Raportet e Kosoves me Bashkimin Evropian dhe me ShBA-ne
Qendrimin e diplomacise se Kosoves perkatesisht marredheniet e shtetit te Kosoves me boten me se miri i percaktoi filozofia politike e presidentit Ibrahim Rugova Kosova e pavarur demokratike e paqesore e integruar ne Bashkimin Europian ne NATO dhe ne miqesi te perhershme me Shtetet e Bashkuara te Amerikes1. Mbi kete filozofi politike eshte ndertuar e gjithe ngrehina e diplomacise se Kosoves dhe e marredhenieve me shtetet e medha por edhe me shtetet e tjera qe eshte studiuar me shume kujdes e sens politik. Eumlshte nje qendrim krejtesisht tjeter nga diplomacia e e ndjekur deri ne ate kohe nje diplomaci ideologjike shqiptare e Tiranes dhe e Prishtines kjo e fundit nuk kishte diplomaci shteterore kishte me shume percaktime diplomatike te qarqeve intelektuale pro amerikane dhe pro gjermane. Ky qendrim pro amerikan dhe pro perendimor eshte kultivuar edhe me heret ne mendesine shqiptare mirepo zyrtarisht ka filluar te theksohet me ngulm qe nga viti 1989 e kendej.
Ambasadori Bashkim Rama me rastin e 2 vjetorit te pavaresise se Kosoves shkruan Ne kete binom idete e medha dhe idealet amerikane roli i politikes dhei diplomacise se ShBA-seka qene dhe vazhdon te jete i nje rendesie te vecante e vendimtare si per pavaresine e Kosovesper stabilitetin afatgjateashtu dhe perte ardhmen demokratike e euroatlantike te saj2 . Historia e marredhenieve teshqiptareve me Shtetet e Bashkuara te Amerikes i ka rrenjet ne nje prej periudhave me te veshtira dhe me te rendesishme te historise se popullit tone - vazhdon ai3.
Gjate gjithe historise me te re te proceseve demokratike e te riberjes se hartes ne Europen Juglindore sidomos ne raport me shqiptaret Amerika ishte nje hap para Europes Perendimore4.
Shtetet e Bashkuara te Amerikes kane bere shume per shqiptaret. Ky shtet i fuqishem edhe me tutje eshte mbeshtetesi kryesor per shtetin e brishte ne ndertim. Amerika ndihmoi e dha kontributin kryesor ne shpetimin e shqiptareve nga gjenocidi. ShBA-ja ndihmoi shume ne shpalljen e pavaresise se Kosoves e sidomos ndihmoi qe edhe shtetet e tjera me ndikim ta pranojne shtetin e ri me nje shpejtesi fascinuese. Uashingtoni ka dhene shenja se kete qendrim do ta kete edhe ne te ardhmen duke e thelluar bashkepunimin dhe ndihmen ndaj shqiptareve ne pergjithesi dhe ndaj Kosoves ne vecanti.
Natyrisht shtetasve te Kosoves u mbetet te ndertojne institucionet e shtetit te shendosha e demokratike ne menyre qe ta kene mbeshtetje pa rezerva jo vetem te ShBA-se por te gjithe Evropes Perendimore dhe te botes demokratike duke filluara nga Japonia e deri ne Australi.
Klintoni dhe Bushi
Nderkaq vec e vec ne kete aspekt ai qe kontribuoi shume eshte Bill Klintoni i cili ne kohen kur ishte kryetar i ShBA-se me aksionin humanitar shpetoi shqiptaret e Kosoves nga gjenocidi. Xhorxh Bushi babai dhe Xhorxh Bushi i biri jane presidentet amerikane te cilet dhane kontribut te jashtezakonshem per ceshtjen shqiptare. Se pari Bushi i vjeter e mbeshteti pa rezerva Shqiperine dhe e ndihmoi qe te shkeputet nga trashegimia komuniste duke e hequr nga orbita lindore. Bushi i biri duke e vazhduar traditen e mire amerikane dhe traditen e babait e ndihmoi Shqiperine te inkuadrohet ne NATO synimi kryesor i shtetit shqiptar. Pastaj ne Tirane gjate kohes kur ishte ne vizite tha se Kosova do te jete shtet i pavarur. Vizita e tij historike ne Shqiperi ishte sinjal i fuqishem per bashkesine nderkombetare se Shqiperia dhe shqiptaret i takojne arealit perendimor prandaj cdo aventure lindore do te ishte e rrezikshme.
Natyrisht eshte ne traditen e politikes amerikane qendrimi ndaj Kosoves dhe ceshtjes shqiptare keshtu qe nje vazhdimesi e tille pritet edhe nga presidenti Barak Obama sikurse pritet edhe nga sekretarja e Shtetit Hilari Klinton. Britania e Madhe dhe Toni Bler pati ndikim vendimtar ne nderhyrjen nderkombetare.
Marredheniet me Vatikanin
Qendrimi i politikes dhe i diplomacise se Kosoves se pavarur nuk ka pesuar ndryshime e as modifikime qe nga fillimi i viteve 90-te. Madje edhe renditja e shteteve sipas perparesise e meritave vazhdon sipas percaktimit te qendrimit diplomatik te Rugoves.
Kur ishte gjalle Kosova kishte marredhenie te shkelqyera me Vatikanin perkatesisht me Papa Gjon Palin e Dyte ndihma dhe ndikimi i te cilit ne nderkombetarizimin e ceshtjes se Kosoves ishte i madh. Polonia dhe Kosova megjithese me histori kulture e tradite te ndryshme paten shume te perbashket. Polonia ishte e pushtuar nga Rusia Kosova ishte e pushtuara nga Serbia perkatesisht ish-Jugosllavia antikomunizmi ishte levizja e fuqishme ne Poloni antikomunizmi ishte levizje mbizoteruese e heshtur ne Kosove popullata polake ishin katolike e devotshme shqiptaret ish-katolike qe filluan te kerkojne rrenjet dhe ti kthehen kontinentit te vjeter. Te gjitha keto ndikuan ne afrimin e dy personaliteteve dhe kjo krijoi simpatine e domosdoshme per avancimin e ceshtje se Kosoves ne kancelarite evropiane dhe te botes. Eumlshte per te ardhur keq qe kjo mundesi e fatit te perbashket polako-shqiptar nuk u shfrytezua me vone ne masen e duhur per te pasur mbeshtetjen edhe me te fuqishme te Polonise megjithese policia dhe ushtria polake jane te pranishme ne Kosove dhe kane dhene kontributin e tyre per ruajtjen e rendit e te qetesise. Mirepo marredheniet me te ngushta sikur kane mbetur ne gjysme te rruges ndersa do te duhej te shqyrtoheshin nga te dy palet per tu avancuar.
Edhe Cekia e Vaclav Havelit pati mirekuptim per Kosoven ndersa edhe ne kete plan njohjet personale me presidentin e ndjere Ibrahim Rugova ishin me rendesi. Cekia eshte me prani te ndjeshme edhe tash ne Kosove mirepo mesa duket nuk po arrijme ta joshim potencialin ekonomik dhe industrine dinamike ceke e cila u zhvillua me shume se shtetet e tjera te ish-bllokut socialist. Sipas mediave pati perpjekje te investuesve ceke per te kontribuar ne ekonomine e Kosoves por pati edhe fjale sikur u terhoqen sepse korrupsioni i dekurajoi.
Qendrimi i Vatikanit nuk ka ndryshuar mirepo meqe dy personalitetet presidenti Rugova dhe Papa Gjon Pali nuk jane me raportet e ngrohta te dikurshme duket se nuk kultivohen me te njejtin intensitet. Eumlshte nje mosperqendrim diplomatik qe duhet flakur per te kultivuar nje raport me te afert qe duhet te mbahet me cdo kusht por eshte edhe nje orientalizim islamik qe mund te kete pasoja. Megjithate Kosova ka raporte diplomatike ne shkalle ambasadori ne Vatikan dhe besohet se keto raporte do te kultivohen dhe ne te ardhmen me me shume kujdes e kembengulesi.
Edhe me shtetet e rajonit Kosova e pavarur ka bere perpjekje qe te mbaje raporte te mira dhe korrekte ndersa ne kete mes me Kroacine dhe Sllovenine marredheniet jane shume me te ngrohta duke vazhduar miqesine tradicionale dhe duke e avancuar edhe me.
Sllovenia u angazhua shume gjate fazes se njohjes se Kosoves por edhe para shpalljes se pavaresise ajo ishte prijatare e disa proceseve meqe ishte anetare e Bashkimit Evropian dhe kryesuese e BE-se. Kroacia doli vazhdimisht ne mbrojtje te shtetesise se Kosoves. Nuk ishte anetare e BE-se mirepo shpeshhere iu kundervu me argumente propagandes nacionaliste serbe duke e mbrojtur Kosoven para sulmeve serbe. Keto dy shtete Sllovenia e Kroacia shquhen edhe per marredheniet e mira ekonomike e tregtare me Kosoven. Ish- presidenti kroat Stipe Mesiq doli ne mbrojtje te Kosoves dhe te interesave te saj si asnje president tjeter i rajonit duke kembengulur qe te kultivohet miqesia afatgjate Kroaci- Kosove. Presidenti kroat Ivo Josipoviq premtoi se do te kultivoje marredheniet e mira tradicionale.
Ne aspektin e diplomacise dhe te marredhenieve nderkombetare njohja e mevetesise se Kosoves eshte nder preokupimet dhe sfidat me te medha. Deri tani megjithese ka pakenaqesi ne opinion njohja nderkombetare ka shkuar relativisht mire fale angazhimit te shteteve te fuqishme sidomos fale diplomacise amerikane por edhe te Britanise se Madhe pastaj te Frances Gjermanise Italise etj. te cilat paten ndikim qe Kosoven ta njohin edhe shtetet e tjera. Sidomos diplomacia amerikane ndikoi qe Kosoven ta njohin nje numer i vendeve arabe aleate te ShBA-se.
Kosoven e kane njohur mbi 75 shtete ne mesin e te cilave ShBA-ja shteti me i fuqishem ne bote pastaj e njohen pjesa me e madhe e shteteve te Bashkimit Evropian me perjashtim te Spanjes Rumanise Greqise Qipros dhe Sllovakise. Kjo pati ndikim negativ ne raport me Kosoven sepse mungesa e nje politike te perbashket nderkombetare e Bashkimit Evropian reflektohet ne krizen e veriut te Mitrovices. Kete mungese te qendrimit te perbashket te Bashkimit Evropian e kane shfrytezuar ne Beograd ndersa mungesa e unitetit mund te reflektohet edhe ne ardhmen e Kosoves se pavarur pranimin ne BE sidomos liberalizimin e vizave qe e anashkaloi Kosoven. Kosova ka mbi 20 ambasadore ne bote dhe tete perfaqesi. Natyrisht eshte larg asaj qe pritet dhe deshirohet por si numer per nje shtet te vogel nuk jane pak. Stafi eshte i vogel dhe pa qendrim te perhershem.
1 Gani Mehmetaj Per shtetin e Dardanise Interviste me presidentin e Kosoves dr Ibrahim Rugova Faik Konica Prishtine 2005.
2 Dr. Bashkim Rama Pavaresia eKosovesdheidete e medha amerikane distribuuar nga Akademia Diplomatike Shqiptare.
3 Po aty.
4 Gani Mehmetaj Udhekryqet pas Rugoves Amerika nje hapa para faqe 59 AIKD 2007.