Për një nacionalist

Shkrimtari Reshat Kripa, pas librit me tregime “Nj tregim pr mikun tim”, atij me kujtime “Rini e coptuar” dhe romanit “Shkallt e ferrit”, del para lexuesve me romanin e tij t ri, “Sekreti i varrit t vetmuar”, botuar nga shtpia botuese “Nacional”.

N botimin e ktij libri kan kontribuar Instituti i Integrimit t t Prndjekurve Politik dhe miku i autorit, zoti Ferial Mhilli. Autori ia kushton kt libr profesorit t shquar t shkolls tregtare, Bego Gjonzenelit, komandantit trim t ets nacionaliste t Ballit Kombtar t fshatit Dukat, Maliq Koshens dhe gjith martirve t lufts pr liri e demokraci t qarkut t Vlors.

Romani “Sekreti i varrit t vetmuar” pr vlerat ideoartistike, pr mnyrn e rrjedhshme t t rrfyerit, pr stilin, pr analizn shpirtrore t personazheve, pr mjedisin dhe kohn kur veprojn e bjn veprn t dobishme si nj prurje e re pr vet autorin, si nj ish-i burgosur politik dhe pr letrsin e ktij lloji n prgjithsi. I ndar n dy pjes, t lidhura organikisht midis tyre, autori paraqet, analizon e zbrthen jetn shqiptare n ato vite t egra e t gjakta.

Romani ka nj shtrirje kohore: Pjesa e par nga 7 prilli 1939, dita e pushtimit t Shqipris nga okupatori fashist italian e gjer m 14 shtator 1943, dita e kapitullimit t fashizmit. Pra pes vjet pushtim q vazhdon deri m nntor 1944, kur u largua nazizmi gjerman. Pjesa e dyt: 1944 gjer n vitet ‘50.

Nj mori ngjarjesh, skenash e prapaskenash, rrokullisen n kto vite t egr, nga m t egrit n llojin e tyre. Mjedisi, ku zhvillohen kto skena e prapaskena, sht qarku i Vlors, vendlindja e autorit. Vlora, deti, Sazani, Karaburuni, lagjet, rrugt prbjn kt mjedis. Toponime t uditshme: Qafa e Gjyles, Qafa e Kadriut, teqeja bektashiane e Kurum Babajt, Kodra e Buxhakut, Aplona, Strofkulla e Djallit e t tjera. Familje tipike vlonjate si ajo e Thanas Berberit, Maksut Selmanit e t tjera si kto. Personazhe q t mbeten gjat n mendje, si: Pirroja, Sadia, Maksuti, Refikaja, Bardhyli, Urani, Luani, Donika, Petriti, Franeska, Kiara e t tjer. Atentatori komunist, Skifteri, majori fashist Xhuzepe jan dhn si egrsira tipike t dy ideologjive q u ndeshn pr jet a vdekje n Luftn e Dyt Botrore. Kta dy personazhe, t kundrt n ideologji, por t ngjashm n egrsin tipike prej diktatorsh, t afrt n moralin e ndyr q u buron nga shpirti i ndyr. Qndrimi ndaj Kiars, epshore dhe pa parime morale, na nxjerr m n pah kalbsirn shpirtrore. T dy e dhunojn dhe shfrytzojn dhe e prdorin pa mshir pr t realizuar synimet e tyre t zeza. Analiza e ksaj personazheje me baba shqiptar e nn italiane e ka
autorin ta nxjerr m t qart falsitetin dhe propagandn boshe t prdorur nga t zinjt dhe t kuqt n kt luft.

Lufta e klasave, q zhvilluan pr nj gjysm shekulli n Shqipri, zanafilln e pati q gjat lufts. Rasti i Maksut Selmanit, q u vra pas shpine nga komunistt, q u trajtua n fillim si dshmor e m pas si armik, na kujton shum e shum t till t trajtuar nga diktatura e kuqe. Her kshtu dhe her ashtu. Nuk sht nevoja q t’i prmendim se jan
tashm t njohur edhe me zbulimin e dokumenteve pas vitit ‘90. Vet komisari, n vitet m pas deklaron: “Un qllova mbi tradhtarin e atdheut”.

N roman gjen nj mori ngjarjesh, personazhesh, skenash e prapaskenash, q denoncojn makabritetin vllavrass t asaj lufte, q u fry me pompozitet nga diktatura pr gjysm shekulli. Dokumentet, faktet, q do dit dalin n dritn e diellit do i bindin brezat se sa tragjedi jan luajtur n shpinn e ktij populli. Pr kt roman mund t shkruash shum. Po un po ndalem te figura m e arrir, sipas mendimit tim, m tragjikja, m e jashtzakonshmja, te Sadia. Bridh kodr m kodr, skaj m skaj, lexo tragjedi sa t duash, po nj nn t till s’e gjen dot.

Prfytyro i nderuar, nj nn q sheh pas trungut t ullirit, pushkatimin e dy djemve t saj, Luanin dhe Petritin. Nj thirrje e thell q dilte nga buzt e saj, nga shpirti i saj:

- Lulet e nns! Zokat e nns!

Ishte nj thirrje pa z. Ishin plumba lotsh pr krimin. M pas, me lopat, n dbor i zhvarrosi pikrisht aty ku i pushkatuan: n Strofkulln e Djallit. I prkdheli, i puthi ballt e gjakt dhe t ngrir dhe nj nga nj, duke i trhequr zvarr n dbor, i oi n oborrin e shtpis. Atje i varrosi duke vn nj shishe t mbyllur n varrin e tyre.

Po kush e pa? H, thomni, kush e pa? Vetm qeni Popi angullinte. Ajo mori teshat e prgjakura dhe i mbylli n nj snduk. Sa her binte pr t fjetur, vendoste pr jastk rrobat e gjakosura t bijve t saj. I dukej sikur ende ndiente ern e tyre. Mbi varrin e tyre mbolli dy fidan trndafilash t bardh. Edhe sot e ksaj dite era e detit i prkdhel kta trndafila t bardh. Edhe sot e ksaj dite.