Prostata, ekzaminimet qe duhen per te zbuluar semundjen Sonila Isaku
Prof. Dr. Flamur Tartari tregon te gjitha hapat qe duhen ndjekur nga pacientet. Kanceri ne prostate eshte nje semundje qe i kanoset pothuajse cdo mashkulli te moshes mbi 50 vjecare. Shifrat qe jane permendur ne lidhje me kancerin e prostates jane frikesuese. Konsiderohet se me shume se 50% te meshkujve mbi 70 vjec kane kancer ne prostate, i cili mund te jete asimptomatik, por i pranishem. Gjithashtu konsiderohet se 80% e meshkujve te moshes mbi 80 vjecare po perballen me kete semundje. Kanceri ne prostate eshte kanceri me i zakonshem te burrat, por gjithashtu edhe shkaku i dyte me i shpeshte i vdekjeve te shkaktuara nga kanceri.
Shume meshkuj sot kane problem me prostaten, por cilat jane shenjat dalluese te semundjes?
Kanceri ne prostate mund te paraqitet pa simptoma per nje periudhe te gjate kohore. Simptomat e para dhe me te shpeshta shkaktohen nga presioni i tumorit ndaj uretres dhe mund te manifestohen me fillim te veshtire te urinimit, rrjedhja e dobet apo me nderprerje e urines, urinimi i shpeshte, posacerisht gjate nates, veshtiresimi i zbrazjes se plote te fshikezes. Nganjehere pacientet mund te ndjejne dhembje ose djegie gjate urinimit ose te verejne gjak ne urine apo sperme. Keto simptome mund te paraqiten edhe ne raste te tjera, por gjithashtu mund te jene te pranishme edhe te pacienti me kancer ne prostate. Kur semundja fillon te perhapet ne kocka, pacienti mund te ndjeje dhimbje te pashmangshme ne shpine, hije apo ne legen
Cilat jane disa nga rekomandimet per parandalimin dhe kurimin e HBP-se?
Per meshkujt qe vuajne nga semundje neurologjike dhe meshkujt ne moshe me te re duhet te behet nje ekzaminim me i kujdesshem per te perjashtuar apo konfirmuar HBP-ne. Sa me heret te behet diagnostikimi dhe trajtimi i HBP-se, aq me efektive eshte pare te jete dhe terapia. Per meshkujt mbi 50 vjec dhe pa faktore risku sinjifikative per simptomat e traktit te poshtem urinar qe vuajne nga HBP, me poshte do te japim rekomandimet. Testet diagnostike jane te ndara ne tri kategori. Teste qe duhen te behen ne te gjithe pacientet me HBP. Se pari duhet te merret nje anamneze e hollesishme per te identifikuar shkaqet e tjera qe japin simptomat e traktit te poshtem urinar. Do te identifikohen dhe vleresohen simptomat e pacientit. Ekzaminimi fizik ka nje vlere te vecante dhe duhet bere gjithmone. Tusheja rektale mundeson vleresimin e permasave te prostates dhe mund te identifikoje ndonje patologji tjeter te saj. Pervec tushese do te behet dhe ekzaminimi neurologjik.
Pas ketyre ekzaminimeve te para cili eshte hapi tjeter qe duhet ndjekur?
Hapi tjeter eshte matja e nivelit te PSA-se, qe eshte nje parameter qe vlereson riskun per retension urinar akut dhe kohen kur eshte e nevojshme te ndermerret nje nderhyrje kirurgjike. E rendesishme eshte te behet matja e nivelit te kreatinines, sepse HBP mund te shkaktoje dilatacion te traktit urinar te siperm dhe insuficience renale. Pervec kesaj duhet te behet dhe nje EKO e aparatit urinar. Analiza e urines duhet te behet per te perjashtuar infeksionin urinar, ose CA e vezikes urinare. Matja e volumit urinar: eshte test qe mund te pikas nje zbrazje anormale te urines. Dy ose me shume zbrazje me nje volum >150 ml jane indikacion per berjen e testit te rrjedhjes (urodinamike). Urina reziduale pas zbrazjes se vezikes urinare indikon disfunksion te ketij organi. Nje volum urine reziduale > 200 ml parashikon per disfunsion te vezikes urinare.
Te gjitha keto qe sapopermendem jane analiza dhe teste te detyrueshme, po a ka te tjera ekzaminime ekstra te cilat kryhen sot?
Testet jo te detyrueshme, jane teste qe nuk jane te nevojshme per diagnostikimin e semundjes, por jane te rendesishme ne zgjedhjen e trajtimit. Testet vijojne si me poshte:
me studimin e volumit dhe presionit te zbrazjes urinare: i vetmi test qe eshte ne gjendje te diferencoje nje patologji me origjine nervore (hipokontraktilitet i vezikes urinare) nga pamundesia e zbrazjes per shkak te obstrusionit. Indikacione per berjen e ketij testi jane:
volumi zbrazes < 150 ml; Qmax e urofloumetris >15 ml/s, duhet te behet per te gjithe meshkujt qe kane veshtiresi gjate urinimt ose qe curgi i urines nuk eshte si me pare (eshte nje ekzaminim i thjeshte dhe i kuptueshem per pacientet mbi moshen 50-vjecare).
Tek meshkujt e moshes mbi 80 vjec kjo semundje eshte me e hasur, cilat jane simptomat e traktit urinar te poshtem tek keta persona?
Kemi urine rerziduale pas zbrazjes me shume se 300 ml. Ndersa kemi arritur ne konkluzionin se sasia e tolerueshme si normale per mbetjen e urines pas urinimit duhet te jete nga 80-100 ml urine. Per me teper duhet te paraqitet patjeter te mjeku urolog, sepse kuptohet qe kjo urine e mbetur do te sjelle nderlikime te medha ne veshka, duke i fryre ato (jep hidronefroze bilaterale me rritje te azotemise dhe te kratinemise, qe rrezikojne jeten e te semurit, prandaj duhet kujdes dhe jo neglizhence).
Shume meshkuj sot kane problem me prostaten, por cilat jane shenjat dalluese te semundjes?
Kanceri ne prostate mund te paraqitet pa simptoma per nje periudhe te gjate kohore. Simptomat e para dhe me te shpeshta shkaktohen nga presioni i tumorit ndaj uretres dhe mund te manifestohen me fillim te veshtire te urinimit, rrjedhja e dobet apo me nderprerje e urines, urinimi i shpeshte, posacerisht gjate nates, veshtiresimi i zbrazjes se plote te fshikezes. Nganjehere pacientet mund te ndjejne dhembje ose djegie gjate urinimit ose te verejne gjak ne urine apo sperme. Keto simptome mund te paraqiten edhe ne raste te tjera, por gjithashtu mund te jene te pranishme edhe te pacienti me kancer ne prostate. Kur semundja fillon te perhapet ne kocka, pacienti mund te ndjeje dhimbje te pashmangshme ne shpine, hije apo ne legen
Cilat jane disa nga rekomandimet per parandalimin dhe kurimin e HBP-se?
Per meshkujt qe vuajne nga semundje neurologjike dhe meshkujt ne moshe me te re duhet te behet nje ekzaminim me i kujdesshem per te perjashtuar apo konfirmuar HBP-ne. Sa me heret te behet diagnostikimi dhe trajtimi i HBP-se, aq me efektive eshte pare te jete dhe terapia. Per meshkujt mbi 50 vjec dhe pa faktore risku sinjifikative per simptomat e traktit te poshtem urinar qe vuajne nga HBP, me poshte do te japim rekomandimet. Testet diagnostike jane te ndara ne tri kategori. Teste qe duhen te behen ne te gjithe pacientet me HBP. Se pari duhet te merret nje anamneze e hollesishme per te identifikuar shkaqet e tjera qe japin simptomat e traktit te poshtem urinar. Do te identifikohen dhe vleresohen simptomat e pacientit. Ekzaminimi fizik ka nje vlere te vecante dhe duhet bere gjithmone. Tusheja rektale mundeson vleresimin e permasave te prostates dhe mund te identifikoje ndonje patologji tjeter te saj. Pervec tushese do te behet dhe ekzaminimi neurologjik.
Pas ketyre ekzaminimeve te para cili eshte hapi tjeter qe duhet ndjekur?
Hapi tjeter eshte matja e nivelit te PSA-se, qe eshte nje parameter qe vlereson riskun per retension urinar akut dhe kohen kur eshte e nevojshme te ndermerret nje nderhyrje kirurgjike. E rendesishme eshte te behet matja e nivelit te kreatinines, sepse HBP mund te shkaktoje dilatacion te traktit urinar te siperm dhe insuficience renale. Pervec kesaj duhet te behet dhe nje EKO e aparatit urinar. Analiza e urines duhet te behet per te perjashtuar infeksionin urinar, ose CA e vezikes urinare. Matja e volumit urinar: eshte test qe mund te pikas nje zbrazje anormale te urines. Dy ose me shume zbrazje me nje volum >150 ml jane indikacion per berjen e testit te rrjedhjes (urodinamike). Urina reziduale pas zbrazjes se vezikes urinare indikon disfunksion te ketij organi. Nje volum urine reziduale > 200 ml parashikon per disfunsion te vezikes urinare.
Te gjitha keto qe sapopermendem jane analiza dhe teste te detyrueshme, po a ka te tjera ekzaminime ekstra te cilat kryhen sot?
Testet jo te detyrueshme, jane teste qe nuk jane te nevojshme per diagnostikimin e semundjes, por jane te rendesishme ne zgjedhjen e trajtimit. Testet vijojne si me poshte:
me studimin e volumit dhe presionit te zbrazjes urinare: i vetmi test qe eshte ne gjendje te diferencoje nje patologji me origjine nervore (hipokontraktilitet i vezikes urinare) nga pamundesia e zbrazjes per shkak te obstrusionit. Indikacione per berjen e ketij testi jane:
volumi zbrazes < 150 ml; Qmax e urofloumetris >15 ml/s, duhet te behet per te gjithe meshkujt qe kane veshtiresi gjate urinimt ose qe curgi i urines nuk eshte si me pare (eshte nje ekzaminim i thjeshte dhe i kuptueshem per pacientet mbi moshen 50-vjecare).
Tek meshkujt e moshes mbi 80 vjec kjo semundje eshte me e hasur, cilat jane simptomat e traktit urinar te poshtem tek keta persona?
Kemi urine rerziduale pas zbrazjes me shume se 300 ml. Ndersa kemi arritur ne konkluzionin se sasia e tolerueshme si normale per mbetjen e urines pas urinimit duhet te jete nga 80-100 ml urine. Per me teper duhet te paraqitet patjeter te mjeku urolog, sepse kuptohet qe kjo urine e mbetur do te sjelle nderlikime te medha ne veshka, duke i fryre ato (jep hidronefroze bilaterale me rritje te azotemise dhe te kratinemise, qe rrezikojne jeten e te semurit, prandaj duhet kujdes dhe jo neglizhence).