Njimendësia shqiptare

Shënimet letrare të Kutelit, botuar dy vite më parë, japin peizazhin letrar dhe publicistik të Shqipërisë në vitet 30-40

Fakti politik sht nj fakt relative-i kohs, i dits, - si moda. Bn zhurm t madhe, n nj grim, pastaj tretet si do shtje efemere. Prgjithsisht fakti politik pasqyrohet n gazet, t ciln njeriu e lit sot dhe e harron nesr. Nse shum her shkruhet dhe n libra kto rrezikojn t bhen-shpejt a von- bajate ose t mbeten si dokumenta historike ose t mbulohen me pluhurin e kohs.

Ja, nuk kaloi asnj vit dhe u b bajat libra “Njimendsija shqiptare” e zotit Nebil ika, pr t ciln u pat folur e shkruar kaq shum n prenvern e vitit 1943, sikundr se u bn bajate edhe mijra libra t ktij lloji, t shtypura n’Itali, prej njzet vjet e kndej.

S’ka se kush i kndon, aq m pak kush i mbeson.

Kjo duhet t jet nj msim pr gazetart, t cilt, duhet t’i len artikujt e tyre politik nr faqet e fletoreve, ku vyshken e treten vetiu, si flett e pemve pas vjeshte.

Libra e z. Nebil ika doli n prenvern e kaluar. Botimi i saj u fillua ndn qeverin e Mustafa Krujs, edhe u mbarua ndn qeverin e Maliq Bushatit (a e mbani mnt me sa mundime e me sa forc pse nxori Mkmbsja kt qeveri?)

Njimendsija nuk sht nj vepr unitare, po nj prmbledhje artikujsh pa lidhje organike t plot midis tyre, t botuar midis vjeshts 1942 edhe Marsit 1943.

Efemeri, improvizimi, gazetarija duken tej pr tej, me gjith prpjekjen e autorit- me citacione nga libra t ndryshme, jo krejtsisht t asimiluara- pr t’i dhn veprs nj ngjyr shkencore dhe nntitullin “Studim politik dhe psykologjik”.

Ne pikrisht duam t provojm tani se libra e z. ika nuk sht nj “studim psykologjik”, po nj prmbledhje artikujsh fletoreje t cilt nuk duheshin ribotuar- si nuk ribotohen artikujt e dhjet a njzet gazetarve t tjer.

Kt e bjm pr t mirn e autorit.

Fashizmi Italian, i cili, lipset ta njohim, i pat
shum t mira Italis, kish hyr prej kohe n nj faz dekompozimi.

Disfata n ballin e Greqis, q u b, pr fatin ton t keq, balli i Shqipris, u kish fshir armve t Italis prestigjin e Etiopis edhe t Spanjs.

Ish provuar tani dekalazhi i math midis atyre q thesh e q desh t bj Duja e midis atyre q mundi t bj populli Italian, i mbetur shum prapa nga armatimet, q prej vitit 1935, e kndej, e mbase edhe i lodhur prej kaq vjet lufte, n mos edhe tjetr gj.

Dekompozimi dukej iltazi n Itali e n Shqipri, ku motoja e mureve “credere, non obbedire, non combattere”.

N vendin e vrullit ushtarak zotronte, kudo, vrulli i pasurimit t shpejt. N mure kish mbetur fjala “vivere pericolosamente” po n jetn praktike zotronte “enrichissezevous” (si n kohn e Napolonit III!)

Vet Mussolini ish robi i kamarils - n krye me Kontin Ciano.

Pikrisht n t tilla rrethana kur dita-dits pritej shmbja e potemkiniads fashiste z. Nebil ika shkruante kto fjal:

“Un i besoj Dues, edhe i besoj Kontit Ciano dhe do shqiptar duhet t’i besoj (si) sepse nuk sht aspak pun e urt pr ne shqiptart q t’i vm n dyshim fjalt e mira, dhe t prsritura me t cilt (si) ata kan caktuar politikn italiane kundrejt Shqipris. Un u besoj zbatonjsve italian t direktivave t Dues, dhe t Kontit Ciano qofshin n Rom, ose n Shqipri pse fryma e re e krijuar prej Musolinit e cila sundon sot n’Itali s’mund t pranoj si mjet politik ipokrizin”. (f. 19)

Kjo fraz m mjafton t provoj nj gj: se Njimendsia s’mund t jet studim psykologjik.

Sepse dihet sot botrisht se “fyrma e re” kish si mjete jo vetm hipokrizin po edhe tradhtin.

Pr kt pun mjafton t kujtojn ngjarjet e korrikut 1943 kur Konti Ciano, “bashkpuntori i drejt pr drejt i Dues” (edhe dhndri i tij!) edhe shokt e tjert t revolucionit t 22-t e trathtuan Duen, si edhe ngjarjet e tjera kur Dueja pushkatoi Kontin Ciano me shok.

Pa fjal se si gazetar z. Nebil ika mund ta shkruante kredo-n e m siprme, n qoft se mbesonte se ish opurtune pr interesat e Shqipris, si shkrimtar, jo.

N e shkrojti n nj libr z. ika provon, jo gj tjatr, po se nuk sht psykolog edhe se vepra e tij s’mund t quhet “studim psykologjik”.

Kaq e asgj tjatr!

Po monedha ka edhe nj an tjetr, n favorin e z. Nebil ika. Pr nderin e tij dhe t gazetaris shqiptare z. Nebil ika nuk sht as nga ata q e thirr Duen n Shqipri, as nga ata q ia dha kurorn Viktorit t Savojs.

Prkundrazi, Z. e tij ka dashur edhe e do pamvarsin shqiptare, pr t ciln- e thot vete- ka ndenjur dhe n burg.

Dhe ve ktyre ndn fashizm as bri pallate as u b Ministr as prfitoi nga lejat e importimit. Rrojti si gazetar, jetn e hidhur t npunsit.

Po sepse i di kto t gjitha, m dhemb se shtypi nj libr si kjo Njimendsija.

Dhe duhet shtuar nj gj:

Z. Nebil ika sht gazetar. M shum se kaq: sht n balln e atyre pak gazetarve t mir t vendit. Dikur shkruante tepr qart- si stil e si prmbajtje.

Kto dy cilsi rrezikon t’i humbas tani dyke prdorur nj filologji t pifur sipas turqishtes, frngjishtes dhe italishtes dhe vishet me rrobn e shkenctarit t fenomenit shoqror, ekonomik, politik.

Ja dhe provat:

Njimendsia litet rnd nga shkaku i atyre treqint e kusur paranthezave t tekstit, pr t shpjeguar fjalt e ngjizura si kmbshtim-ngjits (marche ascendante), fjesshsonjs (simplificateur) mishron (incarne), etj.

I themi: Zotrote je gazetar. Pra duhet t shkruash thjesht e qart. Leriu Z. Xhuvani, Kolea edhe Gurakuqit shtjet e gjuhs.

Aq m fort se Zotrote nuk njeh aq mir ligjet e shqipes.

Kjo sa i prket gjuhs.

Sa i takon ekonomis kemi t tjera vrojtime. Shkenca ekonomike nuk sht e rnd. Po, si do shkenc krkon dhe ajo nj koh t mjaft shqyrtimesh. N qoft se nuk ke mundsi t’i kushtosh kt koh, mos u ngut, t paktn, t shkruash mbi sende q nuk i ke kuptuar qart. Sepse ndryshe bn gabime. Bie fjala: Mehr-Wert, ose plus-value pas Karl Marksit nuk sht “shtes pagese pr disa pun t vshtira” (fq.39) po “pjesa e prodhimit t orve t puns t ciln, thot Marksi, patroni ja vjeth puntorit”. Pra ane Shan, ane Bagdad… Dhe me q prekm shtjet ekonomike duhet t’i themi autorit se nuk sht e vrtet se pot mos na vinte grur nga Italija ne vdisnim pr buk.

Puna qndron kshtu: sht e vrtet se Italija drgonte n Shqipri disa mij tonelata mjell tip-unik (jo grur, prve nj sasije grur pr far) e mjell misri, po, m an tjetr, ushtrija dhe popullsija civile italiane e kolonizuar n Shqipri, hante drithin e vndit. Mjelli i ardhur nga Italija sillej, prve ksaj, pr hesape thjesht tregtare me ann e nj enti ku kish gisht e fitime vet konti Ciano me shok… Mbi shtje ekonomike z. Nebil ika ka patur, dikur, nj logo-mahi me Z. Tajar Zavalanin, nga e cila doli i mundur, (kur u tha: lanet past kush e prkthen Gustave Le Bon-in, n turqisht…) Na vjen keq se nuk hoqi asohere msimin e duhur dhe ra e n grykn e dyfekut ton. Mund t ket edhe shum fjal pr t’u shkruar n lidhje me Njimendsin shqiptare, po ne ndalemi ktu. Na mjafton t kemi provuar se kjo nuk sht nj vepr shkencore e fenomenit shoqror, politik dhe psykologjik.

Autorit t saj i themi: Riktheu n qartsin gazetare dhe mos krko argumenta shkencore pr fenomene politike ( si Bashkimi me Italin) t cilat, pr fat t mir, nuk i krijoi as panda, as dshira jote- p