Rajko Grlic Skam dashur kompromis per kinema politike

Regjisori kroat do kishte dashur te vinte ne Tirane per te shfaqur premieren e Posta kufitare nje film politik i vendosur me 1987 ne kufirin Maqedoni-Shqiperi. Sipas Grlic ky eshte viti kur nis lufta e Miloshevicit manipulimi i mendjeve qe ai i rekrutoi ne ushtri dhe ushtrite ne lufte

Si te besh nje film shte titulli i nje guide universitare qe ka realizuar Rajko Grlic profesor i Universitetit te Filmit te Ohajos prej vitit 1993.

Atehere si te besh nje film Regjisori qe keto dite po punon me studentet shqiptare te Akademise se Filmit Marubi pergjigjet drejtperdrejt Tregoni ate histori qe ju shqeteson tregoni dicka qe deshperimisht do doni ta ndani me te tjeret. Filmi eshte forma me e mire per ta treguar ate qe doni. Une per vete nuk kam gjetur rruge me te mire se sa filmi per te treguar historite e mia. Kete besoj akoma.

shte hera e pare qe Rajko Grlic 1947 vjen ne Shqiperi. Doja ti jepja nje mbeshtetje Marubit. Sepse te drejtosh nje shkolle filmi ne nje vend ku nuk ka kinema dhe industri filmi eshte shume e rendesishme per shpirtin e nje vendi thote ai pak para se te hyje ne mesim me studentet.

Do kishte dashur te vinte ne Tirane me 2006 per te shfaqur ketu premieren e filmit Posta kufitare nje film politik i vendosur me 1987 ne kufirin Maqedoni-Shqiperi. Sipas Grlic ky eshte viti kur nis lufta e Miloshevicit manipulimi i mendjeve qe ai i rekrutoi ne ushtri dhe ushtrite ne lufte.

Grlic eshte dyshues ndaj politikes. Shqisa e tij antipolitike e ka origjinen ne vitet e studimit per regji filmi ne FAMU Akademia e Filmit ne Prage. Jetoi Pranveren e Prages viti 1968 ndikoi ne kendveshtrimin e tij ndaj botes dhe ndaj utopise social-komuniste.

Te gjithe njerezit jane te mire ne nje shoqeri te keqe Te gjithe hane njeri-tjetrin Uje i pijshem dhe liri Histori te egra jane vetem disa nga titujt dokumentare qe Grlic realizoi ne Zagreb duke pasur perhere probleme me vijen politike dhe propaganden marredhenie qe ai e shpjegon ne kete interviste per Shekullin.

Shef i skenarit dhe anetar per 14 vjet ne keshillin artistik te Jadran Film kompania me e madhe filmike ne ish Jugosllavi regjisor i filmave If it kills me 1975 Bravo Maestro 1978 You love only once 1981 Three for happiness 1987 That summer of ehite roses 1989 Charuga 1991 Josephine 2002 Border post Just between us Rajko Grlic u largua drejt Amerikes dhe me renien e regjimit te Tuxhmanit u kthye per te punuar ne Kroaci me 1999.

Zoti Grlic para se te shkoni te studentet na tregoni dicka per edukimin tuaj nga shkolla familja prindet.

Formim im baze dhe ai qe jam tani e ka origjinen ne shtepine dhe familjen time. Im at ishte filozof autor librash. Nena ishte gazetare dhe shkrimtare hebreje ne origjine nga Izraeli.

Aty u rrita une ne Zagreb. 14 vjec mora per here te pare kameren ne dore dhe bera filma amatore. Nisa studimet per filozofi ne Universitetin e Zagrebit me 1966 u zhvendosa ne Prage. Ishin 5 vjet ne FAMU qe njihej si nje nga shkollat me te mira per kinemane.

Viti 68 ju gjeti ne vendngjarje

Ishin vite te trazuara. Me 1968 Praga u pushtua nga ruset. Une beja pjese ne Komitetin e greves se Universitetit te Prages. Ato ngjarje ndryshuan pikepamjen time per jeten. Shpresat utopite mu zhduken sa hap dhe mbyll syte. Praga ishte shkolle e magjishme filmi dhe me vlejti po aq si shkolle per jeten. Mund te them se u rrita atje. Shkova 18-vjecar.

Si ndikoi situata politike ne mentalitetin e njeriut si ju qe vinte nga Lindja dhe shkonte prape ne Lindje.
Praga ishte dhe me e Lindjes se Jugosllavia e asaj kohe.

Ne zemer te ngjarjeve te rendesishme qe jetonte pjesa social-komuniste e Evropes cfare ndodhi me ju

68-a ishte vit i cuditshem per boten mbare qe ndoshta me shume se cdo gje tjeter la shenje te brezi im sepse ishte nje revolucion ideal i cili kurre me dhe askund nuk ia doli mbane.

Atekohe edhe im ate ishte pjese e rretheve intelektuale dhe filozofeve evropiane si Herbert Marcuse Leszek Kolakowski. Viti 68 ishte vit i cuditshem ne shume nivele ato pak shpresa qe u ushqyen per socializmin u shkaterruan. eket u perpoqen. Pranvera e Prages ishte nje nga pak perpjekjet serioze per ta zbutur socializmin.

Ne zemer te ngjarjeve si keto ty qe je i uritur per boten qe te rrethon qe sapo ke filluar te besosh tek kjo Pranvere e Prages si e vetmja menyre per ti shpetuar marrezive te socializmit te shkermoqet para syve gjithcka ne pak muaj. shte kjo arsyeja pse pas asaj periudhe une nuk do ti besoja me asnje politikani nuk do te isha kurre anetar i nje partie. E humba virgjerine ne Prage.

I dedikuat nje dokumentar kesaj ngjarje

Realizova nje dokumentar qe nuk u shfaq vetem se shume vone. I kushtohej studenteve te Prages qe vinin nga Jugosllavia ne vitin 1968 cfare do te thoshte per ne ai vit. shte xhiruar pak muaj para hyrjes se trupave ruse. Aty shikon nje tufe djelmoshash qe shpresojne se bota mund te ndryshoje.

Si ndodhi qe 14 vjec ju u afruat me kinemane

Keni degjuar se ne cdo familje ka nje te marre. Une kisha nje xhaxha nje shkencetar i madh Ljubisa Grlic qe jetonte ne Gjeneve. Bashke me disa miq te tij nisi te xhiroje ngjarje komike. I keni parasysh keta shkencetare qe punojne 20 ore ne dite dhe papritur merren me dicka qe ska te beje me punen e tyre.

Ai ishte i vetmi njeri qe njihja dhe qe kishte te bente me filmin. Me la nje kamera ne dore me nxiti me futi ne kinemate e Zagrebit me rrethin e miqve te tij te marre.

Keshtu nisa te luaj me kamera.
Kur je 14 vjec fillon e bie ne dashuri shkruan vargje kendon me kitare me miqte e tu. Une mora kameren ndoshta per te njejten arsye.

Nje nga dokumentaret tuaj te hershem 1970 mban titullin Te gjithe njerezit jane te mire ne nje shoqeri te keqe.

shte nje thenie nga shkrimtari amerikan Saroyan.

A mund te flisje me nje gjuhe te tille ne ish-Jugosllavi

Ai film nuk u shfaq kurre ne Jugosllavi.

fare ndodhte

Jugosllavia ka qene shoqeri e cuditshme. Zyrtarisht ishte vend social-komunist i udhehequr nga nje parti nga nje njeri i vetem. Por ne brendesi gjerat ishin ndryshe. Pas Prages u ktheva ne Zagreb. Xhirova dokumentarin e pare ia propozova Televizionit te Zagrebit. Drejtuesi tha thjesht as behet fjale per ta transmetuar.

Duhet te lesh jashte kete dhe ate. I njejti person me tha do te xhirosh filma te tjere Per mua mund te xhirosh cte duash por mos me shtrengo sepse ka per te ndodhur nje dite qe sdo te jem ne gjendje ti shfaq filmat e tu. Bera tete dokumentare per te. Pra ishte nje standard i dyfishte. Se brendshmi kishte me shume liri se se jashtmi.

fare lloj gjuhe zhvilloi tek ju ky standard i dyfishte

Une nuk u jam lutur kurre nuk kam bere filma te atille qe vetem te shfaqen. Per mua rendesi kishte qe te xhiroja filmin.

Po komunikimi me publikun

Nuk e doja kompromisin kur ishte fjala per filma politike. Te tjeret qe realizova jane filma per njerez qe e jetojne jeten ne menyra te cuditshme. do televizion ne bote nuk e pelqen te verteten ne ekran sepse e verteta i shqeteson. Televizioni ka nevoje per realitetin fals. Keshtu qe ne kete drejtim socializmi ishte si kapitalizmi. As njeri dhe as tjetri nuk e pelqen te verteten ne ekran.

Ne keto kushte jane bere dokumentaret qe iu thashe. E di qe Jugosllavia ka qene krejt tjeter gje ne krahasim me Shqiperine.
Me fuqizimin e televizionit ra interesi per kinemane. Politika kuptoi rolin e medias. Megjithate gjendeshin menyrat per te dale nga kjo situate.

Censura kishte ndonje fare influence ne vepren tuaj

Televizioni ku punoja me kishte ndaluar nje sere veprash. Me 1974 realizova filmin e pare artistik If it kills. Pas tij xhirova nje tjeter qe hyri ne konkurrim ne Kane. Kuptova se per te fituar sigurine dhe per te bere filmat qe do te besh duhet te kesh pak sukses jashte dhe te mbushesh kinemate brenda.

Per filmin You love only once qe gjithashtu shkoi ne Kane u deshen tri muaj bisedime me Komitetin Qendror te shkoj a te mos shkoj.

Kishte nje te mire ne ish Jugosllavi e ndare ne republika sic ishte Komiteti Qendror kishte ne kontroll absolut secilen republike.

Po te kishe probleme si une ne Kroaci qe filmin e radhes e bera me kroate por producentet ishin serbe mund te shkoje ne nje republike tjeter. Ndersa per te rinjte e sotem qe jetojne ne ato shtete te vogla eshte me e veshtire.
Ne mesuam truke per te mbijetuar dhe per te mos bere kompromise per filmat tane.

Si e shpjegoni qe kjo pervoje e mire eshte bjerre ne kinemane qe behet sot ne ish Jugosllavi

Kohet ndryshojne njerezit kane kaluar veshtiresi. Kurse kritika ne menyre te deshperueshme perpiqet te provoje qe ne vitet tetedhjete ne vendet e Bllokut Socialist Poloni ekosllovaki Jugosllavi regjisoret zhvilluan nje gjuhe metaforike qe thoshte dicka por nuk fliste drejtperdrejte.

As jam fare dakord. Keto jane gjepura. Ishte koha kur njerezit keshtu komunikonin nuk ka qene gje e qellimshme percjellja e mesazheve sekrete nepermjet gjuhes metaforike. Jo ishin histori realiste.

Filmi i pare dhe i fundit i juaji ka dicka qe i lidh

If it kills eshte konsideruar ne ate kohe si film eksperimental me strukture te cuditshme. I fundit Just between us eshte per borgjezine e vogel. Ne te dy filmat eshte i njejti qytet Zagrebi jane te njejtet njerez por dyzet vjet me vone. Ata kane ndryshuar une kam ndryshuar historia ndryshon.

Ne vitet tetedhjete Zagrebi ka qene me shume sesa sot pjese e kultures evropiane me muziken letersine kinemane. Shume te rinj jane larguar gjate viteve te luftes. Kurse brezi im aktualisht nuk ka ndonje peshe ne jeten e qytetit.

Ne po kthehemi jemi pleq kemi nje jete te dyfishte. Me vjen keq qe qytetit i ka ikur lulja e moshes.

Qyteti eshte bosh pa memorien

do vend i ri ne menyre te deshperueshme perpiqet ti prese lidhjet me kujtesen. shte si gruaja e re qe vjen ne shtepine e burrit dhe perpiqet ti kepuse kujtimet nga jeta e saj e meparshme.

E njejta gje ka ndodhur me te rinjte tane. Ne fillim ata hoqen emrat tane nga enciklopedite por pak nga pak po i kthejne syte nga e shkuara. Kane filluar te na pyesin se cfare ka ndodhur. Keshtu pra me te shkuaren mund te ndahesh vetem perkohesisht. shte e pamundur ta shkulesh nga rrenjet.

Ne filmin Posta kufitare Shqiperia eshte nje armik qe merret seriozisht por qe nuk ka gjase te sulmoje kurre...

...me pyesni per fobine shqiptare ne ish Jugosllavi do vend ka nevoje te kete nje armik per te qene. shte njelloj si me njerezi ata kane nevoje gjithashtu te kene perballe nje armik te mire.

Ne kete rast eshte fjala se si mund ta shohe filmi politik politiken.
Nuk kisha xhiruar per 15 vjet ne Jugosllavi. Kur u ktheva pyesja veten pse po kthehem pse duhet te bej film aty.

Kisha nevoje te tregoja cfare na kishte ndodhur. Nuk doja te beja nje tip filmi lufte me djem te mire ne njeren ane dhe djem te keqinj ne anen tjeter. U perpoqa te shkoj me tej te gjej ku nisi dhe pse nisi lufta ne ish Jugosllavi.

Border post eshte ne te vertete nje film qe pyet se cila ishte gjendja shpirterore e ketyre te rinjve ne vitin 1987 vit kur une mendoj se nisi lufta e Miloshevicit. Pse ishte e lehte ti manipuloje ata dhe ti shtyje ne lufte. Po i fute njerezit ne lufte pastaj gjerat ndodhin vrasje vjedhje fatkeqesi.

Border post eshte nje ishull i izoluar ushtaresh dhe Shqiperia eshte perdorur si pretekst sepse armiku gjithmone perdoret si pretekst.

Kam dashur shume qe ky film ta kishte premieren boterore ne Tirane. Kjo nuk u be e mundur. U shfaq vetem para disa ditesh per studentet e Marubit.

shte krijuar nje rutine me temen e luftes ne kinemane e ish Jugosllavise.
U bene vite qe me keta filma palet perpiqen te provojne se e drejta ishte ne anen e tyre. E perdorin kinemane per te njejtin qellim qe e kane perdorur ne krye te heres vendet ish komuniste per propagande.

Ne pakten ne Kroaci ka ekzistuar nje propagande idiote. Pasoja Humbem publikun. Kush paguan bilete per te pare propagande kur ne ekran ka propagande sa del e tepron Kemi pasur publik te gjere per filmat tane deri ne nentedhjeten.

Filmat me teme familjen kane qene shume te pelqyer. Me futjen e filmave te luftes per propagande audienca humbi. Ky problem ka zgjatur ne ish Jugosllavi dhe keto dhjete vitet e fundit vazhdojne perpjekjet per te sjelle publikun ne kinema. shte e veshtire sepse publiku nuk beson me. Ja ky eshte rezultati i propagandes me filmat e luftes. Tani ka te rinj qe po bejne filma te mire lufte dhe serioze. shte e natyrshme njezet vjet me pas.

Filmi juaj i ri qe shfaqet ne Marubi eshte nje perpjekje per te kuptuar dashurine
Ne njefare menyre te gjithe filmat e mi jane per dashurine. Pse ekziston gje tjeter

Dashuria dhe format e ndryshme te saj dashuri per pushtet per nje grua per nje burre. Just between us eshte nje film per dashurine dhe tradhtine. Kam degjuar me mijera histori per jeten e dyfishte qe bejne njerezit dhe kisha premtuar qe nje dite do te beja nje film per kete.

Natyra njerezore dhe shoqeria qe na rrethon ne kete mes lundrojne fatet tona. Filmi im i ri eshte per njerezit e sotem te cilet pretendojne se nuk kane te bejne fare me shoqerine me politiken. Ata thjesht jetojne jeten e tyre. I perkasin klases se mesme e cila eshte duke u zhdukur. E njejta gje po ndodh ne Zagreb. Njerezit po behen o shume te pasur o shume te varfer.

fare vleresoni te Miki Manojlovic

Ai ka luajtur te Dashurojme vetem nje here qe ishte sukses i madh per te. Perhere te pare kishte rolin kryesor. Realizuam bashke edhe dy filma te tjere. Te filmi i fundit qe beme bashke personazhi i tij eshte njeriu qe perpiqet tia dale me libidon dhe seksin.

Mua me duket se ai eshte tipi ideal per ato histori ku nje burre ne moshe perpiqet te luftoje me libidon e tij. Ndersa dyzet vjet perpara interpretonte nje djalosh te ri te forte partizan. Dhe u be seks simbol.