Përse amerikanët e shohin pa shqetësim malin e borxheve të tyre publike

Ari shitet aktualisht me mim t lart. Kryesisht n Evrop investuesit e krkojn metalin e rrall, nga frika e inflacionit. SHBA e sheh me sy kritik Evropn dhe Greqin. Por situata buxhetore nuk sht aspak m e mir. Ben Bernanke, shef i Banks Qendrore t

SHBA, u ra srish kmbanave t alarmit. N nj seanc dgjimore n Uashington, ai deklaroi: "Edhe sikur gjendja ekonomike dhe tregu financiar t normalizohen srish, buxheti federal duket se ndodhet n nj kurs t paqendrueshm, po t mos merren masa t tjera politike." Sepse deficiti n buxhetin e SHBA ka prmasa gjigante, dhe para s gjithash: ai rritet pa ndrprerje. Rreth 13 bilion dollar sht borxhi publik aktualisht. Kjo do t thot, shteti ka ngarkuar me borxh do qytetar t SHBA, q nga bebet deri te pleqt, me m shum se 40.000 dollar. Problemi: vetm interesat pr kto borxhe jan ndrkoh kaq t larta, sa edhe me nj rritje t shndetshme ekonomike do t ishte e vshtir t prballoheshin. Shteti do t zhytet vitet e ardhshme gjithnj e m shum n borxhe. Paraprakisht, qeveria e SHBA-s e ngriti kufirin e siprm t lejimit t marrjes s borxheve n shkurt n 14,3 bilion dollar.

Si shkaqe pr shpenzimet n rritje, shefi i Banks Qendrore prmendi shpenzimet e shtuara pr shrbimin shndetsor dhe nj popullat, q rritet n mosh. Prandaj duhet t merren vendime t pakndshme: "Kongresi, qeveria dhe populli amerikan duhet t vendosin, nse dhe cilat shrbime shtetrore t tilla si sigurimet shndetsore dhe sociale duhet t modifikojn, nse i kufizojn detyrat publike n sektor t tjer dhe nse duan t paguajn taksa m t larta ose nj kombinim t t gjithave."

Reforma e shndetsis e shpallur para pak kohsh nga presidenti Obama nuk mjafton n asnj mnyr pr t prballuar shpenzimet n rritje n fushn e shndetsis. Ligji ka humbur shum nga fuqia e tij potenciale e kursimit, n rrugn e tij t mundimshme prmes Kongresit. Kjo n nj koh, kur vet Obama pati premtuar se nuk do t'i rndonte familjet me t ardhura nn 250.000 dollar.

Ende vazhdon t shfaqet droj prball masave drastike q duhen marr, dhe nse n plan afatgjat llogaria me to del m e shtrenjt. Gjithsesi: Presidenti ngriti nj komision, i cili duhet t bj propozime pr nj politik t prgjegjshme fiskale. Shefi i Banks Qendrore, Bernanke, i paraqiti shpjegimet e tij n mbledhjen e par t komisionit.

Por Robert Shapiro, kshilltar joformal i Presidentit pr shtjet ekonomike, nuk e sheh kaq dramatike gjendjen n SHBA. SHBA nuk duhet t shqetsohet pr borxhet, n plan afatmesm.

"Borxhet tona jan sa rreth 50% e produktit t brendshm bruto. Sikur t mbledhim borxhet e institucioneve tona qeveritare, si Banka Qendrore dhe Fondet e Sigurimit social, borxhet arrijn n 60%. Ekonomia e SHBA -s mund ta prballoj kt plotsisht." Dhe nga inflacioni nuk duhet t ket frik njeri, thot ish-sekretari i shtetit pr ekonomin i qeveris Clinton. Sasia e parave sht rritur prej kohsh n mnyr t konsiderueshme, pa shkaktuar zhvlersimin e monedhs. Sipas tij ka faktor, t cilt e kan penguar kt:

"Para s gjithash globalizimi, i cili e ka rritur konkurencn dhe prmes t cilit u krijuan n t gjith botn qindra mijra firma t reja, t cilat prmes prparimit teknologjik u detyruan t jen m eficiente. Kjo konkurenc ka vepruar kundr inflacionit, t paktn n tregjet klasike. Inflacioni u prcoll n tregjet e kapitalit - dhe kshtu u krijuan midis t tjerash edhe flluskat." Edhe masat n politikn financiare, t cilat duhet t'i marrin tani shtete si Greqia, por edhe Italia, Spanja dhe Irlanda veprojn sipas Shapiros kundr inflacionit. Megjithat, pasojat e shpenzimeve shum t larta t shtetit, t cilat kan qen t nevojshme pr t shptuar institutet financiare dhe pr t'i dhn hov ekonomis, si dhe shpenzimet e larta pr sigurimet sociale e bjn padyshim t nevojshm nj ndryshim t politiks shtetrore t shpenzimeve. Po t nis pr to nj debat kt vit, ai mund t luaj nj rol t rndsishm n vitin elektoral presidencial 2012. Po t gjendet ather nj kompromis kombtar pr masa t nevojshme, kto masa do t vihen n jet n vitin 2013.

"Ky afat sht brenda kuadrit t prshtatshm kohor. Me kusht q t mos ket nj kriz tjetr financiare." Eksperti i financave thot se shtetet nuk do t mund ta financojn edhe njher aktin masiv t shptimit. Por nj gj sht e qart, dhe kt e pranon edhe Shapiro: n plan afatgjat malet e larta t borxheve nuk mund t'i prballojn as SHBA.