Pamuk eklipson Kadarenë

Dje, gjith elita politike dhe intelektuale ka qen e prqendruar n nj ngjarje letrare: n ardhjen e shkrimtarit turk, nobelistit Orhan Pamuk. Ky sht nderuar nga akademikt shqiptar, duke u
antari m i ri i senatit t Universitetit t Tirans. Ka pasur axhend njditore n Tiran, tepr t ngarkuar, me personalitete t politiks, duke promovuar pr her t par n jetn e tij nj libr n nj Parlament. Pamuk q ka refuzuar letrsin politike, q e pozicionon veten n ata intelektual q shtjen e vendit, historis dhe modernitetit s Turqis, e ka t lidhur njsoj si ne me integrimin evropian, me syt pra nga Evropa. Por, Pamuk ka ln jasht ksaj vizite lexuesin shqiptar, duke anuluar komunikimin e planifikuar n axhendn e tij me studentt e Fakultetit t Histori-Filologjis, prej nga sht
dhe propozimi pr t’i dhn titullin “Doctor Honoris Causa”. Jo vetm kta t fundit, por shkrimtari turk ka eklipsuar edhe lajmin pr shkrimtarin ton, Ismail Kadare, q dje shtpia botuese “Onufri”, prmes nj njoftimi pr mediat lajmronte n t njjtn dit se n treg sht hedhur romani i fundit “Aksidenti”.

Ashtu si Kadare dhe Pamuk ndeshen prball mendimit politik evropian me mure t forta zhgnjyese, secili pr identitetin e vendeve t tyre. Kadare jo pak her ka qen nj z reagues, i ashpr, pr ta
m koefindent besimin evropian pr shqiptart, pikrisht n koh t vshtira politike pr Shqiprin.

T njjtn gj ka
dhe Pamuk pr Turqin, sidomos pr lavdin osmane, historin e s kaluars. Piktakimin e ktyre raporteve e ka konkluduar dje shkrimtari turk, kur ka dgjuar fjaln e nj prej shkrimtarve q foli mbi veprn e tij; se pr 50 vjet ne kemi qen n nj izolim t plot, ku nuk ndodhte asgj n kt vend. N t njjtn situat ka vn Pamuk vendin e tij, Turqin e viteve

‘60-‘70, ku qyteti i tij nuk mund t jepte shenj jete, me gjith prpjekjen e shkrimtarit pr t’i ofruar Evrops nj Turqi shpresdhnse. ’fanatizmi nga e kaluara, identiteti i secilit, liria jan probleme me t cilat ka “konfliktuar” Pamuk, qoft me qndrimin apo gjykimet evropiane, por dhe me vendin e tij. Si duket, edhe Kadare t njjtn gj i sht dashur t bj n jetn e tij prej shkrimtari dhe intelektuali, q fama botrore ve “Nobelin” i ka lan jasht. Nse Pamuk i ka trajtuar problemet e vendeve tona, si trajtes periferike nga evropiant, pr Kadaren prononcimet publike qoft n Shqipri dhe mediat evropiane kan t bjn me vetrrfimin e plagve tona, aty ky sht makthi evropian pr shqiptart, dekomunistizimin. Nj pun me konkrete, politike, q pritet prej autoriteteve shqiptare, si sht hapja e dosjeve t diktaturs komuniste. Nga Parisi, dje n t prditshmen italiane “La Stampa”, shkrimtari shqiptar bn “detyrn” politike, thirrje shtetit shqiptar, nga zemra e Evrops pr t hapur arkivat e diktaturs.

Ky sht nj debat, nga m emergjentt, pr shqiptart q pa dyshim, do ta onte direkt n vmendje t dyt qllimin e vizits s shkrimtarit turk n Shqipri, edhe pse i rrethuar nga nj pritje politike n Tiran. Por, kjo prfshin dhe mesazhin e nobelistit q secili vend, secili shkrimtar duhet t merret me historin e tij, si ndrgjegje dhe prgjegjsi morale.