Reforma e Analistit
Donika Çapi
tanë më të njohur?! S’mund të ndodhë ndryshe, sepse prime-time i kanaleve shqiptare me audiencën më të madhe, është i mbushur me tryeza debatesh. Sado zapping që të bësh gjatë darkave, nuk mund t’i shpëtosh shumëfishimit të opinionistëve. Opinion, Top Story, Shqip, Ora e Debatit, 5 Pyetje nga Babaramo etj., etj., qarkullojnë thuajse të njëjtët njerëz, të njëjtat ide, të njëjtat gossips.
Për ndjekësit e rregullt të këtyre debateve nuk ka më asnjë surprizë, ata dinë të parashikojnë se çfarë do të thotë filani e fisteku, cilat thashetheme do përdori, cilat batuta do fusë dhe në çfarë momenti, cilin prej bashkëbiseduesve të tij do sulmojë më fort, sepse nuk e duron dot etj., etj. Do t’i parashikonin pa shumë vështirë të gjitha këto, sepse tashmë opinionistët tanë njihen aq mirë saqë janë bërë si persona të familjes. Madje, disa shikues mund të njohin në detaje deri edhe gardërobën e tyre, lëre më pastaj zërin e gjestet.
Nuk ka dyshim që na pëlqejnë debatet, shumë mirë që i kemi. Disa prej nesh i ndjekin ato nga kërshëria, disa të tjerë se s’kanë ç’të shohin më të mirë, e të tjerë akoma thjesht për inerci, por a ia kemi bërë ndonjëherë vetes pyetjen:
A informohemi në ndonjërin prej tyre me ndonjë element që nuk e dinim më parë, me ndonjë detaj që ia vlen ta mbash mend, pse jo edhe shënim, për ta ripërsëritur ne vetë paskëtaj në rrethana e situata të tjera? Pse duhet ta dëgjojmë ne fjala vjen një debat mbi turizmin, nëse ai debat nuk do të na mësonte diçka që ende s’kemi patur rast ta njohim?
Po të shohësh emisione analoge me tonat në kanalet televizive franceze, por sidomos angleze, nuk mund të mos mahnitesh sesa e pafundme është dija dhe përvoja njerëzore, sesa i vogël je ti përpara gjithë zhvillimit social, kulturor, teknik, teknologjik, religjioz etj. Një emision në BBC, një forum debati në TF1, nuk i lë gjë mangët një flete enciklopedike, ku metodat e kërkimit, modelimit, kreativiteti dhe konstruksionizmi përballen e përplasen me njëra-tjetrën në emër të zhvillimit intelektual e shpirtëror. Dhe bota e sotme ecën me ritme aq të shpejta, sa moderatorëve u duhet të djersiten për t’i kapur ritmet e zhvillimit.
Përkundrejt kësaj, studiot tona të debatit varfërohen dita ditës!
Fatkeqësisht dhe në kundrasens logjik!
Pjesëmarrësit në to, duket hapur se shpesh janë aty fare rastësisht, dhe si rrjedhim jo pak herë guxojnë të debatojnë edhe fare të papërgatitur. Artikulimi i tyre është në rastin më të mirë horizontal, por fragmentar dhe në rastin më të keq krejtësisht i çoroditur e pa lidhje.
Debatuesit vijnë në emision duke menduar se janë tashmë në gjendje të improvizojnë, aq shumë të rrahura i kanë “bisedat”, ngaqë tashmë këto janë tema të përsëritura disa herë.
“Pse nuk fola edhe dy muaj më para për këtë temë? Pse a nuk isha në filan studio televizive për një çështje të ngjashme? Hajt mo, se mjafton të them nja dy tre batuta e nja dy tre formula klishe, se kush të dëgjon aman”!
Opinionistë dhe analistë as që duan t’ia dinë se çdo emision ka një minutazh të përcaktuar, e se brenda këtij minutazhi duhet propozuar një zgjidhje apo hapur një terren për një diskutim të ri e më të detajuar. Ata kujtojnë se biseda mund të zgjasë pa limit, mjafton që ata të shprehin elokuencën e tyre, që mund të jetë fare pa dobi.
Veçanërisht duhet theksuar, se të ftuarit vetëm shumë rrallë janë të përditësuar me zhvillimin bashkëkohor të çështjes konkrete për të cilën janë thirrur të dialogojnë, pak kush prej tyre është në gjendje të përdorë terminologji të re. Thuajse askush as nuk citon e as nuk referohet në ndonjë autor, titull libri, artikull, studim, duke shpërfillur dukshëm një element të qenësishëm: dija është historike dhe referenciale!
Por mangësia më e madhe dhe më e dëmshmja e debateve tona është alergjia ndaj konceptit. Të gjithë analistët dhe opinion-bërësit harrojnë ose thjeshtë nuk dinë se përdorimi i një koncepti të caktuar nuk ka fare të bëjë me gjetjen e fjalës së duhur në fjali, por me dëshminë e ecurisë së një shkence të caktuar, e cila shkon deri në formulimin dhe përdorimin e një koncepti.
Injoranca në konceptim sjell përçmimin e profesionistit, përçmim që nuk vonon të shfaqet sapo dikush guxon të flasë me gjuhën e faktit, shifrës, modelit, matricës, epistemologjisë. Pikërisht atëherë ravijëzohet nënqeshja ironike “na shkriu ky! Pse unë s’i di këto, por populli do gjuhë të thjeshtë se përndryshe nuk kupton. E ndërron kanalin e s’na sheh”.
A thua se e ditkan kaq mirë këta diskutantët tanë se çfarë kërkon populli?!
Mundet, por më parë studiot tona kanë nevojë të ngutshme për thellim mendim, e për argumentim vertikal. Opinioneve të vagullta, sipërfaqësore e gjoja të gjithëditura u ka kaluar koha. Debatet televizive në ditët e sotme nuk mund të fitohen vetëm me bagazhin e thashethemnajave. Tanimë sot e gjithë ditën, kërkohen zgjidhjet. Ato duhet të paguhen! Dhe zgjidhjet kërkohen urgjentisht, sepse edhe problemet janë të mprehta. Jo vetëm në Shqipëri!
Prandaj nevoja për një “reformë të analistit” është e ngutshme. Jo vetëm sepse ka rrezik që gjithmonë e më tepër të shohim Andi Bejten e të tjerë të ngrihen nga studiot, siç ndodhi së fundmi në “Opinion”-in e ditës së hënë, kur diskutohej për turizmin, por edhe sepse të gjithë kemi nevojë që më së pari të mësojmë të renë dhe të përqafojmë modele të suksesshme zgjidhjesh, ngaqë tani na duhet të ndërtojmë.
tanë më të njohur?! S’mund të ndodhë ndryshe, sepse prime-time i kanaleve shqiptare me audiencën më të madhe, është i mbushur me tryeza debatesh. Sado zapping që të bësh gjatë darkave, nuk mund t’i shpëtosh shumëfishimit të opinionistëve. Opinion, Top Story, Shqip, Ora e Debatit, 5 Pyetje nga Babaramo etj., etj., qarkullojnë thuajse të njëjtët njerëz, të njëjtat ide, të njëjtat gossips.
Për ndjekësit e rregullt të këtyre debateve nuk ka më asnjë surprizë, ata dinë të parashikojnë se çfarë do të thotë filani e fisteku, cilat thashetheme do përdori, cilat batuta do fusë dhe në çfarë momenti, cilin prej bashkëbiseduesve të tij do sulmojë më fort, sepse nuk e duron dot etj., etj. Do t’i parashikonin pa shumë vështirë të gjitha këto, sepse tashmë opinionistët tanë njihen aq mirë saqë janë bërë si persona të familjes. Madje, disa shikues mund të njohin në detaje deri edhe gardërobën e tyre, lëre më pastaj zërin e gjestet.
Nuk ka dyshim që na pëlqejnë debatet, shumë mirë që i kemi. Disa prej nesh i ndjekin ato nga kërshëria, disa të tjerë se s’kanë ç’të shohin më të mirë, e të tjerë akoma thjesht për inerci, por a ia kemi bërë ndonjëherë vetes pyetjen:
A informohemi në ndonjërin prej tyre me ndonjë element që nuk e dinim më parë, me ndonjë detaj që ia vlen ta mbash mend, pse jo edhe shënim, për ta ripërsëritur ne vetë paskëtaj në rrethana e situata të tjera? Pse duhet ta dëgjojmë ne fjala vjen një debat mbi turizmin, nëse ai debat nuk do të na mësonte diçka që ende s’kemi patur rast ta njohim?
Po të shohësh emisione analoge me tonat në kanalet televizive franceze, por sidomos angleze, nuk mund të mos mahnitesh sesa e pafundme është dija dhe përvoja njerëzore, sesa i vogël je ti përpara gjithë zhvillimit social, kulturor, teknik, teknologjik, religjioz etj. Një emision në BBC, një forum debati në TF1, nuk i lë gjë mangët një flete enciklopedike, ku metodat e kërkimit, modelimit, kreativiteti dhe konstruksionizmi përballen e përplasen me njëra-tjetrën në emër të zhvillimit intelektual e shpirtëror. Dhe bota e sotme ecën me ritme aq të shpejta, sa moderatorëve u duhet të djersiten për t’i kapur ritmet e zhvillimit.
Përkundrejt kësaj, studiot tona të debatit varfërohen dita ditës!
Fatkeqësisht dhe në kundrasens logjik!
Pjesëmarrësit në to, duket hapur se shpesh janë aty fare rastësisht, dhe si rrjedhim jo pak herë guxojnë të debatojnë edhe fare të papërgatitur. Artikulimi i tyre është në rastin më të mirë horizontal, por fragmentar dhe në rastin më të keq krejtësisht i çoroditur e pa lidhje.
Debatuesit vijnë në emision duke menduar se janë tashmë në gjendje të improvizojnë, aq shumë të rrahura i kanë “bisedat”, ngaqë tashmë këto janë tema të përsëritura disa herë.
“Pse nuk fola edhe dy muaj më para për këtë temë? Pse a nuk isha në filan studio televizive për një çështje të ngjashme? Hajt mo, se mjafton të them nja dy tre batuta e nja dy tre formula klishe, se kush të dëgjon aman”!
Opinionistë dhe analistë as që duan t’ia dinë se çdo emision ka një minutazh të përcaktuar, e se brenda këtij minutazhi duhet propozuar një zgjidhje apo hapur një terren për një diskutim të ri e më të detajuar. Ata kujtojnë se biseda mund të zgjasë pa limit, mjafton që ata të shprehin elokuencën e tyre, që mund të jetë fare pa dobi.
Veçanërisht duhet theksuar, se të ftuarit vetëm shumë rrallë janë të përditësuar me zhvillimin bashkëkohor të çështjes konkrete për të cilën janë thirrur të dialogojnë, pak kush prej tyre është në gjendje të përdorë terminologji të re. Thuajse askush as nuk citon e as nuk referohet në ndonjë autor, titull libri, artikull, studim, duke shpërfillur dukshëm një element të qenësishëm: dija është historike dhe referenciale!
Por mangësia më e madhe dhe më e dëmshmja e debateve tona është alergjia ndaj konceptit. Të gjithë analistët dhe opinion-bërësit harrojnë ose thjeshtë nuk dinë se përdorimi i një koncepti të caktuar nuk ka fare të bëjë me gjetjen e fjalës së duhur në fjali, por me dëshminë e ecurisë së një shkence të caktuar, e cila shkon deri në formulimin dhe përdorimin e një koncepti.
Injoranca në konceptim sjell përçmimin e profesionistit, përçmim që nuk vonon të shfaqet sapo dikush guxon të flasë me gjuhën e faktit, shifrës, modelit, matricës, epistemologjisë. Pikërisht atëherë ravijëzohet nënqeshja ironike “na shkriu ky! Pse unë s’i di këto, por populli do gjuhë të thjeshtë se përndryshe nuk kupton. E ndërron kanalin e s’na sheh”.
A thua se e ditkan kaq mirë këta diskutantët tanë se çfarë kërkon populli?!
Mundet, por më parë studiot tona kanë nevojë të ngutshme për thellim mendim, e për argumentim vertikal. Opinioneve të vagullta, sipërfaqësore e gjoja të gjithëditura u ka kaluar koha. Debatet televizive në ditët e sotme nuk mund të fitohen vetëm me bagazhin e thashethemnajave. Tanimë sot e gjithë ditën, kërkohen zgjidhjet. Ato duhet të paguhen! Dhe zgjidhjet kërkohen urgjentisht, sepse edhe problemet janë të mprehta. Jo vetëm në Shqipëri!
Prandaj nevoja për një “reformë të analistit” është e ngutshme. Jo vetëm sepse ka rrezik që gjithmonë e më tepër të shohim Andi Bejten e të tjerë të ngrihen nga studiot, siç ndodhi së fundmi në “Opinion”-in e ditës së hënë, kur diskutohej për turizmin, por edhe sepse të gjithë kemi nevojë që më së pari të mësojmë të renë dhe të përqafojmë modele të suksesshme zgjidhjesh, ngaqë tani na duhet të ndërtojmë.