OBSH jep alarmin: Duhanpirja te femrat, pasoja fatale

Raporti: Rrezik kanceri dhe dështim shtatzënie. OBSH shpreh alarmin në rritje në përdorimin e duhanit mes grave dhe vajzave dhe rreziqet specifike gjinore

Vetm gjat dekads s fundit femrat duhanpirse n vendin ton jan rritur me 4 pr qind. Tendenca n rritje e duhanpirjes gjat ktij 10-vjeari ka alarmuar Organizatn Botrore t Shndetsis, e cila n buletinin e saj t fundit ka publikuar edhe pasojat fatale t ktij fenomeni. Sipas t dhnave, duhanpirja te femrat sht m e rrezikshme sesa tek meshkujt. Madje, sipas t dhnave t dokumentuara, shum vajza dhe gra duke pir duhan sakrifikojn edhe shtatznit, prve prekjes nga kaceret, ku predispozita sht m e madhe pr t’u shkaktuar tek kjo gjini.

Buletini

Duhani, nj trheqje fatale pr femrat. Kshtu e nis buletinin OBSH, teksa merr n trajtes situatn e duhanpirjes n bot nga femrat. “Sot grat prbjn rreth 20% t duhanpirsve, m shum se 1 miliard t bots. T dyja gjinit, si burrat dhe grat, q pin duhan, jan t prir pr kancer, smundje t zemrs dhe smundje respiratore. Duhani gjithashtu shkakton kancer shtes te femrat, dme specifike n shtatzni dhe n shndetin riprodhues”, - thuhet n buletinin e Organizats Botrore t Shndetsis. M tej buletini nxjerr n pah se sipas dshmive mjeksore femrat jan “preja” prfikte e markave t duhanit, prmes mesazheve fiktive n paketa, si prqindjen e ult t nikotins apo

marka me karakteristika tipike femrore. Ajo far nxjerr tjetr n pah OBSH-ja, sht edhe fakti se edhe n vende me pak zhvillim vitet e fundit ka tendenc rritjeje t duhanpirjes tek gjinia femrore. “N kto shoqri, - thuhet n buletin, - duhani i sjell femrs pranueshmri sociale, klas, knaqsi dhe s fundmi edhe emancipim”.

sht thelbsore q autoritetet e shndetit t jen t ndjeshme ndaj gjinis n formulimin dhe zbatimin e politikave mbi kontrollin e duhanit. Zgjidhja e problemit t prdorimit t duhanit te grat sht e njjt si pr meshkujt: zbatimi i rrept i Konvents Korniz pr Kontrollin e Duhanit (FCTC) 0,2, t hartuar nga Organizata Botrore e Shndetsis.

N preambuln e saj, OBSH shpreh alarmin n rritje pr prdorimin e duhanit mes grave dhe vajzave dhe rreziqet specifike gjinore. Preambula gjithashtu prforcon nevojn pr grat q marrin pjes n kontrollin e duhanit, hartimin e politikave dhe zbatimin n t gjitha nivelet, ai krkon strategji t caktuar pr kontrollin e duhanit dhe thekson kontributin e veant q organizatat joqeveritare, prfshir grupet e grave, kombtare dhe ndrkombtare, t bjn prpjekje pr kontrollin e duhanit. Preambula dhe parimet udhzuese t mbshtes FCTC duhet t lexohen n t gjitha dispozitat e tyre thelbsore. Me rndsi t veant sht ndalimi i plot n t gjitha format i reklamimit t duhanit, promovimit dhe sponsorizimit, duke prfshir edhe reklamat ndrkufitare, promovimin dhe sponsorizimin, paketimin e thjesht t standardizuar dhe ndalimin e krkesave mashtruese t shndetit t tilla si "mas e leht dhe t ult katrani". Femrat dhe ekspertt gjinor duhet t prfshihen dhe konsultohen n zhvillimin e informatave specifike.

T dhnat

N vendin ton t dhnat tregojn se te grat pirja e duhanit sht e prqendruar tek ato q jetojn n Tirann urbane n masn 14%, tek femrat me universitet ose arsim t lart, 15% dhe tek ato me indeksin m t lart t pasuris, 12%.

Niveli i duhanpirjes pr femrat sht m i lart pr grupmoshn 20-24 vje, n masn 7%, dhe 25-29 vje, 10%, ndrkoh q sht 4% m i ult n grupmoshat m t mdha, ka tregon se duhanpirja mes femrave sht nj dukuri e prhapur relativisht koht e fundit. Mes femrave q aktualisht pin cigare, m shum se gjasht n dhjet (61%) raportuan se kishin pir 10 ose m shum cigare n 24 ort e fundit. Kjo prqindje sht m e larta mes fermave n moshn 25-29 vje (70%), mes atyre q jetojn n zonat urbane (67%) dhe n Tirann urbane (83%), mes femrave me arsim universitar ose m t lart (74%) dhe mes atyre me nivelin m t lart t pasuris (93%). Prqindja e femrave q jan duhanpirse, aktualisht sht rritur nga 3% q ishte n 2002, n 4% n 2008-09.

Duhapirja tek meshkujt

Nivelet m t larta t duhanpirjes pr meshkujt gjenden mes atyre q jetojn n rajonin malor, 46% dhe meshkujve pa arsim apo me arsim fillor 4-vjear, 59%. Ndrkoh, nuk ekzistojn dallime t forta n nivelet e duhanpirjes, sipas vendbanimit urban-rural dhe niveleve t pasuris.

Pr meshkujt, nivelet e duhanpirjes rriten me moshn, duke arritur n masn prej 56% mes meshkujve n moshs 30-34 vje; pas ksaj moshe mbetet n nivel t ngjashm, 53 deri 55%, duke treguar q nivelet e duhanpirjes mes meshkujve nuk kan ndryshuar n mnyr thelbsore gjat viteve t fundit.

Mes meshkujve q pin cigare, m shum se nnt n dhjet (93%) raportuan se kishin pir m shum se 10 cigare n 24 ort e fundit. Nuk ekzistojn dallime t forta n prqindjen e meshkujve q pin 10 ose m shum cigare n dit dhe karakteristikave t ndryshme t przgjedhura, prve grupmoshs 15-19 vje, e cila karakterizohet nga nj prqindje shum m e ult e atyre q pin 10 ose m shum cigare (72%) se sa grupmoshat e tjera (91-97%).

Ndrkoh, vihet re rnie e ult e nivelit t duhanpirjes tek meshkujt, ku prqindja e atyre q pin cigare ka rn nga 46% n 2002, n 43% n 2008-09.

Mosha mesatare

Mosha mesatare, n t ciln femrat dhe meshkujt fillojn t pin duhan, sht prkatsisht 21.1 dhe 19.2 vje. Femrat e zonave urbane (21.0 vje), ato n Tirann urbane (20.5 vje), me arsim universitar ose m t lart (20.6) dhe ato n treguesin m t lart t pasuris (20.6 vje) kishin filluar duhanpirjen n nj mosh m t re mesatarisht sesa ato nga grupe t tjera.

E kundrta sht pr meshkujt; meshkujt nga zonat urbane (mosha mesatare 19.5 vje), ata me arsim universitar ose m t lart (20.1 vje) dhe ata nga niveli m i lart i pasuris (20.0 vje) priren t fillojn duhanpirjen m von sesa t tjert.

Specialistt vrejn se mosha n t ciln femrat dhe meshkujt fillojn duhanpirjen po ulet. Kshtu, mosha mesatare n t ciln meshkujt kishin filluar duhanpirjen ka rn me m shum se 2 vjet, nga 20.4 vje mes meshkujve n moshn 45-49 vje, krahasuar me 18.2 vje pr ata n moshn 20-24 vje. I njjti model vzhgohet edhe mes femrave, edhe pse shifrat jan relativisht t vogla.

Sa i prket lnies s duhanit, t dhnat tregojn se tri n pes femra (60 pr qind) dhe dy t tretat e meshkujve (67 pr qind) duhanpirs ishin prpjekur ta linin duhanin gjat vitit t kaluar. Pr femrat, ato q jetojn n zonat urbane dhe n Tirann urbane, femrat me arsim universitar ose m t lart dhe ato nga kuintili m i lart i pasuris, kishin m pak gjasa t prpiqeshin ta linin duhanin.