Pafta e tregtisë së lirë

Kohët e fundit isha i ftuar nga dy kolegë të universitetit të Harvardit për të ndër-vepruar si mik ndaj kursin e tyre për globalizimit. “Duhet të them”, më paralajmëroi një prej tyre përpara leksionit, “se ju do të gjendeni para mbështetësve të globalizimit”. Në takimin e parë, në fakt i pyeta studentët se sa prej tyre preferonin tregtinë e lirë nga kufizimet mbi importet dhe më shumë se 90% prej tyre kishin konfirmuar preferencën për tregtinë e lirë. Dhe kjo, edhe para se ata të kishin marrë ndonjë mësim mbi mrekullitë e përparësisë krahasuese! Ne e dimë se, kur u bëhet e njëjta pyetje në sondazhet reale me mostrat reprezentative, të cilat nuk përbëhet nga studentë të Harvardit, rezultati është mjaft i ndryshëm. Në SHBA, të anketuarit preferojnë kufizimet në tregti me një diferencë prej 2 me 1. Por reagimi i studentëve në Harvard nuk ishte krejtësisht i papritshëm. Të anketuarit shumë të specializuar dhe me një arsim të lartë priren të jenë më shumë në favor të tregtisë së lirë sesa punëtorët. Ndoshta studentët e Harvardit ishin thjesht duke shprehur preferencën e tyre me portofolet (e tyre të ardhshme) në kokë. Apo ndoshta ata nuk e kuptojnë me të vërtetë sesi funksionon shkëmbimi. Përveç kësaj, kur u takova me ata, u kërkova atyre të njëjtën pyetjeje, por në një formë të ndryshme, duke theksuar efektet e mundshme të shpërndarjes tregtisë dhe këtë herë konsensusi në favor të tregtisë së lirë ishte venitur më shpejt se sa e prisja. Fillova mësimin duke pyetur studentët nëse ata do të më lejonin të bëja një eksperiment të veçantë. Mora dy vullnetarë, Nikollën dhe Gjonin, dhe u thashë atyre se unë do të isha në gjendje të zhdukja si me magji 200 $ nga llogaria e Nikollës duke i vënë 300 dollarë në llogarinë me emër të Gjonit. Kjo lëvizje e inxhinierisë sociale do të linte në të gjithës klasën më shumë se 100 dollarë. I pyeta nëse më lejohej ta bëja këtë mashtrim. Vetëm një pakicë e nxënësve vendosën të zgjidhnin “po”, shumë ishin të pasigurt dhe një numër më i madh doli kundërtuese.
Dukshëm, studentët e gjetën veten në një pozitë të vështirë, që lejonte një rishpërndarje të konsiderueshme të të ardhurave, edhe pse byreku ekonomik do të rritej. I pyeta se si ishte e mundur, që pothuajse të gjithë kishin qenë instinktivisht në favor të tregtisë së lirë, që do të thotë një rishpërndarje e ngjashme, madje edhe më e rëndësishmja, nga fituesit nga humbësit dhe dukej se ata ishin të befasuar. Vazhdova duke u kërkuar atyre që të supozonin se Nikolla dhe Gjoni ishin pronarët të dy bizneseve të vogla në konkurrencë me njëri-tjetrin dhe se Gjoni do të kishte bërë një fitim prej 300 $ se ka punuar më shumë, që ka ruajtur dhe investuar për krijimin e më shumë produkteve dhe më të mirë duke e shtyrë Nikollën që të dalë nga biznesi e duke i shkaktuar atij një humbje prej 200 dollarësh. I pyeta se sa nxënës do të kishin miratuar një kontekst të ngjashëm. Këtë herë, në fakt, pjesa më e madhe kish zgjedhur për “po”, ose më mirë të gjithë, përpos Nikollës.
Pastaj bëra supozime të tjera që lidhen drejtpërdrejt me tregtinë ndërkombëtare duke u treguar atyre të supozonin se Gjoni kishte shtyrë Nikollën për të lënë biznesin duke importuar produkte me cilësi të lartë nga Gjermania, duke zhvendosur disa shërbime të kontratës në Kinë, ku të drejtat e punës nuk janë të mbrojtura dhe puna e fëmijëve lejohet. Mbështetja në këtë kontekst ra në korrespondencë me secilin prej këtyre alternativave.
Ne pastaj kaluan tek risia teknologjike, të tilla si tregtia, që shpesh varfëron disa njerëz. Në këtë rast, vetëm disa studentë ranë dakord për të bllokuar progresin teknologjik. Të ndalosh llambën pse dikush bën qirinj e do të mbesë papunë  iu duk se pothuajse të gjithëve një ide pa kuptim.
Studentët nuk ishin domosdoshmërish kundër rishpërndarjes, por kundër llojeve të caktuara të rishpërndarjes. Dhe sa prej nesh janë të vëmendshëm për drejtësi në procedurat. Për të bërë gjykime mbi rezultatet e rishpërndarjes, ne duhet të dimë rrethanat që çuan në vendimin e saj. A nuk e ndjejmë pakënaqësi ndaj Bill Gates ose Uarren Buffett për miliona dollarë të tyre, edhe pse disa nga rivalët e tyre kanë vuajtur në rrugën e tyre, ndoshta për shkak se ata vetë dhe konkurrentët e tyre veprojnë në pajtim me rregullat themelore dhe gjenden përballë pak a shumë të njëjtave mundësi dhe pengesa. Do ta mendonin ndryshe në qoftë Gates dhe Buffet nuk do të ishin pasuruar me djersën dhe frymëzimin e tyre, por duke mashtruar, duke anashkaluar ligjet e punës, duke dëmtuar mjedisit, ose duke përfituar nga subvencionet e qeverive të huaja. Nëse ne nuk e pranojnë rishpërndarjen që shkel kodet morale të ndara gjerësisht në vendin tonë, pse duhet që ne ta pranojmë atë vetëm kur ajo është e aplikuar për transaksionet përtej kufijve politikë? Në mënyrë të ngjashme, kur ne presim që efektet e rishpërndarjes të barazohen në afat të gjatë, në mënyrë që të sigurojnë përfitime për çdo individ, ne do të  priremi për të lënë pas dore rishpërndarjen e të ardhurave. Ky është një aspekt kyç në të cilën besimi se progresi teknologjik duhet të vazhdojë pavarësisht nga efektet shkatërruese mbi disa individëve në afat të shkurtër. Kur, megjithatë, forcat e tregtisë vazhdojnë të godasin të njëjtët njerëz, ata me një nivel më të ulët të arsimit ose të punëtorë, ne mund të përfundojë në një ndjenjë me më pak besim kundrejt  globalizimit.
Shumë ekonomistë mbeten indiferentë ndaj këtyre dallimeve dhe kanë tendencë që të atribuojnë shqetësimet rreth globalizimit për arsye proteksioniste, ose injoranca bruto edhe kur krejtësisht çështje etike janë në rrezik. Duke injoruar faktin se ndonjëherë, sigurisht jo gjithmonë, se tregtia ndërkombëtare kërkon atë lloj rishpërndarje në vendin tonë, që ne e konsiderojmë problematike. Dhe ekonomistët nuk merren në mënyrë adekuate me debatin publik dhe humbasin mundësinë për të ndërmarrë mbrojtjen e tregtisë së lirë edhe në rastet në të cilat shqetësime etike nuk janë të justifikuara. Ndërsa globalizimi nganjëherë ngre pyetje të vështira në lidhje me legjitimitetin e efekteve të saj redistributive, në anën tjetër nuk duhet automatikisht të përgjigjemi me kufizime në tregti. Ka shumë kompromise të vështira për të konsideruar, duke përfshirë pasojat për ata që në pjesën tjetër të botës mund të përfundojnë në një gjendje të varfëria më të këqija seç preken në vendin tonë. Demokracitë duhet të ndihmojë veten në një debat të vërtetë për të bërë zgjedhjet e tyre me vetëdije dhe kujdes. Të adhurojnë globalizmin vetëm sepse rritet byreku ekonomik është mënyra më e sigurt për të delegjitimuar në një afat të gjatë.

*Profesor i Politikës ekomomike Ndërkombëtare në Universitetit prestigjioz Harvard. Shkrimi është marrë nga Uebsajti: project-syndicate.com