"Pronat, ligjet thelluan abuzimet"
Mbivendosja e kompetencave mes institucioneve, ka komplikuar çështjen e pronave në vend
Transparency International, publikon një studim, ku vëren se legjislacioni ka shtuar konfuzionin
Korrupsioni me pronat mban peng zhvillimin e qëndrueshëm të vendit, thotë një studim i fundit i publikuar nga Zyra e Transparency International Albania, në bashkëpunim me atë për Mbrojtjen e Qytetarit. Sipas tyre, mbi 60% e ankesave që bëhen nga qytetarët, kanë të bëjnë me çështjen e pronave. Studimi vë në pah se ligjet e miratuara, megjithë përmirësimet e shpeshta, vetëm sa kanë shtuar konfuzionin dhe nuk kanë përmirësuar aspak situatën. "I paplotësuar me akte nënligjore, ka lënë mundësi keqinterpretimi dhe abuzimi. Dokumentacioni mbi pronat është i shpërndarë në disa institucione dhe sigurimi i tij nga personat e interesuar, është shumë i vështirë",- thuhet në studim. TIA e konsideron mungesën e transparencës si një nga faktorët që kanë favorizuar korrupsionin. Faktorë të tjerë, thuhet në studim, janë krijimi i monopoleve, sistemi gjyqësor, i vënë në shërbim të tyre, legjislacioni i paplotësuar dhe në konflikt me strategjinë e decentralizimit të pushtetit, etj. Sipas Transparency International Albania, Zyra e Regjistrimit të Pronave, nuk ka përfunduar ende regjistrimin fillestar, gjë që ka sjellë probleme me hedhjen në sistem të këtyre pronave. "ZQRPP-ja dhe ZVRPP-ja, kanë qënë dhe janë të përfshirë në disa projekte me donatorë të huaj, si Banka Botërore, për të përfunduar regjistrimin fillestar në të gjithë vendin, por mënyra e menaxhimit të këtij institucioni dhe ndërthurja e shumë interesave me qëllim përfitimi, bëhet vazhdimisht pengesë për të përfunduar këtë proces", - bën të ditur studimi. Transparency International, vëren se legjislacioni i përpunuar mbi pastrimin e kartelave të regjistrimit nga mbivendosjet, po zbatohet në mungesë të theksuar transparence, duke rritur shkallën e konflikteve. Sipas saj, në shumë raste nuk janë fshirë pronat e regjistruara fillimisht, por ato që janë mbivendosur mbi të parat, duke rritur artificialisht numrin e çështjeve në trajtim nga gjykata, e duke zgjatur kohën për mbylljen e procesit të hedhjes në sistem të të gjitha pronave. Një nga problemet e tjera që komplikon sistemin e pronës në vend, është edhe mbivendosja e kompetencave mes institucioneve dhe mungesa e bashkëpunimt mes tyre. Përfaqësuesit e TIA-s thonë se, në rastin e ligjit të ri të legalizimeve, ALUZINI-t i ngakohet përgatitja e listave të kompensimit, që është funksion ekskluziv i Agjencisë së Kthimit dhe Kompensimit të Pronave, ose me përgatitjen e kartelës së regjistrimit të pasurisë, funksion ekskluziv i ZRPP-së. Sekretari i Shoqatës "Pronësi me Drejtësi", Agim Toro, tha për mediat se shteti shkel i pari të drejtën e pronës, duke miratuar ligje që nxisin grabitjen e saj, siç është ai i legalizimeve. Transparency International Albania deklaron se ligji "Për shqyrtimin e vlefshmërisë ligjore të krijimit të titujve të pronësisë mbi tokën bujqësore", i miratuar vitin e kaluar, do të krijojë shumë probleme, veçanërisht në lidhje me transaksionet e ligjshme, si edhe me zbatimin e planeve të zhvillimit të këtyre zonave. "Nga ana tjetër, gjatë zbatimit të këtij ligji do të krijohet pasiguri në tregun e tokës, do të pengohen investimet serioze, do të inkurajohet tregu informal i tokës e do të pengohen të gjitha transaksionet e mundshme, për një kohë, të paktën, 3 vjet",- citohet në studim. TIA kërkon përmirësimin e kuadrit ligjor dhe respektimin e të drejtës së pronës, si një e drejtë kushtetuese, si dhe pastrimin e legjislacionit nga mbivendosja e kompetencave dhe plotësimi i tij me akte nënligjore. Një rekomandim tjetër që ajo jep, është edhe eliminimi në maksimum i kontaktit personal, i personave të interesuar me sportelet e administratës qëndrore dhe vendore, për dokumente që kalojnë nga një institucion në tjetrin. Institucionet që disponojnë dokumentet e nevojshme mbi origjinën e pronave, mbi lëshimin e titujve të pronësisë, mbi lejet e shfrytëzimit të objekteve, etj., të komunikojnë institucionalisht ndërmjet tyre.
PASOJAT
Zhvillimin e një tregu informal mbi tokën, i cili është shoqëruar me transaksione të shpeshta, gjithashtu, informale.
Ndërtimin e një ekonomie të paqëndrueshme dhe, hera-herës, informale
Nivel të ulët kreditimi, veçanërisht kur toka përdoret si kolateral.
Përfshirjen në korrupsion të shumë strukturave qeverisëse në nivel qëndror dhe vendor, si edhe të gjykatave.
Krijimin e një grupimi të ri pronarësh dhe investitorësh, pa traditë dhe pa njohuri mbi ligjësinë dhe respektimin e pronës, etj.
Ulja e nivelit të përgjithshëm ekonomik. Për vetë peshën e konsiderueshme që zë aktiviteti zhvillues i pronave, treguesit e rritjes apo të stopimit të tij, reflektohen ndjeshëm në ecurinë ekonomike të vendit.
Paqëndrueshmëri e tregut të punës dhe pasiguri ekonomike e ofruar nga sektori, që shumë herë shoqërohet me rritje të papunësisë për periudha të gjata kohe.
Krijimi i monopoleve dhe rritja artificiale e çmimit të tokës me ndikim të drejtëpërdrejtë mbi ekonominë dhe nivelin e jetesës për qytetarët.
Problemet
Konfliktet e krijuara nga AKP-ja gjatë procesit të privatizimit të objekteve shtetërore, kanë kaluar për trajtim nga gjykatat, ku proceset gjyqësore janë të tejzgjatura dhe, në shumicën e rasteve, zgjidhen në dëm të pronarëve të ligjshëm të tokës.
Që mbas vitit 2007, struktura e kontrollit të ndërtimeve, nga Policia Ndërtimore në nivel qendror, ka kaluar tek Inspektorati Ndërtimor në nivel vendor, gjë që jo vetëm nuk e ka përmirësuar kontrollin mbi territorin, por ky funksion, pothuajse, është kthyer në inekzistent, ose në instrument hakmarrës në duart e disa kryetarëve të bashkive.
Nga eksperienca e TI-Albania-s, rezulton që, ndonëse janë evidentuar shumë shkelje ligjore, nuk janë marrë masa ndëshkuese ndaj shkelësve të ligjit.
Transparenca dhe pjesëmarrja qytetare në planifikim dhe vendimmarrje, lë shumë për të dëshiruar.