Nuk duket monedhe udheheqese ne horizont
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Michel Camdessus Luhatje te padeshirueshmeSipas ish-shefit te Fondit Monetar Nderkombetar Michel Camdessus sistemi monetar boteror ka nevoje per nje reforme rrenjesore. Ne tregjet valutore ndodhin vazhdimisht luhatje te padeshirueshme thote ne nje interviste per te perjavshmen Die Zeit Camdessus i cili keshillon sot kreun e shtetit francez dhe kryetarin e G-20-es Nicholas Sarkozy. Sipas tij shpesh kursi i monedhave nuk ka lidhje me te dhenat ekonomike fondamentale. Per kete arsye eshte kuptimplote futja e nje fiksimi te ri te palevizshem per monedhat.
Nje fiksim te tille ka pasur njehere por ka kaluar shume kohe. Ne vere 1944 SHBA-ja pati ftuar ne nje konference nderkombetare ne Bretton Woods ne shtetin federal amerikan New Hampshire per te percaktuar nje rend te ri per ekonomine e crregulluar boterore. Atje u themeluan Banka Boterore dhe Fondi Monetar Nderkombetar. E para duhet te merrej me rindertimin ne Evrope dhe ne vendet ne zhvillim Fondi Monetar Nderkombetar duhet te stabilizonte vende monedhat e te cilave gjendeshin nen trysnine e problemeve ekonomike te brendshme.
Nje cengel i fiksuar...
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Takim historik Te deleguarit nga 44 shtete ne Bretton WoodsPor rezultati me i rendesishem i Bretton Woods-it ishte qe shtetet u moren vesh per dollarin amerikan si monedhe udheheqese dhe qe kjo monedhe do te sigurohej me ar. Duke qene se SHBA-ja zoteronte dy te tretat e rezervave boterore te arit dollari ofrohej vetiu si monedhe udheheqese. Kesisoj pas fundit te luftes SHBA-ja mori jo vetem rolin udheheqes politik dhe ushtarak ne bote po edhe ate ekonomik e financiar. Ja qe atehere bota ishte ende ne rregull Kishte kurse kembimi fikse norma interesash te uleta dhe dollari njihej kudo si monedhe udheheqese dhe transkasionesh.
...humbet ngadale qendrueshmerine
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift E fshiu Bretton Woods-in Richard NixonFatkeqesisht presidenti i 36-te i SHBA-se Lyndon B. Johnson pati idene qe te ndihmonte fuqine pushtuese franceze ne veshtiresi ne Vietnam. Lufterat jane te shtrenjta dhe shpejt obligacionet amerikane ne dollare nuk mbuloheshin me me ar. Kurse e kembimit fikse ndaj dollarit u lekunden. Me 15 gusht 1971 presidenti i atehershem Richard Nixon pa nje pa dy hoqi detyrimin per ti kembyer dollaret amerikane me ar.
Pasoja shkaterrimtare
Qe atehere sistemi yne monetar nderkombetar eshte i shkeputur prej realitetit material. Ekonomia boterore nuk ka me nje njesi vlere te njohur nga te gjithe. Krijimi i parase mbeshtetet ne kredidhenien e bankave private dhe nuk lidhet me me realitetin material. Digjitalizimi i parase nepermjet teknikes kompjuterike ben gjithashtu te mundur kalimin e shumave te parave ne forme te dhenash elektronike. Kesisoj jane shtuar jashtezakonisht transaksionet spekuluese te valutave. Sot vetem rreth pese per qind e transaksioneve te valutave perputhen me shkembimin real te mallrave dhe sherbimeve 95 per qind jane spekuluese.
Nuk duket cengel ne horizont
Bildunterschrift Hu Xhiintao Dollari eshte nje produkt i se kaluaresPor pikerisht kjo eshte dilema Pika qendrore e referimit mungon dhe ne mungese te alternatives dollari mbetet monedhe udheheqese. Sipas mendimit te kreut te shtetit dhe te partise kineze Hu Xhintao nje sistem monetar nderkombetar i kontrolluar prej dollarit nuk ka te ardhme. Dominimi i monedhes amerikane eshte produkt i se kaluares deklaroi Hu ne nje interviste me Washington Post dhe Wall Street Jornal pak para samitit me presidentin Barack Obama ne janar. Por as Huja nuk e di se cduhet te zere vendin e dollarit.
Autor Rolf Wenkel / Elert Ajazaj
Redaktoi Esat Ahmeti