planin politik. Arrin të kuptosh që në fillim se ngritja e kësaj çështjeje tani, ka karakter ngushtësisht politik. Ja disa arsye përse.
Sipas Kushtetutës, neni 81, paragrafi 2.a, një ligj i tillë duhet të miratohet me shumicë të cilësuar prej tre të pestave të deputetëve. PD-ja nuk ka as luksin, as klimën që të pretendojë se mund ta arrijë një shumicë të tillë.
Së dyti, një ligj i tillë organik, edhe sikur të miratohet nuk ka mundësi të vendosë kufizime në veprimtarinë e Presidentit. Kjo ama lihet të kuptohet naivisht nga reporterët ditorë, që në mënyrë të pavetëdijshme i shërbejnë qëllimit të ideatorëve: të krijohet ideja se Presidentit do ia mbledhin, duke i bërë një ligj që do ia kufizojë kompetencat. Kush ka njohuri minimale juridike e di se një ligj, edhe pse i miratuar me shumicë të cilësuar, nuk mund të kufizojë kompetencat e Presidentit që janë lëndë kushtetuese. As brenda institucionit, por as në marrëdhëniet me institucionet e tjera, me shumicën ekzekutive.
Dhe në fund diçka pohuese. Po, vendi ka nevojë për një ligj të tillë! Të gjithë institucionet kushtetuese të vendit kanë më së fundi ligjin organik të tyre. Vetëm Presidenca ka mbetur. Nga miratimi i këtij ligji Presidenca nuk humbet asgjë. Madje për kreun e shtetit hapet një mundësi reale që të diskutohet për statusin e tij, pasi të mbarojë mandatin. Të gjithë ligjet organike të Presidencës në vende normale kanë si rregull dhe trajtimin e Presidentit pas lënies së detyrës, pra ato krijojnë me ligj institucionin e ish-Presidentit. Fiksojnë rrogën, mbajtjen e një stafi, protokollin e tij, etj, etj. I japin dinjitet një figure që ka përfaqësuar dhe drejtuar shtetin për të paktën 5 vjet. I heqin kreut të shtetit shqetësimin e asaj se ç'do të bëjë pasi të lerë detyrën. Shtojnë në hapësirën publike një zë pajtues, moderues: një figurë e tillë si ish-Presidenti, për shkak të statusit që i jepet pas mandatit, do të detyrohet të zgjedhë gjithnjë të luajë këtë rol, atë të pajtuesit. Imagjinoni që edhe një vend si Maqedonia e parashikon statusin e ish-Presidentit: i njeh një fond të përvitshëm sa 8% e buxhetit të Presidencës në fuqi për të mbajtur staf, i njeh funeral shteti, i njeh vendin e pestë në protokoll, menjëherë pas Kryetarit të Gjykatës Kushtetuese, etj, etj.
Po a thua vallë është ky shqetësimi i ideatorëve? Jo, sepse ideja e një ligji të tillë që të parashikojë edhe statusin e Presidentit është e hershme, por pikërisht kjo shumicë e drejtuar nga Berisha, apo dhe shumica socialiste e drejtuar nga Nano, nuk e pranuan duke e lënë sirtarëve. Por nëse nuk e duan këtë ide, një gjë është e sigurt: nuk kanë se çfarë t'i bëjnë Presidentit me kërcënime për një ligj organik. As nuk arrijnë ta miratojnë, por as nuk mund ta kufizojnë për asgjë. Hiq buxhetin, jo thjesht në kohë krize, por edhe në kohë normale.